Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тарихы екі негізгі кезеңге бөлінеді: «Ескі Әскери-теңіз күштері» – Америка Азамат соғысы кезінде темір кемелерді пайдаланудағы жаңашылдығымен көзге түскен, бірақ шағын әрі беделді желкенді кемелерден тұратын күш, және «Жаңа Әскери-теңіз күштері» – 1880 жылдары басталған жаңғыртудың нәтижесінде 1943 жылға дейін әлемдегі ең ірі әскери-теңіз күштеріне айналды. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1775 жылдың 13 қазанында Континенттік Әскери-теңіз күштерін құру туралы қаулы қабылдаған Екінші Континенттік Конгресспен ресми құрылған күні деп есептейді. Америка Тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін Континенттік Әскери-теңіз күштері таратылды. Джордж Вашингтон президенттігі кезінде Жерорта теңізіндегі сауда кемелеріне төрт Солтүстік Африка мемлекетінің барбариялық қарақшылары қауіп төндірді. Бұл 1794 жылғы Әскери-теңіз заңына әкелді, ол тұрақты АҚШ Әскери-теңіз күштерін құрды. Заң аясында алғашқы алты фрегат құрылысын бекітті. Келесі 20 жыл ішінде Әскери-теңіз күштері 1798-1799 жылдардағы Квази соғысында француз Республикасының Әскери-теңіз күштерімен, Бірінші және Екінші барбариялық соғыстарда барбариялық мемлекеттермен және 1812 жылғы соғыста британдықтармен шайқасты. 1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері 1846 жылғы Америка-мексика соғысына дейін бейбіт өмір сүрді, Жерорта және Кариб теңіздеріндегі қарақшылықпен күресті, сондай-ақ Батыс Африка жағалауындағы құл саудасымен күресті. 1845 жылы Теңіз академиясы Чесапик шығанағындағы Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы ескі Форт-Севернде құрылды. 1861 жылы Америка Азамат соғысы басталды, АҚШ Әскери-теңіз күштері Конфедерацияның жағалау кемелерін тоқтатқан блокада құрып, желкенді кемелермен және жаңа революциялық темір кемелермен шағын Конфедерация Әскери-теңіз күштерімен шайқасты. Азамат соғысынан кейін көптеген кемелер резервке қойылды, ал 1878 жылы Әскери-теңіз күштерінде 6000 адам қызмет етті. 1882 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрамында көптеген ескірген кемелер болды. Келесі он жылда Конгресс бірнеше заманауи болаттан жасалған бронелинейлік крейсерлер мен линкорларды салуға рұқсат берді, ал 20 ғасырдың басында кемелер саны бойынша 1870 жылы он екінші орыннан бесінші орынға көтерілді. Теңізшілердің көп бөлігі шетелдіктерден тұрды. 1898 жылғы испан-американ соғысында екі ірі шайқаста жеңіске жеткеннен кейін американдық Әскери-теңіз күштері кемелер құрылысын жалғастырды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында британдық Корольдік Әскери-теңіз күштерінен көптеген салдаты мен офицері болды. 1921 жылғы Вашингтон Әскери-теңіз конференциясы Әскери-теңіз күштерін капиталдық кемелердің мөлшері бойынша Корольдік Әскери-теңіз күштерімен тең деп мойындады, ал 1920-1930 жылдары Әскери-теңіз күштері бірнеше авианосецтер мен линкорлар салды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасауынан кейін Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғысқа тартылды, ал келесі төрт жылда Коралл теңізіндегі шайқас, Мидуэй шайқасы, Гуадалканал науқаны кезіндегі бірнеше теңіз шайқастары және тарихтағы ең ірі теңіз шайқасы – Лейте шығанағы шайқасы сияқты көптеген тарихи шайқастар болды. Әскери-теңіз күштерінің көп бөлігі Тынық мұхитындағы «аралдан аралға секіру» науқанына және Еуропалық десанттарға қолдау көрсетумен айналысты. Жапония капитуляциялағаннан кейін үлкен флот Токио шығанағына кіріп, Миссури линкорында өткен ресми рәсімге куә болды, онда жапон үкіметінің өкілдері Жапон капитуляциясы туралы құжатқа қол қойды. Соғыс аяқталған кезде Әскери-теңіз күштерінде 1600-нан астам соғыс кемесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері 45 жылға созылған «Қырық жылдық соғысқа» қатысты және Корея мен Вьетнамдағы прокси-соғыстарға қатысты. Ядролық энергия мен баллистикалық зымыран технологиясы кемелердің жаңа қозғалтқыштары мен қару жүйелеріне әкелді, олар 1950-1970 жылдары пайдаланылды. 1978 жылы кемелердің саны 400-ден азырақ болды, олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған, бұл Рональд Рейганды 600 кемелік заманауи Әскери-теңіз күштерін құру бағдарламасын іске қосуға итермеледі. 1990-1991 жылдары Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Кеңес Әскери-теңіз күштері бұрынғы Кеңес республикалары арасында бөлінді және қаржыландырусыз қалды, бұл АҚШ-ты әлемдегі даусыз теңіздік үлкен державасына айналдырды, ол екі шекаралас соғыста күшін қолдануға және жобалауға қабілетті болды. Бұл қабілет Бірінші және Екінші Парсы шығанағы соғыстарында көрсетілді. 2007 жылдың наурыз айында АҚШ Әскери-теңіз күштері Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері ең кішкентай флот мөлшеріне – 274 кемеге жетті. АҚШ Әскери-теңіз институтын басқаратын бұрынғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралдары Иран мен Қытайдың «агрессивті әрекеттеріне» жауап беру қабілетіне қатысты алаңдаушылық білдірді. 2020 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері кемелер саны бойынша Қытай Халық Азаттық Әскери-теңіз күштерінен басып өтті.

Континенттік әскери-теңіз флоты (17751785)

Шығысқа қарай жүзуге болатын, он қаруы және пропорционалды саны мушкетерлері бар, сексен адамы бар жылдам кеме жабдықталып, үш айлық теңіз сапары үшін мүмкіндігінше жылдам дайындалсын. Командирге жауларымызға қажетті соғыс жабдықтары мен басқа да жабдықтамаларын тасымалдау үшін шығысқа қарай жүзуге және Конгресс басқаша тапсырған жағдайларда әрекет етуге нұсқау берілсін. Кеменің шығындарын бағалау үшін үш адамнан тұратын комиссия тағайындалып, олар Конгреске есеп берсін және кемені жабдықтау үшін тиісті тұлғалармен келісім жасассын. Осы мақсатта тағы бір кеме жабдықталуы керек, және аталған комиссия тиісті кеме туралы пікірін, сондай-ақ шығындарды бағалауын ұсынсын. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрылуын белгілеген Континенттік Конгресс шешімі. Революция кезінде бірнеше штат өздерінің теңіз күштерін ұстады. 12 маусымда 1775 жылы Род-Айленд штатының Бас ассамблеясы Род-Айленд колониясы үшін теңіз күштерін құру туралы қаулы қабылдады. Сол күні губернатор Николас Кук "Кэти" шлюпінің командирі, үкіметке қарасты қарулы кемелердің комиссары капитан Абрахам Уипплге арналған бұйрыққа қол қойды. Континенттік флот құру бойынша алғашқы ресми бастама Род-Айлендтен келді, себебі Род-Айленд саудагерлерінің контрабандалық әрекеттері Британ Корольдік теңіз күштері тарапынан күшейтілді. 26 тамызда 1775 жылы Род-Айленд Континенттік Конгресс қаржыландыратын бірыңғай Континенттік флот болуы керек деген қаулы қабылдады. Бұл қаулы 3 қазан 1775 жылы Континенттік Конгресске енгізілді, бірақ қарастырылмады. Осы уақытта Джордж Вашингтон өзінің жеке қаражатынан төленген "Ханна" шхунасынан бастап кемелерді сатып ала бастады. АҚШ Әскери-теңіз күштері 13 қазан 1775 жылды ресми құрылған күні деп мойындайды – бұл Континенттік Конгресстің Филадельфияда, Пенсильванияда Континенттік флот құрған қаулысын қабылдаған күні. Осы күні Конгресс британдық сауда кемелеріне қарсы жеке теңіз шабуылы үшін қаруландырылатын екі кеме сатып алуға рұқсат берді. 13 желтоқсанда 1775 жылы Конгресс келесі үш ай ішінде он үш фрегат, 32 зеңбірегі бар бес кеме, 28 зеңбірегі бар бес және 24 зеңбірегі бар үш кеме салуға рұқсат берді. Шамплейн көлінде Бенедикт Арнольд Канададан Нью-Йоркке кірген британдық күштердің ілгерілеуін тоқтату үшін 12 әскери кеме салуды тапсырды. Келесі шайқаста Корольдік теңіз күштері екі күндік шайқастан кейін Арнольдтың кемелерін жеңді, бірақ шайқас Нью-Йорктегі британдық жер күштерінің ілгерілеуін баяулатты. 1776 жылдың ортасына қарай Конгресс бекіткен он үш фрегатқа дейінгі бірнеше кемелер салынып жатты, бірақ олардың тиімділігі шектеулі болды; олар Корольдік теңіз күштерінен толығымен жеңіліп, 1781 жылға қарай көбісі тұтқындалды немесе батты. Америкалық каперлер белгілі бір табысқа қол жеткізді, Конгресс 1697 маркалық хаттар берді. Жеке штаттар, Еуропадағы және Кариб теңізіндегі американдық агенттер де комиссиялар берді; қайталауды ескере отырып, әртүрлі көздерден 2000-нан астам комиссиялар берілді. Соғыс кезінде американдық каперлер 2200-ден астам британдық сауда кемелерін басып алды, бұл сол кезде маңызды сома болған шамамен 66 миллион долларды құрады. Революциялық соғыстағы ерекше белгілі американдық теңіз офицері Джон Пол Джонс болды, ол Британ аралдарының айналасындағы Фламбороу шайқасында Корольдік фрегатын басып алды. Шайқастың ортасында екі кеменің аспаптары араласып, Джонстың "Бонгоме Ричард" кемесінің бірнеше зеңбіректері істен шыққанда, "Серапис" капитаны Джонстан оның байрағын түсірген-түсірмегенін сұрады, Джонс: "Мен әлі шайқаса бастаған жоқпын!" деп жауап бергені айтылады. Франция 17 маусымда 1778 жылы ресми түрде соғысқа кірді, және Батыс жарты шарға жіберілген француз теңіз кемелері жылдың көп бөлігін Батыс Үндістанда өткізді және тек шілдеден қарашаға дейінгі Кариб теңізіндегі дауыл маусымында Он үш колонияға жақын жүзіп кетті. Француз флоты 1778 жылы Нью-Йорк пен Род-Айлендке қонуға тырысты, бірақ ақыр соңында британдық күштермен қақтығысуға үлкермеді. 1779 жылы вице-адмирал Шарль Анри, граф д'Эстень басқаратын флот Саваннаны, Джорджияны қайтаруға тырысқан американдық күштерге көмектесті. 1780 жылы генерал-лейтенант Жан Батист, граф де Рошамбо басқаратын 6000 әскері бар флот Ньюпортқа, Род-Айлендке қонды, және көп ұзамай флот Корольдік теңіз күштерімен блокадаланды. 1781 жылдың басында Вашингтон мен де Рошамбо Чесапик шығанағындағы британдықтарға қарсы шабуыл жоспарлады, бұл вице-адмирал Франсуа, граф де Грасс басқаратын үлкен флоттың келуімен үйлестірілуі керек еді. Британдықтарға Нью-Йоркке шабуыл жоспарланғаны туралы сәтті түрде жаңылыстырып, Вашингтон мен де Рошамбо Вирджинияға жорық жасады, ал де Грасс Йорктаунға, Вирджинияға күштерді қондыруды бастады. 5 қыркүйекте 1781 жылы де Грасс пен британдықтар Вирджиния шығанағындағы шайқаста күшін сынасты, нәтижесінде француз флоты Чесапик шығанағын бақылауға алды. Континенттік флот британдық жабдықтау кемелерін тоқтатуды 1783 жылдың соңында бейбітшілік жарияланғанға дейін жалғастырды.

