Кіріспе
Ян Флемингтің "Октопусси" және "Жанды күн сәулесі" атты қысқа әңгімелер жинағы (кейде тек "Октопусси" деп басылады) – Ян Флемингтің "Бонд" сериясындағы он төртінші және соңғы Джеймс Бонд кітабы. Кітап 1966 жылғы 23 маусымда Ұлыбританияда Джонатан Кейп баспасынан, автордың қайтысынан кейін жарық көрген қысқа әңгімелер жинағы. Бастапқыда кітапқа "Октопусси" және "Жанды күн сәулесі" әңгімелері енген, ал кейінгі басылымдарында "Бір ханымның меншігі" және "007 Нью-Йоркте" әңгімелері де қосылды. Бұл әңгімелер алғаш рет түрлі басылымдарда жарияланды: "Октопусси" 1965 жылғы қазан айында Daily Express газетінде тізбектеп жарық көрді. "Жанды күн сәулесі" алғаш рет 1962 жылғы 4 ақпанда The Sunday Times газетінде жарияланды; "Бір ханымның меншігі" Sotheby's аукциондық үйі үшін 1963 жылғы The Ivory Hammer журналының басылымына арнап жазылды; ал "007 Нью-Йоркте" 1963 жылғы қазанда New York Herald Tribune газетінде жарық көрді. "Октопусси" және "Жанды күн сәулесі" әңгімелерінің екеуі де 1966-1967 жылдары Daily Express газетінде комикс түрінде жариялау үшін бейімделді. Әңгімелерден алынған элементтер Eon Productions компаниясының Бонд фильмдерінде де пайдаланылды. Роджер Мурдың Джеймс Бонд рөлінде ойнаған "Октопусси" фильмі (1983) – серияның он үшінші фильмі болды және фильмдегі Октопусси отбасының тарихын көрсетті, ал "Бір ханымның меншігі" аукциондық сахнаны бейімдеуге көбірек жақын болды. Тимоти Далтонның Бонд рөлінде алғаш рет ойнаған "Жанды күн сәулесі" (1987) – Eon компаниясының өндірген он бесінші Бонд фильмі. "007 Нью-Йоркте" әңгімесі Дэниел Крейгтің Бонд рөлінде ойнаған "Казино Рояль" және "Кванттың жарылысы" фильмдеріне кейіпкерлер мен сюжеттік желілерді ұсынды. 2008 жылы "Октопусси" және "Жанды күн сәулесі" әңгімелері "For Your Eyes Only" әңгімелерімен біріктіріліп, фильммен байланысты "Quantum of Solace" атты жаңа Penguin Books жинағы құрастырылды.
Octopussy and The Living Daylights (sometimes published as Octopussy) is the fourteenth and final James Bond book written by Ian Fleming in the Bond series. The book is a collection of short stories published posthumously in the United Kingdom by Jonathan Cape on 23 June 1966. The book originally contained two stories, "Octopussy" and "The Living Daylights", with subsequent editions also including "The Property of a Lady" and then "007 in New York". The stories were first published in different publications, with "Octopussy" first serialised in the Daily Express in October 1965. "The Living Daylights" had first appeared in The Sunday Times on 4 February 1962; "The Property of a Lady" was commissioned by Sotheby's for the 1963 edition of their journal, The Ivory Hammer; while "007 in New York" first appeared in the New York Herald Tribune in October 1963. The two original stories, "Octopussy" and "The Living Daylights", were both adapted for publication in comic strip format in the Daily Express in 1966–1967. Elements from the stories have also been used in the Eon Productions Bond films. The first, Octopussy, starring Roger Moore as James Bond, was released in 1983 as the thirteenth film in the series and provided the back story for the film Octopussy's family, while "The Property of a Lady" was more closely adapted for an auction sequence in the film. The Living Daylights, released in 1987, was the fifteenth Bond film produced by Eon and starred Timothy Dalton in his first appearance as Bond. "007 in New York", meanwhile, provided character and plot elements for the first two films starring Daniel Craig as Bond, Casino Royale and Quantum of Solace. In 2008, the stories in Octopussy and the Living Daylights were combined with those of For Your Eyes Only to form a new Penguin Books compilation titled Quantum of Solace as a tie in with the film.
