Кіріспе

Белгісіз сарбаздың қабірі (Grób Nieznanego Żołnierza) – Польшаның Варшава қаласында орналасқан, Польша үшін өмірін қиған белгісіз сарбаздарға арналған ескерткіш. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тұрғызылған мұндай ұлттық қабірлердің бірі және Польшадағы ең маңызды ескерткіш. Пилсудский алаңында орналасқан ескерткіш – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осы жерде тұрған Саксон сарайының жалғыз сақталған бөлігі. 1925 жылдың 2 қарашасынан бері қабірде Львовты қорғау кезінде қаза тапқан жас сарбаздың сәйкессіз денесі жатыр. Одан бері поляк сарбаздары шайқасқан көптеген майдан далаларынан әкелінген топырақ Саксон сарайының қалған тіректеріндегі урналарға салынып келеді. Қабір үнемі мәңгілік жалынмен жанып тұрады және Польша Қарулы Күштерінің өкілді полкінің 1-ші гвардиялық батальонының үш ротасымен күзетіледі. Польшадағы көптеген ресми әскери еске алу шаралары осы жерде өтеді, ал Польшаға келген шетелдік өкілдер гүл шоқтарын қояды. Күзеттің ауысу рәсімі жылдың кез келген күні, сағат сайын жүзеге асырылады.

Тарих

1923 жылы Варшаваның Саксон сарайы мен оған жақын Саксон бағының алдына белгісіз варшавалықтар тобы Бірінші дүниежүзілік соғыста және одан кейінгі Польша-Совет соғысында қаза тапқан барлық белгісіз поляк сарбаздарының құрметіне тас тақта орнатты. Бұл бастаманы бірнеше Варшава газеттері мен генерал Владислав Сикорский қолдады. 1925 жылдың 4 сәуірінде Польша Соғыс министрлігі белгісіз сарбаздың күлін Варшаваға әкелу үшін шайқас болған жерді таңдады. 40 шайқастың ішінде Львов үшін болған шайқас таңдалды. 1925 жылдың қазан айында Львовтың қорғаушыларының зиратынан үш табыт эксгумацияланды: белгісіз сержант, ефрейтор және қатардағы сарбаздың табыттары. Варшаваға тасымалданатын табытты Задуарцеде қаза тапқан, бірақ денесі табылмай қалған жауынгердің анасы Ядвига Заругиевицкова таңдады. 1925 жылдың 2 қарашасында табыт Варшавадағы Әулие Иоанн соборындағы миссаға әкелінді. Содан кейін Virtuti Militari орденінің иегерлері сегіз адам табытты Саксон сарайының екі қанатын біріктіретін галерея астындағы соңғы бейіт орнына көшірді. Табыт 14 құмырамен бірге, олардың ішінде көптеген шайқас алаңдарынан алынған топырақ, Virtuti Militari медалі және ескерткіш тақтасымен бірге жерленді. Осыдан бері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс оккупациясынан басқа, қабірдің алдында әрдайым салтанатты қарауыл тағайындалып келеді.

Сәулет

Қабірді әйгілі поляк мүсіншісі Станислав Казимеж Островский жобалаған. Ол Польша соғыс министрлігінің ордасы болған Саксон сарайындағы екі симметриялық қанатты байланыстыратын аркаданың ішінде орналасқан. Орталық тақташаның айналасында 5 мәңгілік жалын және 4 тас тақташа болған. Оларда поляк сарбаздары Бірінші дүниежүзілік соғыс және Польша-Совет соғысы (1919–1921) кезінде қатысқан шайқастардың аттары мен күндері жазылған. Қабірдің артында Польшаның ең жоғары екі әскери наградасы – Virtuti Militari және Батырлық кресінің эмблемалары бар екі болат тор орналасқан. 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде ғимарат неміс авиабомбалауынан сәл зақымданды, бірақ ол тез қалпына келтіріліп, неміс билігіне өтті. Варшава көтерілісінен кейін, 1944 жылдың желтоқсанында сарай Вермахт тарапынан толығымен қиратылды. Тек қабірді қорғаған орталық колоннаданың бір бөлігі ғана сақталды. Неміс саперлеріне сарайды толығымен қиратуға бұйрық берілгенімен, олар қабір мен оның ескерткіші орналасқан бөлігін қиратудан бас тартты. Қазіргі ғимараттың екі жағындағы бұрынғы зақымдалған қабырғалар әлі де көрініп тұр. Соғыстан кейін, 1945 жылдың соңында қайта құру жұмыстары басталды. Генрик Грунвальд сарайдың тек шағын бөлігін, қабірді қоса, қалпына келтірді. 1946 жылдың 8 мамырында ол жұртшылыққа ашылды. Онда 24 қосымша шайқас алаңынан әкелінген топырақ, сондай-ақ поляктар Испания азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыста қатысқан шайқастардың аттары жазылған тақташалар қосылды. Алайда, Польша Халық Республикасы үкіметі Кеңес Одағымен жақсы қарым-қатынас орнату мақсатында 1920 жылғы Польша-Совет соғысының барлық іздерін жойды және Польша Қарулы Күштерінің Батыстағы шайқастарының тек бір бөлігі ғана енгізілді. 1989 жылы Польшада коммунизм құлағаннан кейін Польша-Совет соғысы шайқастарының аттары қайта жаңартылды, Испания азамат соғысы шайқастарының аттары жойылды және «күрсінген сарбаздар» шайқастарының аттары жазылған тақташалар қосылды. 2022 жылдың тамызында Польша үкіметі Саксон сарайын қайта құру жоспарын жариялағаннан кейін жер жұмыстары басталды. Қайта құру 2030 жылға дейін аяқталуы күтілуде.