Қарусыздану (1785 1794)

Революциялық соғыс 1783 жылы Париж шартымен аяқталды, ал 1785 жылы Континенттік флот таратылды және қалған кемелер сатылды. Америка Тәуелсіздік соғысының соңғы оқтарын атқан Альянс фрегаты да теңіз флотының соңғы кемесі болды. Конгресс мүшелерінің бірі кемені сақтап қалуды қалады, бірақ жаңа мемлекетте оны күтіп ұстауға жеткілікті қаражат болмады. Ақшаның жалпы жетіспеуінен басқа, теңіз флотының қарусыздануына себеп болған факторлар – штаттардың әлсіз конфедерациясы, соғыстан бейбітшілікке мақсаттардың өзгеруі және ішкі және сыртқы мүдделердің арақатынасының өзгеруі болды. Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін, жаңа құрылған АҚШ қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін күресті. Ұлттық табысқа үлкен мұқтаждық болды және оның көп бөлігі импортталған тауарларға салынатын баж салығынан түсті. Контрабанданың кең таралғандығына байланысты, баж салығы заңдарын қатаң түрде орындау қажеттілігі туындады. 1790 жылдың 4 тамызында АҚШ Конгресі, Қаржы министрі Александр Гамильтонның ықпалымен, баж салығын және басқа да теңіз заңдарын орындау үшін АҚШ Жағалау күзетінің алдағысы – Revenue Marine құрды. Бастапқыда он кескіш тапсырыс берілді. 1790 мен 1797 жылдар аралығында, Әскери-теңіз департаменті құрылғанға дейін, Revenue Marine АҚШ-тың жалғыз қаруланған теңіз қызметі болды. Америкалық сауда кемелерін отарлық дәуірде Корольдік теңіз флоты қорғады, бірақ Париж шарты мен Континенттік флоттың қарусыздануы салдарынан АҚШ-тың кемелерін пираттардан қорғау жоқ болды. Жаңа мемлекетте Барбария мемлекеттеріне жылдық сыйақы төлеуге қаражаты болмады, сондықтан олардың кемелері 1785 жылдан кейін тұтқындалу қаупіне тап болды. 1789 жылы АҚШ-тың жаңа Конституциясы Конгреске теңіз флотын құруға рұқсат берді, бірақ Джордж Вашингтонның бірінші мерзімінде (1787–1793) теңіз флотын қайта қаруландыруға көп мән берілмеді. 1793 жылы Ұлыбритания мен Франция арасындағы Француз революциялық соғыстары басталды, ал Португалия мен Алжир арасындағы келіссөздер Португалияның Жерорта теңізіндегі Барбариялық пираттарды ұстап тұрған Гибралтар бұғазының блокадасын аяқтады. Содан кейін пираттар Атлантикаға шығып, 11 американдық сауда кемесі мен жүзден астам теңізшіні тұтқынға алды. Америка кемелерін басып алуға жауап ретінде Конгресс 1794 жылғы Теңіз заңын талқылап, бекітті, ол алты фрегат құрылысын бекітті, олардың төртеуі 44 зеңбірекпен, ал екеуі 36 зеңбірекпен жабдықталуы керек болды. Қолдаушылар көбінесе солтүстік штаттардан және жағалау аймақтарынан болды, олар теңіз флоты сақтандыру және құтқару төлемдерін үнемдеуге көмектеседі деп мәлімдеді, ал оңтүстік штаттар мен ішкі аймақтардан келген қарсыластар теңіз флотының құнына тұрарлық емес деп ойлады және АҚШ-ты қымбат соғыстарға итермелейді деп сақтықпен қарады. Алайда, алғашқы теңіз кемесі "Ганг" 1798 жылдың 24 мамырында теңізге шықты. Франциямен соғыс көбінесе теңізде, негізінен, қарақшылар мен сауда кемелері арасында жүрді. АҚШ теңіз флотының алғашқы жеңісі 1798 жылдың 7 шілдесінде "Делавэр" француздық "Ле Кройбл" қарақшысын басып алғанда болды, ал жаудың әскери кемесіне қарсы алғашқы жеңісі 1799 жылдың 9 ақпанында "Констелляция" фрегаты француз фрегатын басып алғанда болды. Барбария мемлекеттерімен проблемалар ешқашан шешілмеді, 1801 жылдың 10 мамырында Триполиліктер Америка Құрама Штаттарына соғыс жариялады. Филадельфияны мориандар басып алды, бірақ кейін Стивен Декатур басқарған американдық шабуылда өртеп жіберді. 1805 жылы теңіз жаяу әскерлері "Триполи жағалауларына" басып кірді, Дерна қаласын басып алды, бұл АҚШ туы шетелдік жаулап алынған жерде алғаш рет желбіреген оқиға болды. Бұл әрекет Барбария билеушілерін бейбіт келісімдерге қол қоюға итермеледі. Кейіннен экономикалық себептермен теңіз флоты едәуір қысқартылды, және тұрақты кемелердің орнына жағалауда пайдалануға арналған көптеген канонерлік қайықтар салынды. Бұл саясат он жыл ішінде мүлдем тиімсіз болып шықты. Президент Томас Джефферсон және оның Демократиялық-республикалық партиясы күшті теңіз флотына қарсы болды, олар Атлантикадағы негізгі порттарда орналасқан шағын канонерлік қайықтар, бірінші Қаржы министрі Александр Гамильтонның АҚШ-тың Revenue Marine бөлігі, елді қорғауға қажеттінің бәрі болды деп дәлелдеді. Алайда, Гамильтонның Федералистік қағаздарда No. 11 және 12-де ұсынған бұл шағын канонерлік кемелердің саны жаңа Америка Құрама Штаттарының қажеттіліктері үшін жеткіліксіз болды. Француз революциялық соғыстары кезінде Корольдік теңіз флоты американдық кемелердің теңізшілерін британдық дезертирлер деп айыптап, ұстай бастады; 1799 мен 1812 жылдар аралығында осылайша шамамен 10 000 теңізші ұсталды. 1807 жылы "Чесапик-Леопард" оқиғасында, "Леопард" "Чесапик" кемесін бортына тексеруге талап етті, онда британдық дезертирлер болуы мүмкін еді, бірақ талап қабылданбады. "Леопард" "Чесапикке" атып, кемені күштеп тексеріп, бірнеше күдікті британдық азаматтарды ұстады. Осындай көптеген кездесулердің ең қатыгездысы болған бұл оқиға екі ел арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті және 1812 жылдың маусымында АҚШ Ұлыбританияға соғыс жариялады.

1812 жылғы соғыс (18121815)

Соғыстың көп бөлігі теңізде өтеді деп күтілді; соғыс жарияланғалы бір сағат ішінде АҚШ-тың шағын әскери-теңіз күштері өзінен 50 есе артық қарсыласымен шайқасуға аттанды. Екі айдан кейін «Конституция» батып кетті; «Гуарриер» экипажы олардың зеңбірегінің оқтары «Конституцияның» ерекше берік тірі еменнен жасалған қабырғасынан секіріп, оған «Ескі теміржол» деген атақ бергенін көріп, қатты таң қалды. 1812 жылдың 29 желтоқсанында «Конституция» Бразилия жағалауында жеңіске жетті және «Ява» американдықтар оны қалпына келтіруге болмайтынын анықтағаннан кейін өртелді. 1812 жылдың 25 қазанында АҚШ «HMS Macedonian» кемесін басып алды; шайқастан кейін «Macedonian» тұтқынға алынып, американдық қызметке қосылды. 1813 жылы «Эссекс» Дэвид Портердің басшылығымен Оңтүстік Тынық мұхитына жемісті шабуылдық жорыққа шықты, британдық сауда және кит аулау өнеркәсібіне зиян келтірді. «Эссекс» бұрын «HMS Alert» және британдық көлікті басып алғанымен танымал болды және 15 британдық сауда кемесін басып алып, одан әрі жетістікке жетті. Британдықтар соңынан іс-қимылға көшіп, «Эссекс» кемесін тоқтату үшін күш жіберді. Сэр Джеймс Хиллиярдың басшылығындағы екі кеме Портер кемесіне қашуға бұйрық бергенге дейін «Эссекс» кемесін блокадалады; одан кейінгі шайқаста «Эссекс» британдықтарға түсті. Британдықтар үш фрегатты басып алғаннан кейін, АҚШ порттарының блокадасын күшейту үшін Америка жағалауына қосымша кемелерді орналастырды. 1813 жылдың 1 маусымында Бостон портының жанында капитан Джеймс Лоуренс басқарған американдық фрегат «Чесапик» капитан сэр Филип Брок басқарған британдық фрегатқа түсті. Лоуренс қаза болды және «Кемеңді берме!» деп айғайлады. Олардың алғашқы табыстарына қарамастан, 1814 жылға қарай теңіз күштерінің көптеген үздік кемелері портта блокадаға алынды және теңіз арқылы британдықтардың құрлыққа шабуылдауына кедергі келтіре алмады. 1814 жылдың жазында британдықтар Чесапик науқанын жүргізді, оның шыңы Вашингтон мен Балтиморға амфибиялық шабуылдармен аяқталды. Астана британдықтарға ешқандай қарсылықсыз берілді, ал бірнеше американдық соғыс кемелері, соның ішінде 44 зеңбірекке ие «USS Columbia» фрегаты Вашингтон әскери-теңіз базасында өртелді. Балтиморда Форт МакГенридің бомбалауы Фрэнсис Скотт Киге «Жұлдызды ту» өлеңін жазуға шабыттандырды, ал арнаны жабатын кемелер портқа кіруге кедергі келтірді; әскер кемелерге қайта мініп, шайқасты аяқтады. Келісімге қол қойылмас бұрын «Президент» төрт британдық фрегатқа түсті. Келісімге қол қойылғаннан үш күн өткен соң «Конституция» басып алынды және соғыстың соңғы теңіз шайқасы келісімге қол қойылғаннан бес ай өткен соң, 1815 жылдың 30 маусымында өтті. «Пикок» шлюпы Шығыс Үндістан компаниясының «Наутилус» бригін басып алды, бұл АҚШ теңіз күштерінің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін басып алған соңғы жау кемесі болды.

