Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Джон Генри Тауэрс (30 қаңтар 1885 – 30 сәуір 1955) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің төрт жұлдызды адмиралы және теңіз авиациясының алғашқы дамуына үлес қосқан пилот. Ол теңіз авиациясының техникалық және ұйымдық дамуына бастапқы кезеңдерден бастап маңызды үлес қосты және Аэронавтика бюросының бастығы қызметін атқарды (1939–1942). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде авиациялық топтармен басқарды және 1947 жылдың желтоқсанында зейнетке шықты. Ол және Марк Митчер – ерте кезеңдегі теңіз авиациясының пилоттарының арасында ұшудың қауіпті жағдайларынан аман қалған және өмірінің соңына дейін теңіз авиациясында қызмет еткен жалғыз екі адам. Тауэрс өмірінің соңғы жылдарын аэронавтикалық зерттеулерді қолдауға және авиация индустриясына кеңес беруге арнады.

Ерте өмір және мансап

Джон Х. Тауэрс 1885 жылғы 30 қаңтарда Джорджия штатының Рим қаласында Уильям Маги және Мэри (Нортон) Тауэрстің ұлы ретінде дүниеге келді. Римдегі мемлекеттік мектепті бітіріп, Атлантадағы Джорджия Технологиялық институтына түсті, онда азаматтық инженерия курсын бір жыл оқыды. 1902 жылғы маусымда Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылдану алдында білім алды. Академияда Тауэрс «Хэтти» деген лақап атымен танылып, 1-сыныпты офицерлік шеніне жетті. 1906 жылғы 12 ақпанда ғылым бакалавры дәрежесін алып, «Кентукки» жауынгерлік кемесіне мичман болып бекітілді. Содан кейін Тауэрс «Ұлы Ақ Флотпен» бірге әлемді аралап, Кубаның екінші оккупациясы кезінде Куба суларында қызмет етті. Теңізде екі жыл өткен соң, заң бойынша талап етілген мерзімнен кейін, 1908 жылғы 13 ақпанда «Кентукки» кемесінде жүргенде, ол энсин шеніне кірісті. 1909 жылғы қыркүйекте Тауэрс Нью-Йорк кеме құрылысы корпорациясына бірінші американдық «Мичиган» дредноут жауынгерлік кемесін жабдықтауға байланысты жұмысқа жіберілді. 1910 жылғы қаңтарда кеме пайдалануға берілгеннен кейін, ол өртке бақылау офицері және нысананы анықтаушы болып қызмет етті. Осы қызметте ол авиацияға қызығушылық танытты, себебі қазіргі заманғы теңіз артиллериясының қашықтығында оқ түсуін бақылау үшін жоғарыдан бақылау қажеттігін түсінді. Тауэрс 1910 жылғы қарашада авиациялық оқуға жіберу туралы өтініш берді; бірақ «Мичиганның» миссиясы үшін оның атысқа түсірудегі шеберлігі маңызды деп есептелді. Гленн Кертис келесі айда теңіз офицерін ұшқышқа оқытуды ұсынғандықтан, Теодор Г. Эллисон АҚШ-тың алғашқы теңіз авиаторы атанды. Тек Кертис өзінің ұшу мектебін Сан-Диегодан шығыс жағалауға көшіргеннен кейін Тауэрс «Мичиганнан» босатылып, 1911 жылғы 27 маусымда Нью-Йорктің Хаммондспорт қаласындағы Кертис ұшу мектебіне авиациялық оқуға баруға жіберілді.

