Кіріспе

Жауапты әкелік қозғалысы әкелерді балаларының өміріне белсенді қатысуға ынталандырады және осындай қатысуға қоғамдық қолдау көрсеруді жақтады.

Жалғыз ата-аналы отбасылардың көбеюі

Жалғыз ата-аналы отбасыларда тұратын балалардың саны 1960 жылдан бері артты. 1960 жылы 18 жасқа дейінгі балалардың шамамен 9%-ы жалғыз ата-анамен бірге тұрды; 2007 жылға қарай бұл көрсеткіш дерлік 32%-ға жетті. Ең үлкен өсім 1970 мен 1985 жылдар аралығында болды, одан кейін жалғыз аналар отбасыларының өсуі баяулады. Бұл өзгеріс 1960 және 1970 жылдары американдық қоғамда болған кеңінен танылған әртүрлі әлеуметтік өзгерістерге байланысты: жыныстық моральдың өзгеруі некеден тыс жыныстық қатынастың көбеюіне және некеден тыс туған балаларға деген қарапайымдық азайды; американдықтардың неке және ажырасу туралы көзқарасы өзгерді; және әйелдер экономикалық жағдайын жақсартып, тәуелсіздігін арттырды, соның арқасында бақытсыз некелерден шығу мүмкіндігіне ие болды. 1960 және 1970 жылдардағы әлеуметтік ғылымдар қауымдастығы бастапқыда жалғыз аналар отбасын "басқа бір отбасылық форма" деп қарастырған болатын, бірақ 1970 жылдардың соңында әкесіз өскен балалардың басқа балаларға қарағанда кемтар екенін көрсететін деректер пайда бола бастады. 2008 жылы АҚШ-та шамамен 28 миллион бала әкесіз өсіп жатқан отбасыларда тәрбиеленді.

АҚШ-та жауапты әкелік қозғалысының өрлеуі

20 ғасырдың соңында отбасы құрудың өзгеруімен қатар, салауатты және жауапты әкелік мәселесі де назар аударуды бастады. 1974 жылы доктор Джеймс Левин «Балаларды кім тәрбиелейді? Әкелер (және аналар) үшін жаңа мүмкіндіктер» атты еңбегін жариялады. Бұл еңбекте «Левин американдық қоғамда әйелдерге тең мүмкіндік берудің ұзақ мерзімді мақсатына жету үшін балалар өміріндегі әкелердің маңыздылығын, қызығушылығын және жауапкершілігін толыққанды мойындау қажет екенін айтты. Левин негізгі әлеуметтік институттарда өзгерістер жасауды, отбасылардың ұлдар мен қыздарын тәрбиелеу әдістерін өзгертуді, сондай-ақ отбасы құру кезінде ерлер мен әйелдердің бір-бірінен күтетін нәрселерде өзгерістерді қажет етті». 1980-ші және 1990-шы жылдары АҚШ-та жауапты әкелікке бағытталған ұлттық қозғалыс қалыптаса бастады. «Бұл „қозғалыс“ ішінде әртүрлі еркектік идеалдарымен және талаптары мен наразылықтарымен бәсекелесетін топтарды көруге болады. [T] Әкелік жауапкершілігі қозғалысы табыс, нәсіл және саяси кедергілерді жеңуге ұмтылады». Жауапты әкелік қозғалысы дамыған сайын, елдің барлық аймақтарындағы әкелердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін білім беру және әлеуметтік қызметтер кеңейді. Мысалы, 1981 жылы Форд қоры жауапты әкелік бағдарламаларын дамытуға алғашқы ірі қаржыны бөлді. «Әкелік жобасы» Нью-Йорктегі Банк-стрит педагогикалық колледжінде басталып, кейіннен елдің әртүрлі аймақтарына тарады. 1985 жылы Ұлттық қалалық лигасы жасөспірім ата-аналар арасындағы әкелікке баса назар аударатын «Ерлердің жауапкершілігі» жобасын іске қосты. 1988 жылы АҚШ-тың отбасылық қолдау туралы федералды заңына түзету енгізілді, ол штаттарға әлеуметтік жәрдемақы алатын жалғыз аналарға көмек көрсету үшін, күтімге жатпаған әкелер мен олардың балалары арасындағы байланысты күшейту мақсатында жұмысқа орналасуға арналған қаражатты пайдалануға рұқсат берді. 1991 жылы Миннеаполис (Миннесота штаты) қаласында елдегі алғашқы әкелерге арналған ақпараттық орталық ашылды. Әкелерге арналған қызметтер мен қолдаулардың саны артып келеді. 21 ғасырдың басында салауатты әке-бала қарым-қатынасының маңыздылығына көңіл аударыла бастады. «Бұл қарым-қатынастың артықшылықтарына оқудағы үлгерімнің жоғарылауы және денсаулыққа пайдалы мінез-құлықтың артуы жатады. Мысалы, әкесінің белсенді қатысымен тәрбиеленген балалар көбірек мейірімділік, жоғары өзіндік баға, қызығушылық, жақсы тілдік дағдылар мен когнитивтік қабілеттер көрсетеді». Жауапты әкелік қозғалысы денсаулықты әке-бала қарым-қатынасын дамытуға баса назар аудару арқылы өзін анықтайды. Ерлер қозғалысының тағы бір саласы – әкелердің құқықтарын қорғау қозғалысы. Алайда, жауапты әкелік қозғалысы аналардың денсаулығын қолдайды және аналар мен әкелердің салауатты ата-аналар ретінде өсуіне қолдау көрсетуді ынталандырады. АҚШ-та жауапты әкелік дәстүрлі түрде қаржылық тұрғыдан қамтамасыз ету, заңды әке болуді растау және күтімге белсенді қатысу арқылы анықталады. Соңғы зерттеулер төмен кірісті әкелер жауапты әкелікті басқаша критерийлермен анықтауы мүмкін екенін көрсетеді. Олар баланың әл-ауқатын қадағалау, оныңмен уақыт өткізу және ойнауға көбірек мән береді, бұл үлкен ағаның немесе әлеуметтік жұмыскердің рөліне ұқсас.