Континенттік кеңею (1815-1861)

Соғыстан кейін Әскери-теңіз флотының жетістіктері жақсы қаржыландырумен сыйланып, көптеген жаңа кемелерді салуға мүмкіндік берді. Дегенмен, үлкен кемелердің құны тым жоғары болғандықтан, олардың көпшілігі кеме құрылыс орындарында жартылай дайын күйде, тағы бір соғысқа дайындықпен, желкенді кемелер дәуірі аяқталарға дейін қалды. Әскери-теңіз флотының негізгі күші үш онжылдық бейбітшілік кезеңінде бірнеше кішкентай шлюптермен бірге ірі желкенді фрегаттардан тұра берді. 1840 жылдары Әскери-теңіз флоты бу күші мен зеңбіректерді пайдалана бастады, бірақ жаңа технологияларды қабылдауда француз және британдықтардан қалып қойды. Осы кезеңде теңізшілердің арасында көптеген шетелдік азаматтар болды, ал туған жері Америка болғандар көбінесе қоғамнан шеттетілген, басқа жұмыс таба алмаған немесе қылмыстары үшін жазадан қашуға тырысқан адамдар еді. 1835 жылы Бостон портынан 3000-ға жуық адам сауда кемелерімен теңізге шықты, ал Әскери-теңіз флотына бар болғаны 90 адам қабылданды. Қара нәсілді адамдардың Әскери-теңіз флотында қызмет етуіне тыйым салынған, бірақ теңізшілердің жетіспеушілігі соншалық, бұл заң көбінесе ескерілмеді. Тәртіптің сақталуы британдық Әскери-теңіз флотының дәстүрлеріне сәйкес болды, бірақ жазалар еуропалық флоттардағыдан гөрі әлдеқайда жұмсақ болды. Содомия сирек қылмыс ретінде қаралып, сотталды. Армия 1812 жылы жаза ретінде денені сауаттандыруды жойды, бірақ Әскери-теңіз флоты оны 1850 жылға дейін сақтап келді. 1812 жылғы соғыс кезінде Барбария мемлекеттері АҚШ Әскери-теңіз флотының әлсіздігін пайдаланып, американдық сауда кемелері мен теңізшілерді қайтадан тұтқынға алды. Гент шартына қол қойылғаннан кейін АҚШ Жерорта теңізіндегі қарақшылықты тоқтатуға баса назар аударды, бұл қарақшылық американдық саудагерлерді екі онжылдық бойы мазалап келді. 1815 жылдың 3 наурызында Конгресс Алжирге қарсы теңіз күшін жөнелтуге рұқсат берді, осылайша Екінші Барбария соғысы басталды. Комодорлар Декатур және Уильям Бэйнбридждің басқаруындағы екі қуатты эскадрилья, соның ішінде Вашингтон, Тәуелсіздік және Франклин желілік кемелері Жерорта теңізіне аттанды. Гибралтардан Алжирге жол тартқан кезде Декатурдың эскадрильясы Алжирдің Meshuda туы бар кемесімен кездесті және 1815 жылдың 17 маусымындағы шайқаста оны басып алды. Одан көп ұзамай американдық эскадрилья Палос мүйісіндегі шайқаста алжирлік Estedio бригін де басып алды. Маусым айында эскадрильялар Алжирге жетіп, Деймен бейбітшілік шарты жасасты, ол тұтқынға алынған кемелер мен адамдарды қайтаруды, енді алым төлемеуді және аймақта сауда жасау құқығын қамтыды. Кариб теңізіндегі қарақшылық та үлкен мәселе болды, ал 1815-1822 жылдар аралығында қарақшылар шамамен 3000 кемеге шабуыл жасады. 1819 жылы Конгресс президент Джеймс Мэдисонға осы қауіппен күресуге уәкілеттік берді, ал қарақшылардың көпшілігі Латын Америкасының жаңадан тәуелсіз мемлекеттерінің каперлері болғандықтан, ол Әскери-теңіз флотының қаруларымен қолданатын дипломатиялық стратегияны жүзеге асыруға шешім қабылдады. Пираттық әрекеттер 1830 жылдарға дейін жалғасып тұрса да, 1826 жылға қарай жиі шабуылдар тоқтатылып, аймақ сауда үшін ашық деп жарияланды. Тағы бір халықаралық мәселе – құл саудасы, осыған байланысты 1820 жылы Африка эскадрильясы құрылды. Саяси тұрғыдан алғанда, құл саудасын тоқтату танымал болған жоқ, сондықтан эскадрилья 1823 жылы Кариб теңізіндегі қарақшылықпен күресу үшін кері қайтарылды және 1842 жылы Ұлыбританиямен Вебстер-Эшбёртон шарты қабылданғанға дейін Африка жағалауына қайта оралмады. Шарты қабылданғаннан кейін АҚШ келісімде талап етілген кемелер санын азайтып, кемелерді Африка жағалауынан алысқа орналастырып, жағалауға жақын жұмыс істеуге тым үлкен кемелерді пайдаланды. 1845-1850 жылдар аралығында АҚШ Әскери-теңіз флоты 10 құл кемесін ғана басып алды, ал британдықтар 27 000 тұтқынмен 423 кеме ұстады. Конгресс 1802 жылы АҚШ Әскери академиясын құруға ресми түрде рұқсат берді, бірақ теңіз офицерлері үшін осындай мектепті бекітуге шамамен 50 жыл уақыт кетті. 1815-1846 жылдар аралығындағы ұзақ бейбітшілік кезеңінде мичмандардың қызмет бабымен жоғарылау мүмкіндігі шектеулі болды, ал олардың патенттері көбінесе жоғарғы лауазымдағы адамдардың көмегімен алынды. АҚШ Әскери-теңіз флотында офицерлерді даярлау сапасының нашарлығы 1842 жылы Somers ісінен кейін көріне бастады, ол Somers оқу кемесінде болған көтеріліс және мичман Филипп Спенсердің одан кейін атқандығы туралы мәлімдемелерді қамтыды. 1845 жылы Әскери-теңіз флотының хатшысы болып тағайындалған Джордж Банкрофт конгресс мақұлдауынан тыс жұмыс істеуді және офицерлер үшін жаңа академия құруды шешті. Ол комодор Мэтью Перри басшылығындағы кеңес құрып, офицерлерді даярлаудың жаңа жүйесін жасады және 1845 жылы Эннаполистегі ескі Форт Северну жаңа мекемеге айналдырды, ол 1851 жылы Конгресс шешімімен АҚШ Теңіз академиясы болып танылды. Әскери-теңіз флоты Мексика-Америка соғысының (1845-1848) екі маңызды операциясында қатысты; Веракрус шайқасы кезінде ол 12 000 әскер мен олардың жабдықтарын бір күн ішінде Веракрусқа тасыды, Веракрус қаласын басып алуға және соғыстың аяқталуына әкелді. Тынық мұхиты эскадрильясының кемелері Калифорнияны басып алуға көмектесті. 1853 жылы Перри төрт кемеден тұратын Перри экспедициясын басқарды, ол Жапониямен қалыпты қарым-қатынас орнату үшін Жапонияға аттанды. Перридің екі технологиялық жағынан дамыған бу кемесі және сабырлы, қатысты дипломатиясы Жапонияны үш ғасырлық оқшаулықты тоқтатуға және 1854 жылы АҚШ-пен Канагава шартына қол қоюға көндірді. Атақты түрде достық шарты болғанымен, келісім жақын арада Жапонияның ашылуына және АҚШ және Еуропамен қалыпты сауда қатынастарын орнатуға жол ашты.

Америка Азамат соғысы (1861-1865)

Соғыстың басталуы мен 1861 жылдың соңы аралығында 373 офицер, унтер-офицер және мичман АҚШ Әскери-теңіз күштерінен отставкаға кетті немесе босатылды және Конфедерацияға қызметке өтті. 1861 жылдың 20 сәуірінде Одақ Норфолк теңіз портындағы кемелерін Конфедерация күштеріне түскенін болдырмау үшін өртеп жіберді, бірақ барлық кемелер толығымен жойылған жоқ. "Мерримак" бұрыш фрегаты асығыс түрде батырылғандықтан, оның корпусы мен бу машинасы жақсы сақталды, бұл Оңтүстіктің Стивен Малориіне оны көтеріп, содан кейін үстіңгі жағын темірмен нығайту идеясын берді. Нәтижесінде пайда болған кеме "CSS Вирджиния" деп аталды. Осы уақытта Джон Эрикссон да ұқсас идеяға ие болды және "Монитор" құру үшін қаржыландырылды. Соғыстың басында АҚШ армиясының бас қолбасшысы болған Винфилд Скотт соғысты мүмкіндігінше аз қан төгіп жеңу үшін "Анаконда" жоспарын жасады. Оның ойынша, негізгі порттарды блокадалау Конфедерация экономикасын әлсіретеді, ал Миссисипи өзенін басып алу Оңтүстікті екіге бөледі. Линкольн Конфедерация экономикасын құрғызу мақсатында блокаданы қолдады, бірақ Скотттың жаңа армиясы шабуылға дайын емес екендігі туралы ескертулерін қабылдамады, себебі халықтың пікірі дереу шабуыл жасауды талап етті. 1862 жылдың 8 наурызында Конфедерация Әскери-теңіз күштері темір кемелер арасындағы алғашқы шайқасты бастады, "Вирджиния" блокадаға сәтті шабуыл жасады. Келесі күні "Монитор" "Вирджиниямен" Хэмптон-Роудс шайқасында кездесті. Шайқас тең аяқталды, ал кейін Конфедерация "Вирджинияны" жоғалтты, өйткені кеме түскенін болдырмау үшін батырылды. "Монитор" – монитор типтес кемелердің прототипі болды және Одақ Әскери-теңіз күштері көптеген басқаларын салды. Конфедерация соғыс кезінде темір кемелер салғанмен, мониторларға қарсы тиімді кемелерді құруға немесе сатып алуға қабілеті болмады. Темір кемелермен қатар, Конфедерация соғыс кезінде теңіз миналарын (торпеда деп белгіленген, олар торпеда шағаласынан аталған) және су асты кемелерінде соғыс жүргізудің жаңа технологияларын енгізді. Мобил шығанағы шайқасында портты қорғау үшін миналар қолданылды және Одақтың "Текумсе" мониторы батырылды. "Текумсе" батқаннан кейін адмирал Дэвид Г. Фаррагут атақты сөздерін айтты: "Торпедаларға қарамай, толық жылдамдықпен алға!". Қазіргі заманғы су асты кемелерінің алдашысы "CSS Дэвид" жаңа "Айронсайдқа" торпедамен шабуыл жасады. Одақ кемесі көп зақым алмады, ал судың ағыны су асты кемесінің қазандығындағы өртті сөндіріп, оны қозғалмайтын етіп қойды. "CSS H. L. Hunley" деп аталатын тағы бір су асты кемесі суға батып, судан шығу үшін жасалған, бірақ ақырында жақсы жұмыс істемеді және сынақ кезінде бес рет батты. "Хаусатоникке" қарсы шайқаста су асты кемесі нысанын сәтті батырды, бірақ сол жарылыстан кейін өзі де жоғалып кетті. Конфедерация саудалық рейдерлер мен блокаданы бұзушыларды пайдаланды, ең танымал "CSS Алабама" болды, ал британдық инвесторлар Бермуда, Куба және Багам аралдарынан әкелінген қару-жарақ пен сән-салтанатты тауарлармен сауда жасаған шағын, жылдам блокаданы бұзушыларды құрды, олар үшін қымбат бағалы мақта мен тәмәкі алынды. Одақ Әскери-теңіз күштері блокаданы бұзушы кемені ұстағанда, кеме мен жүгі сатылып, түскен ақша теңізшілерге берілді, ал тұтқынға алынған экипаж мүшелері көбінесе британдықтар болды және олар босатылды. Оңтүстікке қойылған блокада соғыс кезінде Оңтүстік экономикасының құлдырауына әкелді. Блокада, Оңтүстік теміржолдарының істен шығуы, негізгі өзендерді бақылаудан айыру және Одақ пен Конфедерация армияларының азық-түлік іздеуі салдарынан азық-түлік пен жабдықтау тапшылығы туды. Қағаз ақшаның көптеп басылуы инфляция мен валютаға сенімсіздікке әкелгенімен, өмір сүру деңгейі төмендеді. 1864 жылға қарай ішкі азық-түлік тарату жүйесі бұзылып, қалалар жеткілікті азық-түліксіз қалды және Конфедерация бойынша азық-түлік көтерілістеріне әкелді. 1865 жылдың қаңтарында Форт-Фишердің екінші шайқасындағы Одақтың жеңісі Оңтүстік портының соңғы пайдалы портын жапты, блокаданы бұзуға соңғы нүкте қойылып, соғыстың аяқталуын жеделдетті.

