Кіріспе

Cheetos (бұрын 1998 жылға дейін Chee tos деп аталатын) – PepsiCo компаниясының еншілес кәсіпорны Frito Lay өндірген жүгеріден жасалған құртымды ұсақ тісті дәмдік тағамдардың бренді. Fritos-ты жасаған Чарльз Элмер Дулин 1948 жылы Cheetos-ты ойлап тапты және АҚШ-та оны бүкіл елге таратуды бастады. Cheetos-тың бастапқы сәттілігі 1961 жылы The Frito Company және H. W. Lay & Company компанияларының бірігіп, Frito Lay компаниясын құруына себеп болды. 1965 жылы Frito Lay Pepsi Cola компаниясының еншілес кәсіпорнына айналып, Cheetos брендінің қазіргі иесі PepsiCo компаниясын құрды. 2010 жылы Cheetos өзінің негізгі нарығы АҚШ-та ең көп сатылатын ірімшік дәмдік тағамдардың бренді деп танылды; әлем бойынша жылдық сауда көлемі шамамен 4 миллиард долларды құрады. Алғашқы Crunchy Cheetos әлі де өндірісте, бірақ өнімдердің тізімі Солтүстік Америкада Cheetos-тың 21 түрлі нұсқасын қамтиды. Cheetos 36-дан астам елде сатылатындықтан, оның дәмдері мен құрамы аймақтық талғамдар мен мәдени ерекшеліктерге сәйкес өзгеріп отырады, мысалы, Қытайда – Savory American Cream, ал Жапонияда – құлпынай иісті Cheetos.

Тарих

Cheetos 1948 жылы Fritos өнімін жасаған Чарльз Элмер Дулин тапты, ол Frito компаниясының Даллас қаласындағы, Техас штатындағы зерттеу және әзірлеме асханасында алғашқы сынақ партияларын пісірді. Ірімшік дәмді тағам тез сатылды, бірақ Дулиннің бүкіл елде оны өндіруге және таратуға қабілеті болмады. Осыдан Дулин картоп чиптерімен айналысатын бизнесмен Герман В. Леймен маркетинг және тарату бойынша серіктестікке келді, ал Cheetos 1948 жылы АҚШ-та Fritatos деп аталатын картоп өнімімен бірге ұсынылды. Cheetos-тың сәттілігі Дулин мен Лейді 1961 жылы екі компанияны біріктіруге итермеледі, нәтижесінде Frito Lay Inc. құрылды. Ол кезде Cheetos компанияның төрт ірі тағам брендінің бірі болды, оның жылдық кірісі 127 миллион долларға жетті. 1965 жылы Frito Lay Pepsi Cola компаниясымен бірігіп, PepsiCo құрды, бұл Солтүстік Америкадан тыс Cheetos-ты одан әрі таратуға мүмкіндік берді. Cheetos өзінің түріндегі алғашқы тағамдық өнім болмаса да (Elmer's Chee Wee's 1933 жылы жасалған), тағамдық өнімдер нарығында Utz Cheese Curls, Herr's Cheese Curls және Wise Cheez Doodles сияқты жаңа бәсекелестер пайда болды, сондай-ақ Planters' Cheese Puffs және Cheese Curls та бар. Бәсекелес ірімшік дәмді тағамдардың көпшілігі АҚШ-тың белгілі бір аймақтарында таратылады, ал 2010 жылға қарай Cheetos Америкадағы ең көп сатылатын ірімшік өнімі болып қала берді. 2011 жылдан бастап Cheetos өнімдері PepsiCo-ның үш операциялық бөлімшесі арқылы өндіріледі, сатылады және таратылады: PepsiCo Americas Foods (оның ішінде АҚШ және Канададағы Frito Lay, Мексикадағы Sabritas және Латын Америкасы азықтары Бразилия, Колумбия, Аргентина, Венесуэла және Перуде), PepsiCo Europe және PepsiCo APAC және AMESA. PepsiCo сонымен қатар Strauss Elite компаниясына Cheetos тағамдарын таратуға лицензия берді. 2010 жылы Cheetos-тың бүкіл әлемдік жылдық сатылымы шамамен 4 миллиард долларды құрады, бұл оны PepsiCo-ның 11-ші ірі брендіне айналдырды. Cheetos бренді содан бері Chiki (Twist, Puffs және Net) жаңа түрлеріне өзгертілді. Индонезия Cheetos-тың пісірілген жүгері дәмін сататын жалғыз нарығы, ал Doritos Maxicorn деген жаңа атау алады.

