Кіріспе
Казимир ауданы (; Casimiria;) - Польшадағы Краков және Краковтың Ескі қаласының тарихи ауданы. 14 ғасырдан бастап 19 ғасырдың басына дейін Казимеж тәуелсіз қала болды, Польша Корольдігінің корольдік қаласы ретінде Краковтың Ескі қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан және Висла өзенінің саласымен бөлінген. Көп ғасырлар бойы Казимеж поляк және еврей мәдениеттерінің қатар өмір сүрген және өзара әсерлескен жері болды. Ауданның солтүстік-шығыс бөлігі тарихи түрде еврейлердің мекені болған. 1941 жылы неміс оккупациялық әскерлері Краковтың еврей халқын Висла өзенінің арғы бетіндегі Подгоржедегі Краков геттосына күштеп көшірді, және олардың көпшілігі соғыстан аман қалмады. Бүгінде Казимеж Краковтың маңызды туристік орталықтарының бірі және қаланың мәдени өмірінің ірі орталығы болып табылады. Казимеждің шекарасы Висла өзеніндегі ежелгі аралмен белгіленген. Өзеннің солтүстік саласы (Стара Висла – Ескі Висла) Польшаның бөлінісі кезінде 19 ғасырдың соңында толтырылып, Казимеж ауданы мен Краковтың Ескі қаласын байланыстыратын Страдомская көшесінің жалғасы болды.
Kazimierz (; Casimiria; ) is a historical district of Kraków and Kraków Old Town, Poland. From its inception in the 14th century to the early 19th century, Kazimierz was an independent city, a royal city of the Crown of the Polish Kingdom, located south of the Old Town of Kraków, separated from it by a branch of the Vistula river. For many centuries, Kazimierz was a place where ethnic Polish and Jewish cultures coexisted and intermingled. The northeastern part of the district was historically Jewish. In 1941, the Jews of Kraków were forcibly relocated by the German occupying forces into the Krakow ghetto just across the river in Podgórze, and most did not survive the war. Today, Kazimierz is one of the major tourist attractions of Krakow and an important center of cultural life of the city. The boundaries of Kazimierz are defined by an old island in the Vistula river. The northern branch of the river (Stara Wisła – Old Vistula) was filled in at the end of the 19th century during the partitions of Poland and made into an extension of Stradomska Street connecting Kazimierz district with Kraków Old Town.
Ерте тарих
Казимежді анықтайтын аралда ерте ортағасырлық үш елді мекен болғандығы белгілі. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – аралдың батыс, ағысқа қарсы орналасқан Скалкадағы («кішкентай жартас») христиан дінін қабылдағанға дейінгі славян құдайына табыну орны. Бұл жер, қасиетті су қоймасымен бірге, кейіннен 11 ғасырда Киелі Михаил Архангел шіркеуі ретінде христиандыққа айналдырылды және аңыз бойынша, Киелі Станиславтың шейіт болған жері саналды. Жақын маңда оңтүстік-шығысқа қарай ақсүйектердің сарай кешені және Бавольдың маңызды мал базары орналасқан. Бұл қала, мүмкін, ежелгі тайпалық бекініс (поляк тілінде: gród) негізінде, аралдың шығыс, ағыс бойындағы батпақты жерлерге жақын, тұруға жарамды жердің шетінде салынған. Казимеждің жоғары жағында, татар зираты болғандықтан «Татар аралы» деп аталған, одан да кішкентай арал болды. Бұл кішігірім арал уақыт өте келе суға кетіпті. 1335 жылдың 27 наурызында Польша королі Казимир III (Казимир Ұлы) Краковтың батыс екі шағын қаласын өзінің құрметіне аталған жаңа қала деп жариялады – Казимеж (латын тілінде Casimiria). 1340 жылы Баволь да оған қосылды, осылайша жаңа қаланың шекарасы бүкіл аралмен бірдей болды. Король Казимир Казимирияға Магдебург құқығына сәйкес артықшылық берді және 1362 жылы қорғаныс қабырғаларын салуға бұйрық берді. Жаңа салынған орталық бөлігін негізінен қала тұрғындарымен (буржуазия) қоныстандырды, ал Скалканың жанында Августин ордені үшін жер бөліп берді. Сондай-ақ, ол 1364 жылы негізін салған Краков академиясының кампусын салуға кірісті, бірақ Казимир 1370 жылы қайтыс болды және кампус аяқталмай қалды. Ортағасырлық Казимеждің ең маңызды ерекшелігі – Понс Регалис көпірі болды, ол бірнеше ғасыр бойы Висла (Висла) өзеніндегі жалғыз үлкен, тұрақты көпір саналды. Бұл көпір Краковты Казимеж арқылы Вейлицка тұз кенішімен және пайдалы венгр сауда жолымен байланыстырды. Осы жердегі соңғы көпір (қазіргі Страдомская көшесінің соңында) 1880 жылы, қала басшысы Миколай Зыбликевичтің басшылығымен Ескі Висла өзенінің арнасын толтырған кезде, пайдасыз болып, демонтаждалды.