Әскери-теңіз флотының құлдырауы (18651882)

Соғыстан кейін әскери-теңіз флоты құлдырап кетті. 1864 жылы әскери-теңіз флотында 51 500 адам, 700-ге жуық кеме және 60-қа жуық мониторлық жағалаулық броненосцы болды, бұл АҚШ әскери-теңіз флотын Корольдік теңіз флотынан кейін әлемдегі екінші ірі әскери-теңіз флотына айналдырды. 1880 жылы әскери-теңіз флотында 48 кеме, 6000 адам болды, ал кемелер мен жағалаудағы нысандар тозған еді, бірақ Конгресс оларды жақсарту үшін қаражат жұмсаудың қажеті жоқ деп шешті. Әскери-теңіз флоты 1897 жылға дейін ірі теңіз соғысына дайын болмады. 1871 жылы контр-адмирал Джон Роджерс басқарған бес әскери кемеден тұратын экспедиция Кореяға, бірнеше американдық теңізшілердің қазасына кінәлілерден кешірім сұрап, болашақта кеме апаттарына ұшыраған шетелдіктерді қорғау туралы шарт жасау үшін жіберілді. Ұсақ шайқастан кейін Роджерс Сеулді қорғайтын бекіністерге шамамен 650 адамнан тұратын десант шабуылын ұйымдастырды. Бекіністерді басып алғандарына қарамастан, корейлер келіссөздерге бармады және экспедиция тайфун маусымы басталар алдында қайта оралуға мәжбүр болды. Корея кампаниясы кезінде көрсеткен ерлігі үшін тоғыз теңізші мен алты морской пехотинец Құрмет медальдарын алды – бұл шетелдік қақтығыстағы әрекеттері үшін алғашқы награда болды. 1870 жылдарға қарай Азамат соғысы кезіндегі көптеген броненосцы резервке қойылды, нәтижесінде АҚШ-та броненосцы флоты болмады. 1873 жылы «Виргиний ісі» басталғанда, испандық броненосец Нью-Йорк портында тұрды, бұл АҚШ әскери-теңіз флотының мұндай кемені жеңе алатын кемесі жоқ екенін анықтауға себеп болды. Әскери-теңіз флоты дереу бес жаңа броненосецтің құрылысына келісімшарт жасады және тағы бірнешеуін жөндеу бағдарламасын үдетті. 1881 жылы Гарфилд әкімшілігі билікке келген кезде әскери-теңіз флотының жағдайы одан бетерледі. Жаңа әскери-теңіз флоты министрі Уильям Ханттың тапсырмасымен жүргізілген тексеруде әскери-теңіз флотының активті тізіміндегі 140 кемеден тек 52-сі ғана жұмысқа жарамды екені анықталды, оның ішінде 17 темір корпусты кеме, соның ішінде 14 Азамат соғысы кезеңінен қалған ескі броненосцы болды. Хант әскери-теңіз флотын жаңғырту қажеттігін мойындады және ұсыныстар жасау үшін бейресми кеңесші кеңес құрды. Күтілгендей, мораль төмендеді; шетелдік порттардағы офицерлер мен теңізшілер ескі ағаш кемелері соғыс жағдайында ұзаққа шыдамайтынын жақсы білді. Мониторлық типтің шектеулері АҚШ-тың теңізден тыс күш көрсетуіне кедергі келтірді, ал 1890 жылдарға дейін АҚШ тіпті Испаниямен немесе Латын Америкасы елдерімен қақтығысқа түсуі мүмкін еді.

Қайта құру (18821898)

1882 жылы кеңесші кеңестің ұсынысы бойынша, Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Уильям Х. Хант Конгрестен заманауи кемелер салу үшін қаражат сұрады. Өтініш бастапқыда қабылданбады, бірақ 1883 жылы Конгресс үш қорғалған крейсер – «Чикаго», «Бостон» және «Атланта», сондай-ақ «Дельфин» экспедициялық кемесінің құрылысына рұқсат берді, олар бірге ABCD кемелері деп аталды. 1885 жылы тағы екі қорғалған крейсер – «Чарльстон» және «Ньюарк» (американдық крейсерлердің соңғысы, желкенді жабдықтамамен жабдықталған) құрылысына рұқсат берілді. Конгресс сонымен қатар Әскери-теңіз күштерінің алғашқы линкорларын – «Техас» пен «Мэн» салуға рұқсат берді. ABCD кемелері өте табысты болды, ал үш крейсер «Эволюция эскадрильясына» біріктірілді, корпустарының ақ түсіне байланысты «Ақ эскадрилья» деп белгілі болды, ол офицерлер мен теңізшілердің бірнеше буынын даярлады. 1910 жылға дейін, шеберлік жүйесі орнатылғанға дейін, теңізшілердің көп бөлігі ағылшын тілін нашар білетін шетелдік жалдамалылар болды. Капитан Альфред Тейер Маханның 1890 жылы жарық көрген «Тарихқа теңіз күшінің ықпалы, 1660–1783» атты кітабы әлемнің ірі теңіз күштеріне зор әсер етті. АҚШ-та ол үкімет пен халыққа кеңейуді негіздеді. Шекараның жабылуымен географиялық экспансионистер Кариб теңізіне, Гавайиге және Тынық мұхитына бұрылды, ал «Манифест тағдыры» доктринасы философиялық негіз ретінде қызмет етті, көптеген адамдар Теңіз күштерін осы доктринаны Америка құрлығының шегінен тыс іске асырудың маңызды құралы деп қарады. 1890 жылы Маханның доктринасы Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Бенджамин Ф. Трейсиді АҚШ-тың барлық типтегі кемінде 200 кеме салуды бастауға шақырды, бірақ Конгресс бұл ұсынысты қабылдамады. Оның орнына, 1890 жылғы Әскери-теңіз күштері заңы үш линкор – «Индиана», «Массачусетс» және «Орегон» салуға рұқсат берді, одан кейін «Айова» кемесі салынды. 20 ғасырдың басында екі және үш кеме аяқталды немесе құрылыс кезеңінде болды, бұл АҚШ Теңіз күштерін 1870 жылы он екінші орыннан әлемдік теңіз күштері арасында бесінші орынға көтерді. Шабуылдық тактика, әсіресе алыс қашықтықтан артиллериялық ату, басты мәселе болды. «Пуритан» және төрт «Амфитрит» кластық мониторлары, 1873 жылғы «Виргиния» соғыс алаңынан кейін тапсырылған, 1880 және 1890 жылдары аяқталды. Олардан кейін «Монтерей» және «Арканзас» кластық мониторлары салынды. Бұл кемелердің барлығы, «Арканзас» класынан басқа, 1898 жылғы испан-американ соғысына қатысты.

Испания-Америка соғысы (1898)

Америка Құрама Штаттары Испаниядан, әсіресе Кубадан отарлар сатып алуға қызығушылық танытты, бірақ Испания бас тартты. Газеттер испан колонияларында жасалған қиянаттар туралы көптеген жалған хабарларды жариялады, бұл екі ел арасындағы шиеленісті күшейтті. Бір бүлік АҚШ-қа «Мэн» кемесін Кубаға жіберуге мүмкіндік берді, ал Гавана портындағы кеменің жарылысы Испаниямен соғысқа халықтың қолдауын арттырды. Жарылыстың себебін тергеу комиссиясы зерттеді және 1898 жылдың наурыз айында жарылыстың себебі теңіз минасы болды деген қорытындыға келді. Содан кейін жұртшылық Испанияны кемеге залал келтіргені үшін кінәлауға қысым жасады. Алайда, кейінірек жүргізілген тергеулер көршілес көмір қоймасындағы өрттен туған жылудан газ қоймаларының бірінде жарылыс болғанын көрсетті. Әскери-теңіз флотының көмекші хатшысы Теодор Рузвельт 1898 жылдың сәуір айында Испан-Америка соғысы жарияланбас бұрын, әскери-теңіз флотын шабуылға дайындады. Джордж Дьюи басқаратын Азиялық эскадрильясы бірден Гонконгтан Филиппинге бет алып, Манила шығанағы шайқасында испан флотына шабуыл жасап, оны толық жеңді. Бірнеше аптадан кейін Солтүстік Атлантика эскадрильясы Кариб теңізіндегі Сантьяго-де-Куба шайқасында испандық ауыр теңіз күштерінің көп бөлігін жойды. Бұл соғыстағы әскери-теңіз флотының тәжірибесі жеңіске жеткендігі үшін қуандыратын болды, бірақ сонымен қатар ескерту ретінде қызмет етті, өйткені жаудың флоты әлемдегі ең әлсіздердің бірі болды. Манила шығанағындағы шабуыл да өте тәуекелді болды, себебі американдық кемелер зардап шегуі немесе ең жақын американдық портынан 7000 миль қашықтықта болғандықтан, жабдықталудан қағылуы мүмкін еді. Бұл жағдай әскери-теңіз флоты стратегиясына және АҚШ-тың сыртқы саясатына келесі ондаған жылдарға үлкен әсер етті.

Қазіргі заманғы әскери-теңіз флотының пайда болуы (18981914)

Жаңа флот үшін оң жағдай, оның ең жақтас саяси қолдаушысы Теодор Рузвельт 1901 жылы президент болды. Оның басшылығымен Әскери-теңіз флоты әлемдегі алтыншыдан екінші орынға көтерілді. Теодор Рузвельт әкімшілігі Кариб теңізі мен Орталық Америка саясатына араласты, 1901, 1902, 1903 және 1906 жылдары араласты. 1901 жылы Рузвельт сөйлеген сөзінде: «Жұмсақ сөйле, бірақ үлкен таяқ ұста, алысқа барасың» деді. Бұл оның президенттік кезеңіндегі дипломатияның басты қағидасы болды. Рузвельт АҚШ-тың Орталық Америка арқылы жүретін каналы АҚШ Әскери-теңіз флоты үшін өте маңызды стратегиялық мүдде деп есептеді, себебі ол екі жағалау арасындағы кемелердің саяхат уақытын едәуір қысқартады. Рузвельт Никарагуа каналына қатысты бұрынғы шешімді кері қайтарып, оның орнына Панама тасжолы арқылы өткен француздықтардың сәтсіз жобасын сатып алуға көшті. Тасжол Колумбияның бақылауында болды, ал 1903 жылдың басында екі ел де каналды АҚШ-қа беру үшін Хайерран шартына қол қойды. Колумбия Сенаты шарты ратификациялағаннан кейін, Рузвельт Панамалық көтерілісшілерге егер олар көтеріліс жасаса, АҚШ Әскери-теңіз флоты тәуелсіздік күресіне көмектесетінін жеткізді. 3 қараша 1903 жылы Панама тәуелсіздігін жариялады, ал «Нэшвилл» Колумбияның кез келген араласуына жол бермеді. Жеңіске жеткен панамалықтар 1904 жылдың 23 ақпанында 10 миллион АҚШ долларына Панама каналы аймағын АҚШ-қа басқаруға рұқсат берді. Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы әскери-теңіз базасы 1905 жылы каналды қорғау үшін салынды. Сол кездегі ең соңғы технологиялық жаңалық – су асты кемелерін ирланд-американдық өнертапқыш Джон Филип Холланд Нью-Джерси штатында жасады. Оның «Holland» атты су асты кемесі 1900 жылдың күзінде АҚШ Әскери-теңіз флотының қызметіне ресми түрде қабылданды. 1905 жылғы орыс-жапон соғысы және келесі жылы басталған Ресейдегі соғыс құрылыс бағдарламасын жеделдетті. 1907 жылдың соңында Рузвельт өзінің «Ұлы ақ флотын» құру үшін 16 жаңа «пре-дредноут» линкорларын жинады және оларды әлемді аралап круизге жіберді. Бұл круиз номиналды түрде бейбіт болғанымен, және тез дамитын Әскери-теңіз флоты үшін құнды оқу-жаттығу болды, сонымен қатар АҚШ-тың күші мен мүмкіндіктерін көрсету үшін саяси маңызы да зор болды. Әрбір порттағы саясаткерлер мен әскери-теңіз офицерлері, әлеуетті одақтастар да, жаулар да, кемеге шақырылып, экскурсияларға қатысты. Круиз күтілген нәтижені берді, және американдық күш кейіннен одан да қадірлі болды. Сапар Әскери-теңіз флотына әлемде жанармай құю станцияларының қажеттігін және 1914 жылы аяқталған Панама каналының стратегиялық әлеуетін көрсетті. «Ұлы ақ флотқа» 50-ге жуық көмір тасымалдайтын кеме қажет болды, ал круиз кезінде флоттың көмірінің көп бөлігі британдықтардан сатып алынды, олар орыс-жапон соғысы кезінде Ресейге жасағандай, әскери дағдарыс кезінде отынға қол жеткізуді теріске шығаруға мүмкіндік алды.