Пионер теңіз авиаторы

Авиация пионерлері Кертисс пен Эллисонның жетекшілігімен Тауэрс 1911 жылдың 13 қыркүйегінде Американың Аэро клубында ұшқышқа біліктілік алды. 1911 жылдың қазан айында Тауэрс A1 ұшағымен Аннаполис, Мэрилендтен Олд Пойнт Комфорт, Вирджинияға 112 мильді 122 минутта ұшып, қашықтық рекордын орнатты. Ол сол кезде бірнеше жылдамдық және биіктік рекордтарын жаңартты. Гринбери Пойнттағы қысқы ауа райына байланысты ұшақтарды және Тауэрс пен басқаларын жәшіктерге салып қойды. Олар сол қыста Сан-Диегода болғаннан кейін Гринбери Пойнтқа қайтып оралды. 1912 жылдың 6 қазанында ол Curtiss A 2 гидроұшағына қосымша жанармай бактерілерін орнатып, 6 сағат, 10 минут, 35 секунд бойы ұшуға мүмкіндік беріп, американдық төзімділік рекордын жаңартты. 1912 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Тауэрс Чесапик шығанағының үстінен су астындағы кемелерді әуеден табу үшін сынақтар жүргізді. Бұл кейіннен NC кемелерінің дизайнына және 1919 жылы Атлант мұхитын алғашқы рет кесіп өтуге ықпал етті. Ол осы сынақтарды 1913 жылы Кубадағы Гуантанамо шығанағы маңындағы флоттық операциялар кезінде де жалғастырды. Сонымен қатар, ол Әскери-теңіз күштерінің әуеде барлау, бомбалау, фотосуретке түсіру және байланыс мүмкіндіктерін зерттеді. 1913 жылдың 20 маусымында Тауэрс Чесапик шығанағының үстінде авиациялық апатқа ұшырады. Ол Райт гидроұшағында жолаушы болып ұшып бара жатқанда, ұшағы кенеттен төмен құлап, жерге құлады. Ұшқыш, энсин В. Д. Биллингсли ұшақтан лақтырылып, қаза тапты (теңіз авиациясының алғашқы қазасы). Тауэрс орындығынан жұлып алынды, бірақ қанаттың тіреуін ұстап алып, ұшақ Чесапикке құлағанға дейін оның ішінде қалды. Осыдан кейін Глен Кертисспен сұхбаттасқанда, Тауэрс апаттың мән-жайларын айтып берді; оның есебі мен одан туындаған ұсыныстар ұшқыштар мен жолаушылар үшін қауіпсіздік белбеулері мен иық белбеулерін жобалауға және қабылдауға әкелді. 1914 жылдың 20 қаңтарында авиациялық бөлімді жылы жағдайға көшіру үшін жоғары лауазымды тұлғаларға өтініш білдіргеннен кейін лейтенант Тауэрс 9 офицер мен 23 сарбазды, жеті ұшақпен, портативті ангарлармен және басқа да жабдықтармен Аннаполистегі авиациялық бөлімнен (Гринбери Пойнт) Флорида штатының Пенсакола қаласына әскери-теңіз авиациясын оқыту бөлімін құру үшін алып барды. 1914 жылдың 20 сәуірінде Тауэрс флоттың алғашқы әскери авиациялық бөлімін басқарды. Ол және тағы екі ұшқыш, 12 сарбаз және үш ұшақ Тампико оқиғасына жауап ретінде "Бирмингем" крейсерімен Пенсаколадан жолға шықты.

Әскери-теңіз авиаторының атағы және белгісі

1915 жылдың қаңтар айында Әскери-теңіз күштері өз ұшқыштарын ресми түрде тағайындауға шешім қабылдады. Осы кезде Тауэрс ресми түрде №3 Әскери-теңіз авиаторы болып тағайындалды, бұл тағайындама 1914 жылдан күшіне енді. CNO-ның авиация бөлімінде қызмет атқарып жүрген лейтенант-командир Тауэрс 1917 жылы жобаланып, тапсырыс берілген Әскери-теңіз авиаторларының белгісін жасағанмен ерекшеленеді. 1918 жылдың 19 қаңтарында алғашқы алтын Әскери-теңіз авиаторының қанаттарын тарату басталды, және сол кездегі Вашингтондағы ең тәжірибелі Әскери-теңіз авиаторы ретінде Тауэрс бұл қанаттарды алғашқы, немесе ең алғашқы алушылардың бірі болуы мүмкін.

Соғыс аралығы, 1919-1939 жылдар

Соғыс аралық жылдары Тауэрс әскери-теңіз авиациясының (әсіресе, авиатасымалдау авиациясының) басты жақтаушысы болды, онда теңіз күштерінің ішінде де, сыртында да дерлік қолдау болмады. Ол әскери-теңіз авиациясындағы көптеген жаңалықтарға қатысты, соның ішінде әуе кемесімен алғашқы Атлантикалық океанды басып өту; АҚШ-тың алғашқы ұшақ тасымалдаушысы "Лэнглидің" командирі қызметін атқарды; және 1921 жылы әскери-теңіз авиациясы үшін құрылған Аэронавтика бюросының (BuAer) құрылымдық бөлімінде маңызды лауазымдарды (оның ішінде бюро бастығы) иеленді.