Өнімдер мен тарату

Cheetos-тың алғашқы өнімі 1948 жылы Техас штатының Сан-Антонио қаласында ойлап табылган Crunchy Cheetos болды. Crunchy Cheetos 1971 жылы Cheetos Puffs енгізілгенге дейін 23 жыл бойы брендтің жалғыз өнімі болып келді. Пісірілген нұсқалары, яғни Baked Cheetos деп аталатындары 2004 жылдан бастап қолжетімді болды. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та Cheetos-тың 21 түрлі нұсқасы таратылды. Бастапқы Crunchy Cheetos-тан басқа, Cheetos Puffs және Baked түрлері әртүрлі пішінде және дәмде сатылады, оның ішінде Flamin’ Hot Cheetos деп аталатын ысталған дәмді нұсқасы да бар. Cheetos – Frito Lay Munchies тағамдарының құрамына кіретін тағам түрлерінің бірі. Frito Lay-дің Natural желісі енгізілгеннен кейін, 2000-шы жылдардың ортасында Natural Cheetos ұсынылды, ол тек табиғи ингредиенттер мен нағыз Висконсин ақ чеддар ірімшәгінен жасалған. Олар Frito Lay өнімдерінің Natural желісіне қосылып, Pirate’s Booty сияқты денсаулыққа қатысты тағамдар нарығында бәсекелеседі. Natural бренді 2014 жылы Simply брендіне өзгертілді. Cheetos алғаш рет 1976 жылы Бразилияға, ал 1980-ші жылдары Австралия сияқты басқа елдерге енді. 1994 жылы Cheetos Қытайда өндіріліп, таратылған алғашқы американдық снэк бренді болды. Cheetos-тың АҚШ-тан тыс 36-дан астам елге таралуы кеңейген сайын, аймақтық талғамдар мен мәдени ерекшеліктерге сәйкес жергілікті нұсқалары шығарылды. Frito Lay қытай нарығы үшін дәмдерді таңдамас бұрын кең ауқымды сынақтар жүргізді, нәтижесінде ранч соусы, Солтүстік теңізінің крабы, түтінделген осьминог және карамель дәмдерінен бас тартылып, екі дәм таңдалды: Savory American Cream және Zesty Japanese Steak. Бұл дәмдер фокус-топтық тестілеулер нәтижесінде жасалды, онда бастапқы Crunchy Cheetos жақсы нәтиже көрсетпеді. 2008 жылы Жапонияда құлпынай глазурьмен жабылған қарапайым жүгері Cheetos шығарылды. 2013 жылы Жапонияда Pepsi дәмді Cheetos, ал 2014 жылы Mountain Dew дәмді нұсқасы қолжетімді болды. Үндістанда Cheetos Whoosh сатылады, ол тұтас дәнді және көкөністерден жасалған. Пакистанда Cheetos алты түрлі дәмде қолжетімді: Bites: Көкөніс, Stars: Cream N' Herb, Ocean Safari: Ірімшік, X & O: Spicy Twist, Red Flavoured Mast және Кетчуп. 2015 жылы Frito Lay АҚШ нарығына Sweetos деп аталатын қантты дәмді шектеулі басылымды ұсынды. Sweetos – Cheetos брендінің 67 жылдық тарихында АҚШ-та шығарылған алғашқы тәтті снэк болды. 2020 жылдың басында Frito Lay "Cheetos" попкорнын таратуды бастады. 2020 жылдың тамызында Frito Lay Cheetos макаронды сырды (mac n' cheese) ұсынды.