Мексика

АҚШ агенттері неміс сауда кемесі «Ипиранганың» Мексикаға заңсыз қару-жарақ жеткізіп жатқанын анықтағанда, президент Уилсон Әскери-теңіз күштеріне кемені Веракрус портына кіргізбеуді бұйырды. 1914 жылдың 21 сәуірінде теңізшілер мен мортықтардың әскери бригадасы Веракрусты басып алды. Веракрустағы батылдықтары үшін барлығы 55 «Құрмет медалі» табысталды, бұл бір шайқас үшін берілген ең көп медаль саны.

1914-1917 жылдардағы соғысқа дайындық

АҚШ бейтараптық жариялағанмен және Германияның шексіз су асты кемелері соғысы үшін жауапкершілігіне қарамастан, 1915 жылы британдық жолаушылар лайнері «Лузитания» батып, соғысқа шақырулар күшейді. Президент Вильсон немістерді шексіз су асты кемелері соғысын тоқтатуға мәжбүр етті, ал Конгресс ұзақ пікірталасқаннан кейін 1916 жылғы Теңіз заңын қабылдады, ол үш жыл ішінде 500 миллион долларлық құрылыс бағдарламасын бекітті: 10 линкор, 6 броненосец, 10 шалқалайтын крейсер, 50 эсминец және 67 су асты кемесі. Мақсаты – теңдестірілген флот құру еді, бірақ шындығында эсминецтер маңыздырақ болды, себебі олар су асты кемелерін және конвойлерді басқаруға тиіс болды. Соғыс аяқталғанға дейін 273 эсминецке тапсырыс берілді; көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бітірілді, бірақ көптегені Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті. Американың негізгі порларын қорғаудан басқа соғыс жоспарлары болған жоқ. Теңіз министрі Джозеф Даниельс, бейбітшіл журналист, Теңіз күштерінің білім беру ресурстарын дамытып, Теңіз соғыс колледжін болашақ адмиралдар үшін қажетті тәжірибеге айналдырды. Дегенмен, ол офицерлер корпусын моральдық реформаларымен (офицерлер асханасында шарап ішуге тыйым салу, Аннаполисте зорлық-зомбылыққа жол бермеу, көбірек капеллан мен YMCA ұйымдары) наразылыққа түсірді. Ұлттың стратегиялық қажеттіліктерін ескермей, сарапшылардың кеңесін тыңдамай, Даниельс Армия мен Теңіз күштерінің бірлескен кеңесінің отырыстарын екі жылға тоқтатты, себебі ол жағымсыз кеңес берді. Ол жаңа кемелер үшін Бас кеңестің ұсыныстарын екі есеге қысқартты, кемелер салынып, жөнделген Теңіз кемелерінде офицерлердің өкілеттігін азайтты және өз бөліміндегі әкімшілік дүрмекке немқұрайлы қарады. Брэдли Фиске, американдық Теңіз тарихындағы ең инновациялық адмиралдардың бірі, 1914 жылы Даниельстің басты көмекшісі болды; ол соғысқа дайындалу үшін қайта ұйымдастыруды ұсынды, бірақ Даниельс бас тартты. Оның орнына 1915 жылы Фиске орнын басып, жаңа Теңіз операциялары басшысы лауазымына белгісіз капитан Уильям С. Бенсонды тағайындады. Өзінің адалдығы үшін таңдалған Бенсон Германиямен бірден кездесуге емес, Ұлыбританиямен болашақтағы қақтығысқа дайындалуға көбірек қызығушылық танытқан тәжірибелі бюрократ екенін дәлелдеді. 1915 жылы Даниельс Томас Эдисон басқарған Теңіз кеңесшілер кеңесін құрды, ол жетекші ғалымдардың, инженерлердің және өнеркәсіпшілердің кеңесі мен тәжірибесін алу мақсатында құрылды. Ол технологияны, Теңіз күштерін кеңейтуді және әскери дайындықты насихаттап, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Даниельс пен Бенсон Еуропаға бақылаушылар жіберу туралы ұсыныстарды қабылдамады, бұл Теңіз күштерін неміс су асты кемелерінің табысы туралы қараңғылықта қалдырды. Соғыстан кейін адмирал Уильям Симс 1917 жылдың сәуірінде Теңіз күштерінің кемелерінің тек он пайызы толық құрамымен жабдықталғанын айыптады; қалғандарына теңізшілердің 43% жетіспеді. Кемелердің үштен бірі ғана толық дайындыққа ие болды. Жеңіл су асты кемелеріне қарсы кемелердің саны аз болды, егер екі жыл бойы сыртқы саясаттың басты назарында болған U қайықтарының қаупіне ешкім назар аудармаған болса. Теңіз күштерінің жалғыз соғыс жоспары, «Қара жоспар» деп аталатын жоспар, Корольдік Теңіз күштерінің жоқ деп есептеді және неміс соғыс кемелері Атлант мұхиты мен Кариб теңізінде еркін жүріп, Панама каналына қауіп төндіретінін болжады. Оның соңғы өмірбаянын жазған автор «Даниельс Теңіз күштерін күткен соғысқа дайындамағаны рас» деген қорытынды жасады.

1917-18 жылдары дүниежүзілік соғыста

Президент Уилсон 26 наурызда АҚШ Теңіз корпусының қатарын көбейтуге бұйрық берді; ал 1917 жылғы АҚШ Теңіз академиясының түлектері Америка 1917 жылғы сәуірде соғысқа кірер алдында 29 наурызда үш ай ертерек бітірді. Зейнеткерлікке шыққан офицерлер жас офицерлерді теңізге жіберу үшін жағалаудағы бекеттердегі қызметке қайта шақырылды. Теңіз күштеріне 584 офицер мен 7933 сарбаздан тұратын Жағалау күзеті мен Теңіз милициясы бағындырылды. Олар жағалау күзету қызметіне және Теңіз резервтік Ұшқыштар корпусына тағайындалды. Теңіз күштері АҚШ-тың барлық сымсыз (радио) станцияларын иеленді және олардың аз пайдалы жердегілерін әскери қолдану үшін жабдықты алып қалу үшін бөлшектеді. Теңіз күштерінің рөлі көбінесе конвойды сүйемелдеуге, әскер тасымалдауға және Солтүстік теңізге мина қоюға шектелді. Еуропаға жіберілген алғашқы АҚШ әскери бөлімі – 1917 жылғы 5 маусымда Францияға жетіп, Солтүстік бомбалау тобын құрған жеті теңіз офицері мен 122 сарбаздан тұратын Бірінші авиациялық отряд болды. АҚШ Теңіз күштері британдық Ұлы флотқа қосылу үшін Скапа-Флоуға кемелер тобын, Куинстаунға (Ирландия) эсминецтерді және конвойлерді күзетуге көмектесетін су асты кемелерін жіберді. Бірнеше теңіз жауынгерлері полкі де Францияға жіберілді. Теңіз күштерінің соғыстағы алғашқы жеңісі 1917 жылғы 17 қарашада Фэннинг пен Николсонның U 58 неміс суасты қайығын батыруымен болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Теңіз күштері АҚШ қарулы күштерінің әйелдерді медбике емес лауазымдарға қабылдаған алғашқы түрі болды, олар Yeoman (F) ретінде тіркелді. АҚШ Теңіз күштеріне алғашқы әйел тіркелгені – 1917 жылғы 17 наурызда Лоретта Перфектус Уолш болды. Теңіз күштерінің соғыс кезіндегі үлкен кеңеюіне азаматтық шенеуніктер, әсіресе, Министрдің көмекшісі Франклин Д. Рузвельт бақылау жасады. Бейбіт уақытта Теңіз күштері азаматтық қолдануға жарамсыз барлық қару-жарақтарды, соның ішінде соғыс кемелерін, теңіз қаруларын және оқ-дәрілерді Теңіз кемежайларында сақтап отырды. Теңіз кемежайлары үлкендей түсті және оқ-дәрілер мен жарылғыш заттарды DuPont және Hercules сияқты химиялық компанияларға тапсырды. Азық-түлік және киім-кешек сияқты азаматтық нарықта қол жетімді заттар әрқашан азаматтық мердігерлерден сатып алынды. Бронеплиталар мен ұшақтар нарықтан сатып алынды.