Еврей Қазимеж
Яһудилер 13 ғасырдың соңынан бастап Краков аймақтық экономикасында маңызды рөл атқарды, оған Болеслав Пейус өзінің 1264 жылы шығарылған Яһуди бостандықтарының жалпы жарғысында ғибадат ету, сауда және саяхат еркіндігін берді. Краковтағы еврей қауымы Пьяст әулетінің соңғы патшасы Ұлы Казимир III қорғауында этностық поляк көршілерімен бірге тыныш өмір сүрді. Дегенмен, XV ғасырдың басында Констанц Синодының қысымымен кейбір дінбасылары ресми төзімділіктің азаюына ықпал ете бастады. 1407 жылы Краковтағы фанатик діни қызметкердің қанды жала айтуы яһудилерге қарсы көтерілістерге әкелді, бірақ патша күзетшілері оларды құтқаруға асықты. 1400 жылдан бастап Краков университетінің қайта құрылуы аясында Академия ескі қаладағы қосымша ғимараттарды сатып ала бастады. Кейбір яһудилер қазіргі Шчепанский алаңының маңайына қоныс аударды. Польшадағы ең көне синагога ғимараты осы уақытта, 1407 немесе 1492 жылы (күні бірнеше дереккөзге байланысты) Казимеж қаласында салынды. Бұл – «Ескі синагога» деп аталатын православиелік қамал синагогасы. 1494 жылы Краковтың көп бөлігі өрттен қирады. 1495 жылы Польша патшасы Ян I Альберт (Ян Олбрахт) яһудилерге Краковтың ескі қаласынан шығуға бұйрық берді және Казимеждің Баволь ауданына қоныстануға рұқсат берді. 1553 жылы еврей қахалы Казимеж қалалық кеңесіне өзінің ішкі қабырғаларын салу құқығын сұрады. Қоғамның өсуіне және Богемиядан келген яһудилердің ағынына байланысты қабырғалар 1608 жылы қайтадан кеңейтілді. Кейінгі уақытта қабырғаларды кеңейту туралы өтініштер қабылданбады. Қабырғалар арасындағы аймақ Oppidum Judaeorum, яғни еврей қаласы деп аталды, ол Казимеждің географиялық аумағының бестен бір бөлігін ғана, бірақ тұрғындарының жартысына жуығын құрады. Оппидум поляк еврейлерінің басты рухани және мәдени орталығы болды, онда Польшаның көптеген ең үздік еврей ғалымдары, суретшілер мен қолөнершілер болды. Оның атақты тұрғындарының арасында Талмудтанушы Мұса Исерлес, Богемияның сарайлық яһудиі Ыбырайым, каббалист Натан Шпиро және патшалық дәрігер Шмуэль бар-Мешулам болды. Опидумның алтын дәуірі 1782 жылы Австрия императоры Иосиф II кахалды таратып жібергенде аяқталды. 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Краковты Австрия сатып алды, Казимеж жеке қала мәртебесін жоғалтып, Краков ауданына айналды. 1822 жылы қабырғалар бұзылып, еврейлер мен этностық поляк Казимеж арасындағы ескі шекаралардың кез келген физикалық ескерткіші жойылды. Бай еврей отбасылары шығыс Казимирдің көпшілік көшелерінен көшіп кетті, бірақ демалыс күні саяхатқа тыйым салынғандықтан, еврей отбасыларының көпшілігі ескі Оппидумдағы тарихи синагогаларға жақын тұрды, бұл ұғым әкімшілік мағынасы жоғалғаннан кейін ұзақ уақыт бойы Казимирдің «еврей ауданы» ретінде беделін сақтады. 1930 жылдары Краковта 120 ресми тіркелген синагогалар мен қала бойынша шашырап кеткен намаз үйлері болды және еврей зиялы өмірінің көп бөлігі Подгорце сияқты жаңа орталықтарға көшіп барды. 1935 жылы жарық көрген туристік нұсқаулықта реформашы раввин және Варшава университетінің тарих профессоры Мейр Балабан бір кездері өмір сүрген Оппидумда қалған яһудилер «тек кедейлер мен ультраконсервативтілер» деп өкініш білдірді. Алайда, осылай көшірудің өзі оппидумдағы ғимараттардың көпшілігінің бүгінгі күні 18-ғасырдағы пішініне жақын сақталуының себебі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер Краковтың яһудилерін, соның ішінде Казимеждегілерді де өзеннің арғы жағындағы Подгорцедегі көпшілік тұратын геттоға мәжбүрледі. 1939 жылдың 5-6 желтоқсанында немістер Казимеждегі және Краковтың басқа бөліктеріндегі барлық еврей үйлерін блокадаға алды және жеке еврейлердің үйлеріндегі 2000 злоткадан (625 доллар) артық құндылығы бар барлық заттарды қатыгездікпен тәркіледі. Кейінірек, Подгорце аймағында тұратын барлық еврей емес поляктарға 1941 жылдың 20 наурызына дейін Казимежге көшіп келуге бұйырылды. Еврейлерге геттоға қарама-қарсы бағытта көшіп бару үшін бірдей уақыт берілді. Кейбір еврей емес поляктар немістерге кейбір бизнес пен цехтарын Казимежге көшіру мүмкін емес екенін айтты, өйткені онда қолайсыз жағдайлар жоқ. Олардың өтініштері құлаққа тимеді. 1993 жылдан бастап Казимеждегі маңызды тарихи орындарды қалпына келтіруде және еврейлік тақырыптағы мейрамханалар, барлар, кітап дүкендері мен сувенирлік дүкендердің қарқынды өсуінде қатар даму болды. Сонымен қатар, Казимежге Израиль мен АҚШ-тан...