Атлантиканы кесіп өту: NC-4 ұшағының ұшуы, 1919 жыл

1919 жылы сол кездегі командир Тауэрс Атлантика мұхитын әуе арқылы алғашқы рет кесіп өтуді ұсынды, жоспарлады және басқарды. Миссияны жоспарлау іс жүзінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында басталды, осы кезде одақтас кемелерге су асты қайықтары қауіп төндірді, бірақ соғыс аяқталғанға дейін оны іске асыру мүмкін болмады. 1919 жылдың 8 мамырында үш Curtiss NC ұшқыш қайығы – NC 1, NC 3 және NC 4 Рокавей әскери-әуе базасынан (Нью-Йорк) ұшып шықты. 1919 жылдың 15 мамырында Трепассиге (Ньюфаундленд) жеткенге дейін ұшақтар Чатем (Массачусетс) және Галифакс (Жаңа Шотландия) қалаларында аралық аялдамалар жасады. 16 мамырда олар саяхаттың ең ұзақ бөлігіне – Азор аралдарына бет бұрды. NC 1 және NC 3 тығыз тұманға байланысты қатты толқындарға қонуға мәжбүр болды және қайта ұшу мүмкін болмады. NC 1 кейін су жинап алды, ал экипаж грек жүк кемесі «Иония» арқылы құтқарылды. NC 3 экипажы, оның ішінде Тауэрс, NC 3 қайығын 52 сағат бойы су үстінде ұстады және оны Сан-Мигель аралындағы Понта-Делгадаға дейін 200 мильден астам қашықтыққа сумен жүргізіп әкелді. NC 4 Атлантика мұхитын кесіп өтуді аяқтады және 27 мамырда Лиссабонға жетті. Операциядағы басшылығы үшін Тауэрс екінші Әскери-теңіз крестімен марапатталды. Сонымен қатар, 1919 жылдың 3 маусымында Португалия үкіметі оны «Мұнара және қылыш» орденінің командирі етті. Он жыл өткен соң Тауэрс пен NC 4 ұшқыш экипажы Конгресс Алтын медальдарымен марапатталды.

1920 - 1930 жылдары теңізде және жағалауда қызмет ету

1919 жылдың күзінен 1922 және 1923 жылдардың қысқы айларына дейін Тауэрс «Арусток» кемесінің аға офицері және бұрынғы эсминец «Мэгфорд» кемесінің командирі ретінде теңізде қызмет етті, ол әуе кемесі ретінде қайта тағайындалған болатын. Содан кейін, NAS Пенсаколада аға офицер болып қызметтенгеннен кейін, ол 1923 жылдың наурызынан 1925 жылдың қыркүйегіне дейін екі жарым жыл Лондон, Париж, Рим, Гаага және Берлиндегі АҚШ елшіліктеріндегі әскери атташе болып қызмет етті. 1925 жылдың күзінде АҚШ-қа оралғаннан кейін ол Аэронавтика бюросына тағайындалды және «Шеннода» әуе кемесінің жоғалуын тергеген комиссияның мүшесі болды. Кейін Тауэрс 1927 жылдың қаңтарынан 1928 жылдың тамызына дейін әскери-теңіз күштерінің алғашқы ұшақ тасымалдаушысы «Лэнгли» кемесіне командир болды. 1927 жылдың желтоқсан айында кемеде бензин құбырынан өрт шығып, өртенген кезде ол «қауіпке қарсы салқынқандылық пен батылдық танытқаны үшін» мақтау алды. Тауэрс жарылыстан туған отты сөндіруге белсенді және табысты күш жұмсады, осылайша қатастрофаның алдын алды. Аэронавтика бюросында жағалаудағы қызметтен кейін Тауэрс жоспарлау бөлімінің басшысы, кейін бюро бастығының орынбасары болып қызмет етті. Тауэрс 1931 жылдың маусымында контр-адмирал Гарри Е. Ярнеллдің басшылығыменгі Ұшақ күштерінің командирінің штабына қосылды. Ол 1932 жылдың ақпанында Гавайи аралдарында өткен Бірлескен әскери-теңіз жаттығуы №4 кезінде Перл-Харборға сәтті «шабуыл» жоспарлаған штаб құрамында болды – бұл операцияны жапондықтар 1941 жылдың желтоқсанында ірі масштабта қайталады. 1933 жылдың маусымынан 1939 жылдың маусымына дейін Тауэрс жағалауда және теңізде әртүрлі лауазымдарда болды: ол 1934 жылы Әскери-теңіз академиясының жоғары курсын бітірді; Сан-Диегодағы Әскери-теңіз әуе станциясына қолбасшылық етті; ComAirBatFor штабында қайтадан қызмет етті; «Саратога» ұшақ тасымалдаушы кемесіне қолбасшылық етті; және Аэронавтика бюросының орынбасар бастығы болды. 1939 жылдың 1 маусымында ол Аэронавтика бюросының бастығы болып тағайындалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Аэронавтика бюросының бастығы ретінде Тауэрс Алыс Шығыс және Атлантикада соғыс қаупі күшейген кезде Әскери-теңіз күштерінің ұшақтарды сатып алу жоспарларын ұйымдастырды. Оның басшылығымен Әскери-теңіз күштерінің әуе күші 1939 жылы 2000 ұшақтан 1942 жылы 39000 ұшаққа дейін өсті. Ол сонымен қатар қатаң ұшқыштарды даярлау бағдарламасын енгізді және жердегі техникалық қолдау міндеттерін атқару үшін резервтегі офицерлер тобын құрды. Тауэрс қызмет еткен кезеңде теңіз авиациясына қатысты әскери қызметшілердің саны шамамен үш миллионға жуық адамға жетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс операциялық командалары