Соғыс аралығындағы нығайту және кеңейту (19181941)

Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде шамамен 500 000 офицер мен сарбаз болды және персонал саны бойынша әлемдегі ең ірісі еді. Ұзақ емес демобилизациядан кейін әлемнің ірі теңіз державалары өздерінің капиталдық кемелерінің санын арттыру бағдарламаларын бастады. Уилсонның капиталдық кемелердің әлемдік деңгейдегі ең ірі флотын құру жоспары жапондық қарсы бағдарламаға және британдықтардың өзінен артық теңіз күшін сақтау үшін жеткілікті кемелер салу жоспарына әкелді. Американдықтардың оқшаулану сезімі және басқа елдердің экономикалық алаңдаулары 1921 жылы Вашингтон теңіз конференциясына алып келді. Конференцияның нәтижесінде Вашингтон теңіз шарты (Бес держава шарты деп те аталады) және су асты кемелерін пайдалануға шектеулер енгізілді. Шартта капиталдық кемелердің саны бойынша келісім жасаған елдер арасында 5:5:3:1:1 арақатынасы белгіленді. Шарт АҚШ Әскери-теңіз күштерін 525 000 тонналық кемелермен және 135 000 тонналық ұшақ тасымалдағыштарымен Корольдік теңіз күштерімен тең деп мойындады, ал Жапония үшінші держава ретінде танылды. Шартының талаптарына сәйкес бес ел көптеген ескі кемелерді жойды, ал капиталдық кемелерді жаңадан салу шектелді. Бұл, өз кезегінде, жеңіл крейсерлер мен ұшақ тасымалдағыштарды дамытуға ықпал етті. АҚШ-тың алғашқы ұшақ тасымалдағышы, Langley, 1922 жылы қолданысқа енгізілді, оған көп ұзамай Lexington және Saratoga қосылды, олар шарты тыйым салғанға дейін шайқас крейсерлері ретінде жобаланған еді. Ұйымдық тұрғыдан, 1921 жылы Аэронавтика бюросы құрылды; теңіз авиаторлары АҚШ Теңіз әуе корпусының мүшелері деп аталды. Әскери авиатор Билли Митчелл теңіз кемелерін құрлықтағы бомбалаушылармен жоюға болатынын көрсетуге тырысып, Теңіз күштеріне қарсы шықты. Ол 1925 жылы Армия мен Теңіз күштерінің жоғары басшыларын "ұлттық қорғанысты басқарудағы дерлік опасыздық" үшін құзырсыздықтары үшін ашық сынап, мансабынан айырылды. Теңіз операцияларының бастығы Уильям В. Пратт (1930-1933) президент Гувердің қарусыздануға баса назар аударғанымен келісті және жаңа құрылысты кейінге қалдыруға және флотты қысқартуға келісті. Басқа теңіз офицерлері Гувердің саясатымен күрт келіспеді. Президент Франклин Рузвельт (1933-1945) Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Теңіз күштерін азаматтық бақылауда ұстаған, көптеген жоғары офицерлерді білген және Теңіз күштерін кеңейтуді қатты қолдаған. 1934 жылғы Винсон-Траммел заңы кемелерді салу және жаңғыртудың тұрақты бағдарламасын құрды, бұл Теңіз күштерін шартымен рұқсат етілген ең үлкен көлемге жеткізуге мүмкіндік берді. Теңіз күштерінің дайындығына көмектескендердің бірі – тағы бір Теңіз күштерінің көмекші хатшысы, кейін президент болған Франклин Д. Рузвельт еді. Теңіз күштерін шектеу туралы келісімдер базаларға да қатысты, бірақ Конгресс тек Уэйк аралында, Мидуэй аралында және Голланд портында гидроұшақ базаларын салуды мақұлдады және Гуам мен Филиппиндегі базаларға қосымша қаражатты қабылдамады. Теңіз кемелері ұзаққа шыдауға және қашықтыққа саяхаттауға арналған етіп жобаланды, бұл оларға базалардан әрі қарай және жөндеу арасында жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Теңіз күштері Қиыр Шығыста, АҚШ-қа тиесілі Филиппинде теңіз базасымен және Янцзы өзеніндегі Қытайдағы өзендік канонерлік қайықтарымен қатысты. Панай канонерлік қайығын жапондық ұшақтар бомбалады және автоматпен атқылады. Вашингтон Жапонияның кешірім сұрауын және өтемақысын тез қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде афроамерикандықтар әскери қызметке қабылданды, бірақ 1919 жылы бұл тоқтатылды және олар Теңіз күштерінен шығарылды. 1930 жылдардан бастап бірнеше адам офицерлер асханасында стюардтар ретінде жұмыс істеуге қабылданды. 1942 жылы Рузвельт талап еткеннен кейін ғана афроамерикандықтар көптеп қабылдана бастады. 1936 жылғы Теңіз заңы 1921 жылдан бері бірінші жаңа линкорды бекітті, ал Солтүстік Каролина 1937 жылдың қазан айында салынды. Екінші Винсон заңы Теңіз күштерінің көлемін 20%-ға ұлғайтуға рұқсат берді, ал 1940 жылдың маусым айында Екі мұхиттық Теңіз заңы Теңіз күштерінің 11%-ға ұлғаюына рұқсат берді. Теңіз операцияларының бастығы Харольд Рейнсфорд Старк тағы 70%-ға ұлғайтуды сұрады, бұл шамамен 200 қосымша кемеге тең еді, және Конгресс бұл ұсынысты бір айдан кем уақыт ішінде бекітті. 1940 жылдың қыркүйегінде "Дистрийерлер базалар үшін" келісімі бойынша Ұлыбританияға қажетті эскадрондық кемелерді (Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегілер) берді, ал АҚШ Ұлыбританияның базаларын пайдалану құқығын алды. 1941 жылы Атлант флоты қайта жандандырылды. Теңіз күштерінің алғашқы шайқасы 9 сәуірде болды, ол кезде Niblack эсминеці торпедаланған голланд кемесінен аман қалғандарды құтқару кезінде су асты қайығына тереңдік зарядтарын тастады. Қазан айында Kearny және Reuben James эсминецтері торпедаланды, ал Reuben James суға батты.

Су асты кемелері

Су асты кемелері – «тыныш қызмет» болды, оның себебі олардың жұмыс сипаттамалары мен су асты кемешілерінің жабық ауызды болуы еді. Дегенмен, стратегиялық сарапшылар Германияның U-кемелерінің шамалы сәттілікке жеткен кампаниясының ықпалымен бұл жаңа типтегі соғыс кемелерін зерттеді. 1912 жылы лейтенант Честер Нимиц флотты қарсыластың орнын анықтау үшін ұзақ қашықтықтағы су асты кемелерімен бірге алып жүруді ұсынды. 1919 жылы Су асты кемелері бөлімінің жаңа басшысы капитан Томас Харт болды, ол келесі соғыста су асты кемелері жеңіске жете алатынын айтты: «Жапонияны теңіз байланыстарын кесуден гөрі жылдам және тиімді әдіс жоқ». Бірақ Харт американдық су асты кемелерінің неміс U-кемелерімен салыстырғанда қаншалықты артта қалғандығына және олардың өздерінің миссиясына қаншалықты дайын еместігіне таң қалды. Халық жағалауды қорғау миссиясы үшін су асты кемелерін қолдады; олар Сан-Франциско немесе Нью-Йоркке жақындаған жау флоттарын тосқауылдайтын еді. Әскери-теңіз күштері Конгресс мүшелері бұл миссияны қаржыландыратынын түсінді, бірақ ол шын мәнінде маңызды емес еді. Ескі әміршілер су асты кемелерінің миссиясы ұрыс флотының көзі болуы және ұрыста көмектесуі керек деді. Бұл мүмкін емес еді, өйткені тіпті су бетінде де су асты кемелері 20 түйінден жылдам қозғала алмайды, бұл 30 түйіндік негізгі әскери кемелерден әлдеқайда баяу. 1926 жылы жас командирлер «Су асты офицерлерінің конференциясы» болып ұйымдастырылды. Олар бұл кемелердің U-кемелерінің күші болған сауда шабуылына ең қолайлы екенін айтты. Сондықтан олар жаңа қайықтарын неміс үлгісі бойынша қайта жасады және 75 күндік миссияда 7500 мильді жалғыз жүзуге қабілетті болуын талап етті. 1917 жылы теңіз астындағы шектеусіз соғыс Германиямен соғысқа әкелді және ол әлі де қоғамдық пікірде де, 1930 жылғы Лондон шарты сияқты келісімдерде де қатты айыпталды. Дегенмен, су асты кемешілері жапондық сауда кемелеріне, көліктерге және мұнай танкерлеріне қарсы шектеусіз соғыста рөл ойнауды жоспарлады. Әскери-теңіз күштері өз жоспарларын азаматтардан жасырып отырды. Пёрл-Харборға шабуылдан кейін бірнеше сағат өткен соң, Тынық мұхитындағы кез келген жау кемесіне қарсы шектеусіз соғыс жүргізуді бұйырған президент Рузвельт емес, адмирал болды. Су асты кемешілері әскери-теңіз стратегияларын ұстанды, бірақ олардың жабдықтары әлі де құпия миссияны орындауға дайын емес еді. 1934 жылы жаңа кемелерді жобалау мәселесі бірінші кезекте қарастырылды және 1936 жылы бірінші жаңа ұзақ қашықтықты, барлық дәнекерленген су асты кемелері іске қосылды. Одан да жақсылары – S классының Salmon класы (1937 жылы іске қосылды), ал оның мұрагерлері – T классы немесе Tambor су асты кемелері 1939 жылы және Gato класы 1940 жылы болды. Жаңа модельдердің әрқайсысының құны шамамен 5–6 миллион долларды құрады. Ұзындығы 90 метр, салмағы 1500 тонна болатын олар неміс су асты кемелерінен екі есе үлкен, бірақ маневрлігі жоғары. Олар 35 секунд ішінде 18 метрге дейін тез суға батып кете алады. Тамаша Mark 3 TDC торпедалық деректер компьютері (аналогты компьютер) перископ немесе сонардан алынған нысананың бағыты, қашықтығы және бағыт бұрышы туралы мәліметтерді алып, торпедалардың сальвасы үшін бағытты және дұрыс гироскоп бұрышын оқ ату сәтіне дейін үздіксіз белгілейді. Алты алдыңғы және төрт артқы торпедалық түтіктер 24 Mk 14 «балыққа» дайын болды. Олар 20 түйінмен су бетінде жүзіп (4 дизельді қозғалтқышты пайдалана отырып) немесе 8–10 түйінмен су астында маневр жасай алады (аккумулятормен жұмыс істейтін электр қозғалтқыштарын пайдалана отырып), содан кейін баяу қозғалатын сауда кемелерінің айналасын айнала алады. Жаңа болаттар мен дәнекерлеу әдістері корпусты нығайтып, тереңдік зарядтарынан аулақ болу үшін су асты кемелерін 400 фут тереңдікке дейін суға түсуге мүмкіндік берді. Ұзақ сапарларды күткен 65 экипаж мүшелері жақсы тұру жағдайларына ие болды, мұздатылған стейктермен және Тынық мұхитының ыстық суларын басу үшін кондиционермен жабдықталды. Жаңа су асты кемелері 75 күн бойы теңізде қалуға және 16 000 километрді қайта жабдықтаусыз жүзуге қабілетті болды. Су асты кемешілері дайын екенін ойлады, бірақ екі жасырын кемшілігі болды. 1930 жылдардағы ақшаны үнемдеу атмосферасы өте сақтықпен кеме басқаратын командирлерді және кемшілікті торпедаларды жасады. Екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыста ауыстырылуы керек болды.

Командалық құрылым

Перл-Харбордағы апаттан кейін Рузвельт ең агрессивті теңізшіге, адмирал Эрнест Дж. Кингке (1878–1956 жж.) жүгірді. Үлкен калибрлі қарулар, авиация және су асты кемелері саласында тәжірибелі Кингтің білімі кең, ал жеңіске деген құлшынысы шексіз еді. Ол, мүмкін, американдық теңіз флоты тарихындағы ең ықпалды адмирал болды; одан жек көріп, бірақ сөзсіз бағынушылықпен қарасты, өйткені ол барлық шешімдерді Вашингтондағы басқару орталығынан қабылдап, ешкіммен бөліспеді. Әскери-теңіз күштерінің азаматтық хатшысы Кингтің құпиясын сақтайтын адам еді; жағдай 1944 жылы хатшы қайтыс болғанда ғана өзгерді, содан кейін Рузвельт қатал мінезді көмекшісі Джеймс Форресталды тағайындады. Адмирал Уильям Д. Лихи басқаратын Біріккен штабтар комитеті Германияға қарсы күштерді бірінші кезекте шоғырландыруды ұсынса да, Кинг Жапонияны жеңуді басты міндеті деп санады. Мысалы, Кинг әскердің күшті қарсылығына қарамастан Гуадалканал үшін шайқастың жалғасуын талап етті. Оның негізгі соққы күштері Честер Нимицтің басшылығымен Перл-Харборда орналасқан авианосецтердің айналасында құрылды. Нимицтің бір негізгі шайқас флоты болды, сол кемелер мен теңізшілермен, бірақ адмирал Булл Халси мен адмирал Реймонд А. Спраунс арасында әрбір бірнеше ай сайын ауысатын екі басқару жүйесі болды. Теңіз күштерінің маңызды артықшылығы болды: олар жапондық кодты бұзған еді. 1942 жылдың маусым айында Гавайи шабуылға ұшырады және Ямамото флоты Мидуэй аралына шабуыл жасайтындығы анықталды. Кингтің қолданыста тек төрт авианосеці болды; ол олардың барлығын Мидуэйге жіберді, онда олар бірнеше минуттың ішінде жапондық авианосецтерді батырды. Бұл американдықтарға оттық күш артықшылығын берді, ол жапондықтарға қарағанда жаңа американдық соғыс кемелерін тезірек құрастыруға мүмкіндік бергендіктен, одан әрі өсті. Кинг жапондық логистикалық жүйесіне қарсы қолдану үшін су асты кемелеріне ерекше назар бөлді. Олар тропикалық суларда ұзақ қашықтыққа саяхаттау үшін, сондай-ақ жапондықтарды байланыстырып тұрған жүк, әскер тасымалдау және мұнай танкерлерін батыру үшін құрылды. Австралиядағы Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағы армия генералы Дуглас Макартурдың бақылауында болды; Кинг оған үлкен авианосецтерсіз адмирал Томас К. Кинкейд басқаратын жеке флотты берді.

