Кіріспе

Эдвин Уорд Мур (15 шілде 1810 - 5 қазан 1865), АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері және Техас Республикасы Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы болған американдық теңізші.

Ерте өмір

Мур Вирджиния штатының Александрия қаласында дүниеге келген. Оның әкесі мен ағасы Америка революциясында қызмет еткен. Мур Александрия академиясында Роберт Лимен бірге оқыған.

Теңіздегі алғашқы мансабы

Мур 1825 жылы 15 жасында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне міндетті офицер ретінде қабылданды. Оның алғашқы тағайындамасы USS Hornet кемесіне жіберілгенде болды, одан кейін Fairchild және Delaware кемелерінде қызмет етті. Ол Атлантика жағалауында және Жерорта теңізінде активті қызмет атқарды. 1830 жылы Мур Госпорт теңіз базасында орналасты, ал бес жылдан кейін лейтенант шеніне көтеріліп, 1836 жылдың 1 шілдесінде Бостон кемесіне тағайындалды. Бостон кемесінде қызмет еткен кезде Мур қатты дауылда кемені суға батудан құтқарып қалды. 1836 жылдың қыркүйегінде Бостон Нью-Орлеан жағалауында Техас жеке қаруланған кемесі "Террибел"ді ұстады. Техас кемесі қарақшылық айыптарымен Флорида штатының Пенсакола қаласына жіберілді. Техастықтармен болған осы байланыс Мурді әскери мансабын қайта қарастыруға түрткі болды деп саналады. Сол кезде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде шен беру процесі баяу болды, себебі 1812 жылғы соғыста қызмет еткен көптеген офицерлер Мурдан жоғары шенде болды.

Мурдың Республика флотына және онымен бірге сапары

1839 жылы Мур Бостоннан офицерлер мен 80-ге дейін теңізшілерді Техас Республикасының әскери-теңіз флотына қатысуға шақырды деген айып тағылды. Мурдың туысы Александр Мур бұл қауесетті коммодор Чарльз Ридглиге растады, ол бұл мәліметті Әскери-теңіз министріне жіберді. 1839 жылдың 8 шілдесінде Мур Техас Республикасының әскери-теңіз флотының қолбасшысы болу үшін АҚШ Әскери-теңіз флотынан кетті. АҚШ Әскери-теңіз министрі Джон Форсайт 1819 жылғы бейтараптық заңының бұзылуына байланысты Мурға қарсы қудалау қозғауға тырысты, бірақ Мур сот отырысы өткізілмес бұрын өкілеттігінен бас тартты. 1840-1841 жылдары Техас Республикасы мен Мексика арасындағы бейбіт келіссөздерді жеделдету үшін ол Мексика жағалауында теңіз саяхаты жасады. Келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Мур Техасқа оралды және Техас президенті Мирабо Б. Ламарды қолдады. Ламар Мексиканың Юкатан штатымен Техас әскери-теңіз флотын айына 8000 долларға жалға алу және олардың порттарын Мексика әскери-теңіз флотының блокадасынан қорғау туралы шартқа қол қойды. 1840 жылдың 18 қыркүйегінде Мур Техас-Юкатан шартына сәйкес Юкатан жағалауын күзетуге бұйрық алды, ал 1840 жылдың 13 желтоқсанында үш кемемен Галвестоннан шығып, Техастың бұрынғы әскери-теңіз офицері капитан Джеймс Д. Бойлан басқаратын Сисал портындағы Юкатан флотымен қосылды. Кейін Мур Табаско штатындағы Сан-Хуан-Баутиста қаласын басып алды, содан кейін Техас жағалауын картографиялық тұрғыдан зерттеді. Оның картасын кейіннен Ұлыбритания Әскери-теңіз министрлігі жариялады.

Табаскоға шабуыл

1840 жылдың қыркүйегінде Мур Табаско штатына басып кірді, Табаско федералистік күштерін қолдап, орталықшыл губернатор Хосе Игнасио Гутьерресті құлатуға көмектесті және 1840 жылдың 17 қарашасында штаттың астанасы Сан-Хуан Баутистанына ие болды. Кейін, жаңа федералистік үкіметпен келіспеушілік туындағандықтан, Мурға уәделенген 25 000 мексикалық песо төленбегендіктен, 1840 жылдың 14 желтоқсанында ол астананы қайтадан бомбалады, Табаско үкіметімен қарызды төлеу туралы жаңа келісімге келгенге дейін.