"Сыртқы құс"
007 кодымен белгіленген құпия қызмет операторы Джеймс Бонд, нацистік алтынға қатысты қылмысқа қатысты деп күдіктелген Екінші дүниежүзілік соғыстың батырын ұстауға жіберіледі. Бонд осы оқиғада аз ғана көрінеді, көбінесе майор Декстер Смайттың көзқарасынан баяндалады – Бондты ұстап әкелуге жіберілген адамның өзі. Смайт соғыстан кейін Австрияның Кицбюхель қаласында қалды, тау гидінің көмегімен алтынды тапты және алтынды өзіне қалдыру үшін гидті өлтірді. Бонд гидтің денесі 15 жылдан астам уақыт өткен соң мұздықтан құлағаннан кейін іске кірісті, ол оны жастығынан таныған шаңғы оқытушысы және әкелік фигура екенін білді. Смайт қазір жалғыз өмір сүретін, көбінесе коралл рифінің тұрғындарымен араласатын қайғылы, алкогольге тәуелді жесір, соның ішінде титулды Октопусси – ол тамақтандырып, сөйлейтін сүйікті "жануары". Бонд Смайтты дереу ұстамауды шешеді, оның орнына оны таңдауларын ойластыруға қалдырады – өзіне қол салу немесе әскери сот. Октопуссиге тамақтандыру үшін шаян балығын аулап жүргенде, Смайт шаянның уынан уланып, у әсер еткенде Октопусси оны суға сүйреп кетеді. Бонд бұл өлімді өзіне қол салу деп санайды, бірақ Смайттың абыройын сақтау үшін оны жазатайым суға бату деп жіктейді.
"Тірі күн сәулесінің сәулесі"
Бондтың әдеттен тыс мұңды күйде екені байқалады, оған снайпер ретінде 272-ші британдық агенттің Шығыс Берлиннен қашуына көмектесу міндеті жүктеледі. Бондтың міндеті – оның Батыс Берлинге қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету, үшін оны өлтіруге жіберілген "Триггер" атты КГБ-ның аса қауіпті қызметкерін жою керек. Бонд шекараның батыс жағында, 272-ші өтуі керек, қираған, жарықтандырылған жерге көз сақтайтын қонақүйге орналасады. Үш күннің әрқайсысында ол репетицияға келген әйелдер оркестрін көреді және әсіресе әдемі сары шашты виолончельшіге ерекше назар аударады. 272-ші шекарадан өтуді бастағанда, Бонд Триггердің оны өлтіруге дайындалып тұрғанын көреді және ол виолончельші екенін түсінеді. Ол соңғы сәтте нысанасын өзгертіп, оны өлтірудің орнына оның қаруын атып, 272-нің қауіпсіздігіне қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Кейін Бонд өзінің бақылаушысына Триггер әйел болғандықтан ғана оны өлтіруге тырыспағанын мойындайды. Бақылаушы осы фактіні есебіне қосуға міндетті, бірақ осыны істеуге кешірім сұрайды. Бонд 272 қауіпсіздікте болғанына қарамастан, миссия сәтсіздікке ұшырады деп ойлайды, өйткені ол Триггерді өлтірмеді, және М оны 00 нөмірінен айырады деп үміттенеді.
"Әйелдің меншігі"
Құпия қызмет Мария Фрейнштейннің, Кеңес Одағы үшін жұмыс істейтін қос агент екені белгілі қызметкердің, Пьтер Карл Фаберже жасаған бағалы зергерлік бұйымды алып, оны Sotheby's аукционында сатуға жоспарлап отырғанын біледі. Бонд күдікпен қарастырады, Лондондағы КГБ резидентурасының директоры аукционға қатысып, бағаны көтеру үшін бұйымды арзанға ұсыныс береді, Марияға оның қызметі үшін қажетті соманы төлеуге жеткізеді деп санайды. Бонд аукционға қатысады, сол адамды көріп, оны Лондоннан persona non grata ретінде қуу үшін дайындық жұмыстарын бастау үшін кетеді.
"007 Нью-Йоркте"
Бұл қысқа әңгімеде Бонд Нью-Йорк туралы ойланып, ең жақсы дайындайтын шалқан жұмыртқа рецептін еске алады. Ол МИ-6 қызметкерін оның жаңа досы КГБ агенты екені туралы ескерту үшін сол қалаға шақырылған. Бұл әңгіме сирек кездесетін қызық соңымен және Бондтың жақын танысы, "Аберкромби" дүкенінде "Ішкі ойындар бөлімінде" жұмыс істейтін Соланж туралы айтылуымен ерекшеленеді.