Әуе кемелері соғысы

1941 жылдың 7 желтоқсанында Жапонияның әскери-теңіз күштері Перл-Харборға шабуыл жасап, американдық соғыс кемелерінің барлық флотын батырып немесе жарамсыз қалдырды. Бұл ауыр жеңіліс адмирал Кингті авианосецтерге негізделген жаңа стратегияны әзірлеуге мәжбүр етті. Батқан соғыс кемелері қайтадан судан көтеріліп, көптеген жаңалары салынса да, соғыс кемелері соғыста екінші рөл атқарды, олар негізінен қоныс аударуға дайындалған аралдарды бомбалаумен шектелді. Азамат соғысынан бері Әскери-теңіз күштеріне үстемдік еткен "Үлкен Оқ" клубы өз беделін жоғалтты. Келесі алты айда АҚШ-тың жапондықтардың Батыс Тынық мұхиты арқылы Үнді мұхитына дейін шабуылдауына, Филиппин мен Сингапурдағы британдық базаны басып алуына қарсы тұруға шамасы келмеді. Осы жеңілістерден кейін Әскери-теңіз күштері 1942 жылдың жазында өз шебін тұрақтандырды. Соғыс басталған кезде АҚШ мен Жапонияның авианосецтерінің саны мен сапасы шамалас болды, бірақ "Мицубиси А6М Zero" авианосецтерінің ұшағы американдық "F4F Wildcat" ұшағынан қашықтығы мен маневрлеу қабілеті жағынан басым болды. Америка инженерлері қолға түскен "Zero" ұшағын зерттеп, оның әлсіз тұстарын – ұшқышты және жанармай бактерін жеткіліксіз қорғауын анықтады және "Hellcat" жоғары сапалы қару жүйесін жасады. 1943 жылдың соңында "Grumman F6F Hellcat" ұшақтары ұрысқа түсті. "F4U Corsair" ұшағымен бірге қолданылатын "Pratt and Whitney" компаниясының 18 цилиндрлі радиалды қозғалтқышымен жабдықталған "F6F" ұшақтары "Zero" ұшақтарынан жылдам (сағатына 400 миль), жылдам көтерілуге қабілетті (минутына 3000 фут), биік биіктікте маневрлі, тікұшуда жақсы, көбірек бронясы, күштірек (секундына 120 оқ атуға қабілетті 6 пулемет) және "Zero" ұшағының екі пулеметі мен 20 мм екі зениттік пулеметінен артық оқ-дәрісі бар еді. Сонымен қатар, олар бұрыштап атуға арналған көздегішпен жабдықталған. "Hellcat" ұшағы "Zero" ұшағынан ауыррақ және қашықтығы аз болса да, ол жалпы алғанда, әлдеқайда жақсы қару болып шықты. Жапонияның Мидуэй шайқасындағы авианосецтері мен ұшқыштарының жоғалтуы оның шабуылдық қабілетін әлсіретті, бірақ Американың күшті шабуылдық қабілеті жапондықтардан артық кемелер құрастыратын кеме жасау орындарынан, жоғары октанды бензин шығаратын өңдеу зауыттарынан және жақсы оқытылған ұшқыштарды даярлайтын оқу орталықтарынан туды. 1942 жылы Жапония 6 жаңа авианосец тапсырды, бірақ 6-сын жоғалтты; 1943 жылы 3 тапсырды, ал 1-ін жоғалтты. 1944 жылы 8 авианосец қосылып, 13-і жоғалғанда жағдай өзгерді. Соғыс аяқталған кезде Жапонияның 5 авианосеці портта тұрды; барлығы зақымдалған, отынсыз және ұшақтарсыз болды. Осы уақытта АҚШ 1942 жылы 13 шағын және бір үлкен авианосец, 1943 жылы 15 үлкен және 50 эскорт-авианосец салды, ал 1944 және 1945 жылдары тағы да көп авианосецтер салынды. Жаңа американдық авианосецтер жақсы жобаланған, көптеген зениттік қарулармен және қуатты радарлармен жабдықталған. Екі тараптың да Гуадалканал үшін болған теңіз, әуе және құрлық шайқастарында күштері тым көп болды. Жапондықтар түнгі шайқаста жақсырақ болды (себебі американдық эсминецтер тек соғыс кемелеріне шабуыл жасауға ғана дайындалған еді). Алайда, жапондықтар өз әскерлерін азықтандыра алмады, сондықтан американдықтар жоғары логистикалық мүмкіндіктерінің арқасында жеңіске жетті. Әскери-теңіз күштері 1942-1943 жылдары күштерін жинап, "аралдан-аралға секіру" стратегиясын әзірледі, яғни жапондықтардың қатты қорғалған аралдарының көпшілігін өткізіп, одан әрі барып, алдыңғы әуе базалары үшін иеленуге болатын аралдарды таңдап алу. Атлантика мұхитында одақтастар неміс су асты кемелерімен ұзақ шайқас жүргізді, ол Атлантика шайқасы деп аталды. Әскери-теңіз күштерінің ұшақтары Гренландия мен Исландиядағы базалардан су асты кемелерін іздеп тапты, жүздеген эскорт-авианосецтер мен эсминецтер салынды, олар сауда каравандарын қорғауға арналған. Тынық мұхитында АҚШ-тың су асты кемелері жапондық кемелерге қарсы соғысты, ал неміс су асты кемелері АҚШ-тың сауда кемелерін іздеп тапты. Соғыс аяқталған кезде АҚШ-та 260 су асты кемесі жұмыс істеді. Соғыста 52 су асты кемесі, оның 36-сы Тынық мұхитында жоғалды. 1945 жылдың қаңтарына қарай су асты кемелері жапондық сауда флотын жойып, Жапонияның мұнаймен жабдықталуын тоқтатты. 1943 жылдың жазында АҚШ Гилберт және Маршалл аралдарын қайтару үшін Гилберт және Маршалл аралдарына шабуыл жасады. Осы жеңістен кейін американдықтар 1944 жылдың жазында Мариана және Палау аралдарына қарай бет бұрды. Сайпан шайқасында жеңілгеннен кейін Жапон императорлық әскери-теңіз күштері 5 авианосецпен бірігіп, Әскери-теңіз күштерінің Бесінші флотына шабуыл жасау үшін шықты, бұл тарихтағы ең ірі авианосец шайқасы болды. Шайқас бір жақты болғандықтан, ол "Мариана құс атуы" деп аталды; АҚШ 130 ұшақты жоғалтты, ал кемелер жоғалған жоқ, ал жапондықтар 411 ұшақ пен 3 авианосецті жоғалтты. Марианадағы жеңістен кейін АҚШ 1944 жылдың қазанында Лейтеде Филиппиннің қайта басып алуын бастады. Жапондық флот шабуыл жасау үшін шықты, нәтижесінде төрт күндік Лейте шығанағы шайқасы болды, бұл тарихтағы ең ірі теңіз шайқастарының бірі. Осы шайқаста алғашқы "камикадзе" шабуылдары жасалды, нәтижесінде "Сент-Ло" батып, бірнеше американдық кемелер зақымдалды; бұл шабуылдар соғыстағы ең тиімді кемеге қарсы қару болды. Окинава шайқасы АҚШ пен Жапон жер күштері арасындағы соңғы ірі шайқас болды. Окинава Жапонияның құрлық бөлігінен оңтүстікке қарай 350 миль (563 км) қашықтықта орналасқандықтан, ол соңғы шабуылға дайындалу орталығы болуға тиіс болды. Теңізшілер мен әскерлер 1945 жылдың 1 сәуірінде қарсылықсыз қонды, 82 күндік науқанды бастады, ол тарихтағы ең ірі құрлық, теңіз және әуе шайқасы болды және шайқастың қатысушылығымен және 150 000-нан астам окинавалықтардың қаза болуымен ерекшеленді. Жапондық "камикадзе" ұшқыштары АҚШ Әскери-теңіз күштері тарихындағы ең ірі кемелерді жоғалтуға себеп болды, 36 кеме батып, тағы 243 кеме зақымдалды. АҚШ-тың жалғыз шығыны 12 500-ден астам қаза тапқан және 38 000 жараланған адамдарды құрады, ал жапондықтар 110 000-нан астам адамын жоғалтты, Окинаваны тарихтағы ең қанды шайқастардың біріне айналдырды. Окинавадағы қатысушылық Президент Трумэнның атом бомбасын қолдану және Жапонияға шабуыл жасаудан бас тарту туралы шешіміне әсер еткені айтылады. Жапония капитуляциялаған кезде 374 кемеден тұратын эскадра Токио шығанағына шарапқа куә болу үшін кірді, ол "Миссури" соғыс кемесінде өтті. Соғыс аяқталған кезде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде 1200-ден астам соғыс кемесі болды, бұл Корольдік Әскери-теңіз күштерінің мөлшерінен асып түсті.

Салқын соғыс (1945-1991)

Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары Әскери-теңіз күштерінің тағдыры – кемелерді кең көлемде жарамсыз ету және сақтауға қою болды. 1948 жылға қарай Әскери-теңіз күштерінде бар болғаны 267 кеме ғана активті қызметте болды.