1942 жылы 6 қазанда вице-адмирал дәрежесіне көтерілген Тауэрс Тынық мұхиты флотының әуе күштеріне командир болып тағайындалды. Осы қызметі барысында ол флоттің дамып келе жатқан авиациялық мүмкіндіктерін дамытуға, ұйымдастыруға, оқытуға және жабдықтауға жетекшілік етті, сондай-ақ Жапон флотының күйреуіне және Тынық мұхитындағы американдық жеңіске әкелген стратегияны жасауға көмектесті. "Ойлы шешімдері мен ептілігі" үшін Тауэрс "Құрмет легионы" мен "Еңбегі үшін белгі" медальдарын алды. Кейіннен Тауэрс Тынық мұхиты аймағының Бас қолбасшысының орынбасары (DCINCPOA) және Тынық мұхиты флотының Бас қолбасшысының орынбасары (DCINCPAC) қызметтерін бірге атқарды. Осы лауазымда ол адмирал Честер Нимицке әскери авиация саясаты, флоттық логистика және басқару мәселелері бойынша бас кеңесші болды. 1945 жылдың тамызында Тауэрс Екінші жылдам авиатасымалдаушы күштері тобының және Тынық мұхиты флотының 38-тобының басшылығына тағайындалды. Ол соғыстың соңғы күндері осы лауазымды атқарды.

Соғыстан кейінгі қызмет

1945 жылдың 7 қарашасында ол 5-ші флоттың командирі ретінде «Нью-Джерси» соғыс кемесінде өзінің туын көтерді. 1946 жылдың 1 ақпанында ол адмирал Раймонд Спраунсті Тынық мұхиты флотының бас қолбасшысы лауазымынан алмастырды, «Беннингтон» ұшақ тасушысын өзінің флагманы етіп, 1947 жылдың наурызына дейін осы қызметте болды. 1946 жылы президент Трумэн бірнеше бірлескен немесе біріктірілген командаларды құруды көздейтін алғашқы «Жоспарлық командалық жоспарға» (қазір Біріктірілген командалық жоспар деп аталады) қол қойды. 1947 жылдың 1 қаңтарында адмирал Тауэрс бірінші қолбасшысы болып тағайындалған жаңа АҚШ Тынық мұхиты командасы құрылды, ол алғашқы біріктірілген командалардың бірі болды. Ол Тынық мұхиты командасының командирі болып екі ай ғана қызмет етті: 1947 жылдың 1 қаңтары – 1947 жылдың 28 ақпаны. Адмирал Тауэрс Тынық мұхиты флотының бас қолбасшысы және Тынық мұхиты командасының бас қолбасшысы қызметтерін бірге атқарды. 1947 жылдың наурыз айынан желтоқсан айына дейін Әскери-теңіз күштерінің Бас кеңесінің төрағасы болғаннан кейін, Тауэрс 1947 жылдың 1 желтоқсанында зейнетке шықты.

Зейнеткерлік

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Тауэрс Тынық мұхиты соғысының ескерткішінің президенті, Pan American World Airways президентінің көмекшісі және Ұшу қауіпсіздігі кеңесінің президенті қызметін атқарды. Тауэрс 1955 жылдың 30 сәуірінде Нью-Йорктегі Ямайкадағы Сент-Олбанс ауруханасында қайтыс болды және Арлингтон ұлттық зиратына жерленді.

Атаулар ауыстырылуы

Вьетнам соғысында қатысқан "Тауэрс" зымырандық эсминец оның құрметіне аталған. Айдағы кратерді "Аполлон-17" миссиясы оның құрметіне атады. Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы Джексонвилл теңіз әскери-әуе базасының "Тауэрс" алаңы, сондай-ақ Джорджия штатының Рим қаласындағы Ричард Б. Расселл аймақтық әуежайының әуе алаңы да оның есімімен аталады. Перл-Харбордағы АҚШ Тынық мұхиты флоты бас штабының аумағындағы бассейн оның атымен аталған.