Кейіпкерлер мен тақырыптар
"Тұрақты" Бонд оқиғаларының авторы Реймонд Бенсон "The Living Daylights" романында Бондтың адам өлтіру туралы ойлары тағы да зерттелгенін, 007 оны ұнатпаса да, міндетін орындау үшін өлтіру қажет деп есептегенін айтады. Миссия аяқталғаннан кейін, Бонд қасақана кісі өлтірмегендіктен, ол өзін-өзі бағалауға келеді, ал әріптесінің оқиғаға байланысты шағымдарын жеңілтексітеді. Академик Джереми Блэк әріптесі, титімдей капитан Сендерді Бондтың антоподы және "Көріністен өлтіруге дейін" фильмінде пайда болған Еуропадағы одақтас державалардың бас штабының қауіпсіздік басшысы полковник Шрайбердің көрінісі ретінде қарастырады. "The Living Daylights" фильмінде кісі өлтірмейтін әрекеті арқылы бағынбаушылық тақырыбы көтеріледі, Бонд өзінің ісін "кісі өлтіру" деп атайды, содан кейін "сәттілік болса, маған екі нөлдік статусымнан айырылуы мүмкін" деп әрекеттерін ақтауға тырысады. Реймонд Бенсон "Октопуссиді" нұсқаулық әңгіме деп санайды, онда ашкөздік негізгі кейіпкер Декстер Смайтке жылдардан кейін салдарынан құтылуға тура келеді.
Өмірбаян
1964 жылғы 12 тамызда таңертең Флеминг жүрек талмасынан қайтыс болды; сегіз айдан кейін «Алтын тапаншалы адам» жарық көрді. Флемингтің туындыларына құқықтар Glidrose Productions (қазіргі Ian Fleming Publications) компаниясына тиесілі болды және компания 1966 жылы «Октопусси» және «Жанды күн сәулесі» атты екі повесть жариялауға шешім қабылдады. «Октопусси» повесі 1962 жылдың басында Флемингтің Ямайкадағы Голденэй сарайында жазылды. Повесть «Кванттық жұбаныш» стилінде айтылады, Бонд негізгі кейіпкер ретінде емес, кері көрініс арқылы баяндалатын оқиғаның катализаторы ретінде бейнеленеді. Флеминг таңдаған тақырыптар оған жақсы таныс болды: жасырын алтын, тропикалық балықтар және соғыс кезіндегі коммандостардың ерлігі – барлығы оның өмірінен алынған. Оқиғада оның өткенінен немесе таныстарынан алынған сілтемелер де бар, ал «Түрлі мақсаттар бюросы» Флемингтің 30 АУ бөлімінің ойдан шығарылған нұсқасы болды. Флемингтің Ямайкадағы көршілерінің бірі, кейін оның сүйіктісі болған Бланш Блэкуэлл – Island Records компаниясының иесі Крис Блэкуэллдің анасы еді. Флеминг бұрын Блэкуэллдің атын «Доктор Но» фильмінде гуано жинаушы кеме ретінде пайдаланып, оны Бланш деп атаған. Блэкуэлл Флемингке «Октопусси» деп аталған каноэ сыйлаған, осы атты Флеминг повесінде де қолданды. «Октопусси» 1965 жылғы 4-8 қазан аралығында Daily Express газетінде бөлім-бөлім жарияланды. Флеминг бастапқыда «Жанды күн сәулесі» повесін «Триггер Finger» деп атаған, бірақ ол алғаш рет жарық көрген кезде, 1962 жылғы 4 ақпандағы The Sunday Times газетінің түсті қосымшасында «Берлиннен қашу» деген атпен басылды. Ол сондай-ақ 1962 жылғы маусымда Argosy американдық журналында да сол атпен жарияланды. The Sunday Times үшін Флеминг Грэм Сазерлендтен 100 гинея төлемақымен сурет салуын сұрады, бірақ сурет басылымда қолданылмады. Повестің негізін зерттеу үшін Флеминг Бислидегі Ұлттық мылтық қауымдастығының хатшысы капитан Э. К. Ле Мезурьемен ақпарат алмасып, снайперлік атуға қатысты мамандандырылған білімдерді түзетуге тырысты. Сюжеттің бір бөлігі, оркестрдің шуын пайдаланып ешкімнің жерінен өтуді жабу туралы идеясы, Пэт Ридтің Колдицтен қашуынан шабыттанды. Колдиц оркестрінің дирижері Дуглас Бадер болды, ол Флемингпен бірнеше рет гольф ойнаған. Триггер есімді қаскөй, Іанның жартылай қарындасы, сары шашы бар концерт виолончельшісі Амариллис Флемингтің бейнесімен жазылған, және Флеминг оған повесте сүйіспеншілікпен сілтеме жасады: «Әрине, Суггия да сәнді көріне білді, сол сияқты қыз Амариллис кім екені де белгілі». 