Адмиралдардың көтерілісі

Әскери қызметтер 1947 жылы әскери-теңіз министрі Джеймс Форресталдың қатты қарсылығына қарамастан біріктірілді. Президент Трумэн оны Қорғаныс министрі етіп тағайындады, бірақ екеуі бюджет мәселесінде келіспеді және Трумэн 1949 жылы Форрестал Әскери-теңіз күштерінің жағына шыққанда, Ақ үй саясатына қарсы ашық наразылық білдірген кезде оны қызметтен босатты. Бұл наразылық "Адмиралдар көтерілісі" деп белгілі болды. Негізгі саяси мәселе – Қорғаныс министрінің үш әскер түрінің бюджетін толық бақылауда ұстамауы еді. Әрқайсысы ықпалды конгрессмендермен бірлесіп жұмыс істеп, Ақ үйдің шығындарды ұстап тұруға бағытталған әрекеттеріне қарамастан, өз бюджеттерін арттыруға тырысты. 1948-1949 жылдары "Адмиралдар көтерілісі" болды, себебі бірқатар зейнеткер және қазіргі қызметтегі адмиралдар президент Трумэнмен және оның орнына тағайындалған Луис Джонсонмен келіспеді, өйткені олар әуе күштері арқылы жеткізілетін, төмен құнға түсетін стратегиялық атом бомбаларын қалаған. Форрестал Әскери-теңіз күштерінің позициясын қолдады және Конгрестен әуе кемесін сатып алуға қаражат бөлді. Трумэн Форресталды қызметтен босатты, ал Джонсон әуе кемесін алып тастады және теңізшілер корпусының авиациясын Әскери-теңіз күштерінен Әуе күштеріне көшіру жоспарларын жариялады. Конгресс тыңдаулары барысында қоғамдық пікір Әскери-теңіз күштеріне қарсы күрт өзгерді. Нәтижесінде, Әскери-теңіз күштері теңіз авиациясын сақтап қалды және күні кешегі тасымалдаушысын алды, бірақ наразылық білдірген адмиралдары жазаланды және стратегиялық бомбалауды бақылаудан айырылды. Трумэн әкімшілігі көтерілісті жеңіп, әскерилерге азаматтық бақылауды қайта орнатты. Тыңдаулардан кейін әскери бюджеттерде басымдық Әуе күштерінің ауыр бомбалаушыларын жасауға берілді, нәтижесінде ядролық миссияларды қолдауға қабілетті 1000-нан астам ұзақ қашықтықты стратегиялық бомбалаушылар жасалды. Әскери-теңіз күштері біртіндеп АҚШ-тың барлық әскер түрлері арасында ең жетілген технологияға ие деген беделге ие болды. 1950 жылдары адмирал Хайман Г. Риковердің басшылығымен кемелерге ядролық қуатты енгізу, Әскери-теңіз күштері үшін зымырандар мен реактивтік ұшақтарды дамыту және супертасымалдаушыларды салу жүзеге асырылды. "Энтерпрайз" әлемдегі алғашқы ядролық қуатпен жұмыс істейтін әуе кемесі болды, одан кейін "Нимиц" классының супертасымалдаушылары пайда болды. Баллистикалық зымырандармен жабдықталған су асты кемелері өте қауіпті және тыныш болды, олардың ең жетілгені – "Огайо" классының су асты кемелері. Риковер Конгресте және қоғамдық пікірде зор қолдауға ие болды және ядролық қуатты, әсіресе су асты кемелері үшін Әскери-теңіз күштерінің басымдығына айналдырды. Бұл, зымыран технологиясымен бірігіп, АҚШ-қа Совет Одағына қарсы екінші соққы беруге мүмкіндік берді, бұл қорқытудың негізі болды.

Корея соғысы және теңіз экспансиясы

Корея соғысында Кеңес Одағы мен Қытай арасындағы шиеленіс күшейіп, шегіне жетті, соның салдарынан бейбіт уақыттағы Әскери-теңіз күштері бұрынғыдан әлдеқайда ірі болуы керек екені анық болды. Флоттар әлемнің түрлі аймақтарына бөлінді, ал кемелер мерзімді дағдарыстарға жауап ретінде, ыстық нүктелерге стандартты түрде жіберілді. Бірақ Солтүстік Кореяның теңіз күштерінің көлемі шағын болғандықтан, Корея соғысында теңіз шайқастары азаз болды; жауынгерлік флоттар негізінен өз елдеріндегі әскерлері үшін теңіз артиллериясы қызметін атқарды. Инчонға жасалған ірі десант Солтүстік Кореяны 38-ші параллельден кері итерді. Чосин суқоймасы шайқасы БҰҰ-ның 105 000-ға жуық әскерін Хуннам портынан эвакуациялаумен аяқталды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 1956 жылғы кеме құрылысы бағдарламасы маңызды болды, себебі ол сегіз суасты кемесін салуға рұқсат берді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі ең ірі тапсырыс еді. Бұл 1956 қаржы жылының бағдарламасына бес ядролық қуатпен жұмыс істейтін суасты кемесі – «Тритон», басқарылатын зымырандық суасты кемесі «Халибут», жетекші кеме және «Скейт» класындағы соңғы екі шабуылдық суасты кемесі «Сарго» мен «Сидрагон» кірді. Сондай-ақ, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін соңғы үш дизельдік-электрлік суасты кемесі де салынды.

Вьетнам соғысы

Көзге көрінбейтін әскери-теңіз кемелерінің үйлесімі 1965-72 жылдардағы Вьетнам соғысында қатысты; әуе кемелері жағалаудан мыңдаған әуе шабуылын жүргізді, ал "қоңыр су флотының" кішкентай канонерлік қайықтары өзендерде күзеттік қызмет атқарды. Теңіз қызметіне қарамастан, президенттер Джонсон мен Никсон ақшаны үнемдеу мақсатында жаңа кемелер құрылысын шектеді, ал "Янки станциясындағы" көптеген әуе кемелері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған. 1978 жылға қарай флоттың саны 217 су үстіндегі кеме және 119 су асты кемесіне дейін азайды.

Кеңестер тарапынан сын

Сол уақытта Кеңес флоты өсіп, кеме тасымалдаушылардан басқа барлық типтері бойынша АҚШ флотынан санда басым болды. Әскери-теңіз күштері, егер ірі қақтығыс болса, Кеңес флотынан жеңілеміз деп есептеді. Осы алаңдаушылық Рейган әкімшілігін 600 кемелік флотты құруға итермеледі, және 1988 жылға қарай флот 588 кемеге жетті, бірақ кейінгі жылдары саны азайды. «Айова», «Нью-Джерси», «Миссури» және «Висконсин» класындағы линкорлар 40 жыл сақтаудан кейін қайта қолданысқа енгізіліп, жаңғыртылды және Ливан жағалауларында және басқа да аймақтарда көрсетілді. 1987 және 1988 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері Перс шығанағында Иранға қарсы түрлі жауынгерлік операциялар жүргізді, оның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ қатысқан ең ірі теңіз және әуе шайқасы – «Тікелей мантис» операциясы.

"Сырт соғыстан кейінгі кезең" (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Кеңес теңіз флоты тарап кетті, көптеген кемелерді басқаруға жеткілікті персонал немесе оларды күтіп ұстауға қаржы болмады – тіпті, олардың көпшілігі шетелдерге сатылды. Бұл АҚШ-ты әлемдегі күдіксіз теңіз үстемдігіне ие етуге алып келді. АҚШ-тың теңіз күштері абсолюттік тұрғыдан төмендеді, бірақ әлемнің қалған бөлігіне қатысты, АҚШ басқа елдердің теңіз күштерін 11 ұшақ тасымалдаушысы және оларды қолдайтын әскери топтарымен басып озды. 1990-жылдары АҚШ-тың теңіз стратегиясы АҚШ-тың екі бір уақытта шектеулі соғыс жүргізуге қабілеттілігіне баса назар аударған жалпы әскери стратегиясына негізделген. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Теңіз флотының кемелері бірқатар қақтығыстарға қатысты. Дипломатиялық күш-жігер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Теңіз флоты 1991 жылғы Иракпен болған Перс шығанағы соғысының бастапқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды. Теңіз флотының кемелері жүздеген Tomahawk II зымырандарын ұшырды және Теңіз әскерінің ұшақтары Перс шығанағы мен Қызыл теңіздегі алты тасымалдаушыдан ұшып өтті. «Миссури» және «Висконсин» линкорлары Корея соғысынан бері алғаш рет ақпан айының басында Кувейттегі бірнеше нысанаға 16 дюймдік зеңбіректерден оқ атты. 1999 жылы Теңіз және Теңіз жаяу әскерлерінің жүздеген ұшағы Италиядағы базалардан және Адриатика теңізіндегі тасымалдаушылардан Сербия мен Косовоға қарсы мыңдаған рет ұшып, Косоводағы этникалық тазалауды тоқтатуға тырысты. 78 күндік науқаннан кейін Сербия НАТО талаптарына бағынды. Жұмысын дұрыс атқармаған көптеген командирлер қызметтен босатылғандықтан, 2012 жылы Теңіз операцияларының бастығы (CNO) Теңіз флоты бойынша командирлерді таңдаудың жаңа әдісін енгізді. 2007 жылдың наурызында АҚШ Теңіз флоты 274 кемеден тұратын, Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері ең кішкентай флотына ие болды. Салқын соғыс аяқталғаннан бері Теңіз флоты Кеңес Одағымен ірі соғысқа дайындықтан аймақтық қақтығыстардағы арнайы операциялар мен шабуылдық миссияларға көшті. Теңіз флоты Ирак соғысына қатысты және қазіргі терроризмге қарсы соғыста маңызды рөл атқаруда. Жаңа кемелер мен қару-жарақтар, соның ішінде Littoral жауынгерлік кемелерін әзірлеу жалғасуда. Ирак соғысында АҚШ Теңіз флотының 103 адамы қаза тапты. АҚШ Теңіз флотының кемелері Ливиядағы әскери нысаналарға зымырандар ұшырды, БҰҰ қаулысын орындау үшін «Odyssey Dawn» операциясы кезінде. АҚШ Теңіз институтын басқаратын бұрынғы адмиралдар Иран мен Қытайдың «агрессивті әрекеттеріне» жауап беру қабілетіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл Тынық мұхиты бағытына қарай бұрылыс, ол суық соғыс кезінде Атлантикада орналасқан американдық суасты кемелерінің 60 пайызы жағалаулар арасында тең бөлінгенін, ал 2006 жылы Тынық мұхитындағы суасты кемелерінің 60 пайызы Қытайға қарсы орналасқан. Бұл бұрылыс тек сандар туралы емес, өйткені ең озық платформалардың кейбіреулері енді Тынық мұхитында, олардың мүмкіндіктері ең қажетті жерде орналасады. Дегенмен, тіпті бір оқиға да әлемдік миссиясы бар шағын флотқа үлкен нұқсан келтіруі мүмкін. 2016 жылдың 12 қаңтарында Иран қарулы күштері Перс шығанағындағы Фарси аралының жағалауында Иранның теңіз суларына екі қайық кіргенін анықтағаннан кейін он Теңіз сарбазын ұстады. Олар АҚШ пен Иран арасындағы дипломатиялық келіссөздерден кейін келесі күні босатылды. 2017 жылдың ортасында екі Теңіз кемесі, «Фицджеральд» және «Джон С. Маккейн», кездейсоқ кемелермен соқтығысып, адам өліміне әкелді. 2020 жылы АҚШ Теңіз флоты кемелер саны бойынша Қытай Теңіз флотынан басып озды. АҚШ бұрын 1943 жылы Корольдік Теңіз флотынан басып өтіп, ең ірі Теңіз флоты атағын алған болатын.

Тарихнама

Хакемер, Курт Х. "АҚШ Әскери-теңіз күштері, 1860–1920 жж.". Джеймс К. Брэдфордтың «Америка әскери тарихының серігі» (2 томдық, 2009) 1: 388–398.
Хольвит, Джоэл И. «Шолу мақаласы: Ұлыбритания мен АҚШ аралық кезеңдегі АҚШ Әскери-теңіз күштерін қайта қарау», Әскери тарих журналы (2012) 76#1 193–210.
Макки, Кристофер. "АҚШ Әскери-теңіз күштері, 1794–1860: Адамдар, кемелер және басқару". Джеймс К. Брэдфордтың «Америка әскери тарихының серігі» (2 томдық, 2009) 1: 378–387.
Винклер, Дэвид Ф. "АҚШ Әскери-теңіз күштері 1920 жылдан бері". Джеймс К. Брэдфордтың «Америка әскери тарихының серігі» (2 томдық, 2009) 1: 399–410.