Президент Сэм Хьюстон

Техас Республикасының президенті болғаннан кейін Сэм Хьюстон Юкатанмен жасалған келісімді күштен тоқтатты және флотты Техасқа қайтаруға бұйрық берді. Хьюстон Техас Теңіз күшін үлкен қолдау көрсетпеді. Техас Конгресі бекіткен теңіз жөндеулеріне арналған қаражатты Хьюстон бермеген соң, Мур Хьюстонның бұйрықтарына бағынбай, Юкатанмен келісімді қайта жаңартты. Мур және тағы екі техас кемесі, сондай-ақ Юкатан теңіз күшінің бірнеше кемесі 1843 жылдың мамыр айында Кампече шайқасында мексикалық флотқа қарсы күресті. Мексиканың теңіз флоты британдық құралымда салынған, пармен жұмыс істейтін "Гуадалупа" темір кемесінен тұрды және сол кезде Мексика шығанағында жиналған ең жетілген флот болды. Шайқас тең түсті, бірақ Мексика ауыр шығынға ұшырады. Мексика үкіметі өз теңізшілеріне батылдығы үшін медаль тақты. Мексикалық коммодор Франсиско де Паула Лопес, тәжірибелі теңізші, кішкентай және нашар қаруланған күшті жеңе алмағаны үшін қызметтен алынып, әскери сотқа берілді.

Еңбек жолының аяқталуы

1843 жылдың 16 қаңтарында Техас Конгресі Техас флотын сатуға бұйрық берді. 1843 жылдың 1 маусымында Мур және флот Хьюстонның оларды бағынбаушылық және қақпайлықпен айыптаған, Мурды Техас Әскери-теңіз күштерінен шеттету туралы жарлығын алды. Хьюстон тіпті кез келген достық мемлекеттен Техас флотын қолға түсіріп, жазалауын сұрады. Мур 14 шілдеде Галвестонға оралды және Техас халқының батыры ретінде Менардс-Уорф портында өздігінен ұсталды, содан кейін сот отырысын талап етті.

Кейінгі жылдар

Техас теңіз флоты таратылғаннан кейін Мур Техасқа қарсы қаржылық талаптарды соттауға көп жыл жұмсады. 1844 жылы Техас Өкілдер палатасы Мурдың 26 510,41 доллар қарызы бар деген шешімге келді. Ол төлемдерді бөліп-бөліп алды, соңғы төлем 1856 жылы жасалды. Мур 1849 жылы Филадельфиялық Эмма Матильда Стоктон Коксқа үйленді. Ол коммодор Роберт Стоктонның қашық туысы еді. 1850 жылы Мур және басқа офицерлер АҚШ Теңіз күштеріне Техас Теңіз күштерінің офицерлері ретінде олардың шеніне мойын бұру туралы петиция жіберді. Палатаның Теңіз істері жөніндегі комитеті олардың талабын қолдады, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты келіспеді, Техас Одаққа қосылғанда тек мүлік, адам емес, АҚШ-қа тиесілі болды деп шешті. 1857 жылдың 3 наурызында Конгресс Мур және басқа офицерлердің есебін жабып, оларға АҚШ Теңіз күштерінің сәйкес офицерлерінің жалақысына сәйкес бес жылдық артқы төлемді берді. Ол бір кезде Нью-Йорк қаласында теңіз инженериясын революциялайтын машинаны жетілдіруге тырысты. Оның Сэм Хьюстонмен теңіз күштерінен шеттетуінің әділдігі жөніндегі дауы Хьюстонның АҚШ сенаторы қызметін атқару кезеңінде де жалғасты. 1860 жылы Мур Галвестонға оралды, онда ол Галвестон кеден үйін салды. Мур 1865 жылдың 5 қазанында Нью-Йорк қаласында салдарынан қайтыс болды және Филадельфиядағы Айви Хилл зиратында жерленді.

Ескерткіштер

Техас штатының Панавтолық аймағындағы Мур округі оның құрметіне аталған. Мурға арналған көрме Мур округінің орталығы – Дюмас қаласындағы "Window on the Plains" мұражайында орналасқан.