1963 жылдың басында жазылған «Бір ханымның мүлігі» атты туынды Sotheby's компаниясының жылдық журналы The Ivory Hammer үшін жазылды және 1963 жылғы қарашада, содан кейін Playboy журналында жарияланды; Sotheby's төрағасы Питер Уилсонның аты повесте аталады. Флеминг соңғы туындысына соншалықты көңілі толмады, ол Уилсонға хат жазып, өте нашар деп санайтын нәрсе үшін ақы төлеуден бас тартты. 1959 жылы Флемингке The Sunday Times газеті әлемдік қалаларға арналған мақалалар сериясын жазуды тапсырды, олардың материалдары кейіннен «Қызықты қалалар» атты кітапқа жиналды; Нью-Йорк қаласы бойынша материал жинағанда Флеминг Бондтың көзқарасынан «007 Нью-Йоркте» деген повесть жазды. «007 Нью-Йоркте» бастапқыда «Carey Cadillac-тағы көріністер» деп аталды және онда жұмыртқа пісіру рецепті келтірілген, ол Флемингтің досы Айвар Брайстың үй шаруашылығындағы қызметшісі Мей Максвеллден алынған, ол өз атын Бондтың үй шаруашылығындағы қызметшісі Мейге берген. Бұл повесть алғаш рет 1963 жылғы қазанда Нью-Йорк Herald Tribune газетінде «Нью-Йорктегі 007 агенті» деген атпен жарияланды, бірақ кейіннен «Қызықты қалалар» журналының 1964 жылғы АҚШ басылымы үшін «007 Нью-Йоркте» деп қайта аталды.
Шығару және қабылдау
Octopussy and The Living Daylights 1966 жылдың 23 маусымында британдық «Jonathan Cape» баспасында 10 с.6д құнымен жарық көрді. Кітаптың қатты мұқабалы басылымында тек аталыстағы екі әңгіме ғана болды, бірақ жұқа мұқабалы басылымдары шыққанда "Бір ханымның меншігі" де қосылды. Тағы да суретші Ричард Чоппинг мұқаба суретін жасады, бірақ оның гонорары 350 гинеяға дейін өсті. Кітап АҚШ-та «New American Library» баспасымен Пол Бэконның суреттерімен жарық көрді. 2002 жылға қарай «Penguin Books» кітабына "007 in New York" әңгімесі де қосылды.
Пікірлер
Филип Ларкин "The Spectator" журналында: "Флемингтің роман жазуды артық көруіне таң қалмадым. Джеймс Бонд, Шерлок Холмс сияқты, қысқа әңгіме форматына толықтай үйлеспейді: оның оқиғаларының аумағы зор әрі континенттерді қамтиды, оған кеңдік керек, ал қазіргідей мысалдар эксцентрикалық немесе сәлге тоқталған болып келеді. Бұл кітап та сондай." "The Times Literary Supplement" журналының сыншысы кітапты "әлсіз және болжамды, ал әдеттегі сексуалдық және зорлық-зомбылық оқ-дәрілердің баллистикасы мен теңіз биологиясын қолдануға берілетін мүмкіндіктерге ұшырады" деп жазды. "The Listener" журналында Энтони Берджесс: "Олардың қызығушылықпен зерттейтін заттары анти-романның мазмұны міндетті түрде эстетикалық ой-пікірден туындамайтынын еске салады", - деп ойлады, сондай-ақ: "Флемингтің ерекше әдеби орнын табуына оның әлемді меңгеруі себеп" деп атап өтті. Жеке пікірінде Берджесс: "Бонд кітаптарының бәрін оқығаннан ләззат алдым және жаңа кітаптар шықпайтынына өкінемін. Флемингке қайғылы қоштасу."