Жалынды қызған шие

Frito Lay жазбаларына сәйкес, өнімнің дәмді нұсқасы Flamin' Hot Cheetos 1989 жылы Линн Гринфелд басқарған жобаның бөлігі ретінде Техастағы компания штаб-пәтерінде әзірленді және 1990 жылдың жазында Flamin' Hot Fritos және Lays нұсқаларымен бірге сынақ нарықтарына енгізілді. Олар 1992 жылдың басында бүкіл елде қолжетімді болды, ал The Washington Post оларды «бір түрлі мәдени құбылыс» деп атады, Newsweek бұл «брендті жаңартып, қайта жандандырды» және «Cheetos маркетингінің орталық элементі» болады деп мәлімдеді. 2000-жылдардың соңында, Frito Lay-де зауыт күзетшісі болып жұмысын бастап, кейін компанияның маркетинг директоры болған Ричард Монтанес, 1990-жылдардың басында күзетші болып жұмыс істеген кезде Flamin' Hot Cheetos-ті өзі ойлап тапқанын мәлімдеді. Монтанес өзінің идеясын бас директор Роджер Энрикоға ұсынғанын, бұл Энриконың компанияға көмектесу үшін қызметкерлерге мүмкіндік беру туралы бастамасының бөлігі болғанын айтты. Фильмде Джесси Гарсия Монтанез рөлін ойнады, ал актриса Ева Лонгория режиссерлік дебютін жасады. Hulu және Disney+ 2023 жылы «Flamin’ Hot» деп аталған фильмді көрсетті. 2021 жылдың мамыр айында Los Angeles Times газеті 2018 жылы Гринфелдтің шағымынан кейін Frito Lay ішкі тергеу бастағанын хабарлады. Бұрын Монтанестің әңгімесін ашық түрде жоққа шығармаған компания тергеу нәтижелері туралы былай деді: «Біздің ешбір жазбамыз Ричардтың [Монтанес] «Flamin’ Hot» сынақ нарығына қатысқанын көрсетпейді, сондай-ақ біз оған «Flamin’ Hot Cheetos» немесе басқа «Flamin’ Hot» өнімдерін жасауды жатқызбаймыз».

Өңдеу

Читос жүгері мен суды араластыру арқылы жасалады. Жүгерінің бұзылуын болдырмау үшін оның ішкі қабығы алынып тасталады, содан кейін жүгері ұнына айналдырылады. Жүгері ұнындағы ішкі қабықтан болатын қоректік заттар болмайтындықтан, оның тағамдық құндылығын арттыру үшін қоректік заттар қосылып байытылады. (Байытылған жүгері ұны келесі дәмдерде кездеседі: Crunchy, Puffs, Flamin' Hot Crunchy, Flamin' Hot Puffs, Flamin' Hot Limon Crunchy, XXTRA Flamin' Hot Crunchy, Reduced Fat Flamin' Hot Puffs, Reduced Fat Puffs және Cheddar Jalapeño Crunchy.) Қоспа қысыммен қыздырылып, содан кейін қалыптан өтеді. Дәмдік өнімнің құрылымы ыстық ауамен жанасу нәтижесінде пайда болады, бұл қоспадағы будың кеңейіп, оның ерекше құрылымын қалыптастырады. Пеште кептірілген немесе қуырылғаннан кейін өнім қажетті дәмдік қоспалармен араластырылады (түпнұсқа Crunchy Cheetos қуырылады). Бұл процеске шамамен 19 минут уақыт кетеді және әр жарты сағат сайын ішкі зертхана тобы әрбір партияны тексеріп, дәм тартады. Тексеру нәтижесі Frito Lay штаб-пәтерінен жіберілген өніммен салыстыру арқылы анықталады. Cheetos Puffs, Cheetos Paws, Cheetos Twists, Cheetos Balls және Cheetos Whirls сияқты басқа дәмдер мен пішіндер де үлкен пештерде кептіру кезеңінен өтеді. 2010 жылы Frito Lay АҚШ-тың 11 штатында 14 қуырылған Cheetos зауытына ие болды. 2003 жылы Честер алғаш рет АҚШ-та компьютерлік графикамен жасалған кейіпкер ретінде пайда болды, ал бренд сатылатын басқа елдерде дәстүрлі анимациялық түрінде көрсетіледі. 2008 жылдан бастап Cheetos жарнамалары мен насихаты жас аудиториясын кеңейтіп, ересектерге бағытталды. Осы бейнеленген кейіпте Честер орталық Атлантика акцентімен сөйлейді және адамдарды Cheetos-ты кек алуға немесе мәселелерді шешуге пайдалануға шақырады. Бұл жарнамада бейнеленген жағдай 2008 жылдан бері Cheetos жарнамаларында кең таралған ересектерге арналған бұрмалаушылық және кек алу тақырыбын көрсетеді. 2017 жылдың 15 тамызында Frito Lay Нью-Йоркте шеф-аспаз Энн Беррелл қатысқан Cheetos-тан жасалған тағамдар ұсынылатын The Spotted Cheetah атты уақытша мейрамханасын ашты. The Wall Street Journal мәліметінше, мейрамханадағы орындар тез сатылып кетті.