Войцех Свентославский: Польшалық термохимияның негізін қалаушысы
Wojciech Świętosławski
Войцех Свентославский (1881-1968) – поляқ физик-химигі, термохимияның негізін қалаушы. Жаңа криометриялық әдіс, көмірді тексеру және полиазеотропияны жасады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша химигі (1881–1968)
Polish chemist (1881–1968)
Войцех Алойзи Святославский (полякша айтылуы: ; 1881–1968) – «заманауи термохимияның әкесі» деп есептелетін поляк физикалық химигі. Ол криометриялық өлшеудің статикалық әдісін және көмірді сынаудың жаңа әдісін жасады. Святославский Халықаралық таза және қолданбалы химия одағының (IUPAC) төрағасының орынбасары болды және физикалық химияның жаңа саласы – полиазеотропияның негізін қалады. 1933 жылы ол Уақытша ғылыми-консультативтік комитеттің мүшесі болды.
Wojciech Alojzy Świętosławski (Polish pronunciation: ; 1881–1968) was a Polish physical chemist, who is considered the "father of modern thermochemistry". He developed a static method of cryometric measurement and a new method of testing coal. Świętosławski was vice chairman of the International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) and created the foundations for a new branch of physical chemistry: polyazeotropy. In 1933 he became a member of the Temporary Scientific and Advisory Committee
Алғашқы жылдар
Святославский 1881 жылғы 21 маусымда Ресей империясының Волын губерниясындағы Кириевка ауылында дүниеге келген. Оның балалық шағы Киевте өтті, ол жерде орта мектепті бітірді (1899). 1906 жылы Киев политехникалық институтының химия факультетін инженер мамандығы бойынша бітірді. Оның алғашқы ғылыми еңбегі "Органикалық қосылыстардың термохимиялық талдауы" 1908 жылы "Польша жылдық журналында" ("Rocznik Polski") жарияланды. Еңбегінің жоғары бағаланғаны үшін Святославскийге Ресей ғылыми қоғамының Менделеев сыйлығы табысталды. 1910 жылдары Святославский Мәскеуге көшіп, Мәскеу университетінің химия зертханасында жұмыс істеді. 1917 жылы ол оксимдер туралы диссертациясын қорғады. 1910 жылдың ортасы мен соңында Святославский Мәскеуде қалып, ішінде Ароматты көмірсутектер, Азот қышқылы, Нитроқосылыстар, Аминдер және бомбалық калориметрлердегі жану сияқты зерттеулермен айналысты.
Świętosławski was born on 21 June 1881 in the village of Kiryjowka, Volhynia Governorate, Russian Empire. He spent his early years in Kiev, where he graduated from high school (1899). In 1906, he graduated with an engineering degree at Chemistry Department of Kiev Technical University. His first research paper, "Thermochemical Analysis of Organic Compounds" was published in 1908, in "Polish Yearly Magazine ("Rocznik Polski"). In appreciation of his work, Świętosławski was awarded the Mendeleyev Award by Russian Scientific Association. In the 1910s, Świętosławski went to Moscow, where he took a job at Chemical Laboratory of Moscow University. In 1917 he completed his thesis, writing about oxymes. In the mid , and late 1910, Świętosławski remained in Moscow, working, among others, on Aromatic hydrocarbon, Nitric acid, Nitro compound, Amine, and burning in bomb calorimeters.
Соғыс аралығындағы Польша
1918 жылы Святославский Польшаға оралды, Мәскеудегі зертханасын қалдырып, басқа да жоғары білікті поляк ғалымдарын оның ізімен келуге шақырды. 1919 жылы Варшава политехникалық университетінде физикалық химия профессоры болып тағайындалды және ғылыми зерттеулеріне қайта оралды, будың ысып кету энтальпиясымен айналысты. 1920 жылы Римде өткен Халықаралық химиялық одақтың конференциясында бомбалық калориметрлерді белгілеудің халықаралық стандарты ретінде бензой қышқылын қабылдау туралы ұсыныс жасады. 1922 жылы оның ұсынысы қабылданды, ал Святославский жану жылуын анықтау бойынша зерттеулерді үйлестіретін Термохимиялық деректер комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. 1920-жылдардың басында Святославский калориметриялық зерттеулерде жаңа бағыт ашты, оны микрокалориметрия деп атады. Ол изометриялық және адиабатикалық жағдайларда жұмыс істейтін микрокалориметрлерді, сондай-ақ қоршаған ортамен ішінара жылу алмасатын микрокалориметрлерді құрастырды. Оның зерттеулерінің арқасында, басқалармен қатар, уранның сәулелену апертурасының шамасын анықтау мүмкін болды. Кейіннен ол бу қысымын және қайнау температурасын өлшеумен айналысты. Сонымен қатар, ол эбуллиометрді де құрастырды. 1928 жылы Святославский Халықаралық химиялық одақтың төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1934 жылы Физикалық-химиялық деректер комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. Осымен қатар, ол Варшава политехникалық университетінің деканы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Польша химиялық қоғамының төрағасы (1925–1926), «Химикалық жылдық» журналына мақалалар жазды, Варшава ғылыми қоғамының, Польша ғылым академиясының, Техникалық ғылымдар академиясының және Уақытша кеңесшілік және ғылыми комитеттің мүшесі болды. 1935 жылдың қарашасынан 1939 жылға дейін Святославский Мариан Зындрам Костшальковский мен Фелициан Славой Складковский үкіметтерінде Діни конфессиялар және халықты ағарту министрі болды. Сондай-ақ, 1935–1939 жылдары Польша Сенатының мүшесі болды.
In 1918 Świętosławski returned to Poland, leaving his laboratory in Moscow and urging other highly qualified Polish scientists to follow him. In 1919, he was named Professor of Physical Chemistry at Warsaw University of Technology, and returned to scientific research, working on enthalpy of vaporization. In 1920, at the Conference of International Chemical Union in Rome, he made a motion to accept benzoic acid as an international standard of marking the bomb calorimeters. In 1922, his motion was accepted, and Świętosławski was named head of the Thermochemical Data Commission, which coordinated research on marking the heat of combustion. In the early 1920s, Świętosławski developed a new direction in the calorimetrical research, which he called microcalorimetry. He constructed microcalorimeters, which worked in isometric and adiabatic conditions as well as microcalomieters based on partial heat exchange with the surroundings. Due to his research, it became possible, among others, to mark the value of radiation of uranium aperture. Later on, he worked on measuring of Vapor pressure and boiling temperature. Furthermore, he constructed the ebulliometer. In 1928, Świętosławski was named deputy chairman of International Chemical Union. In 1934 he was appointed chairman of Commission of Physical Chemical Data. At the same time, he held the post of dean of Warsaw University of Technology. He also was chairman of Polish Chemical Association (1925 1926), wrote for "Chemical Annual", was a member of Warsaw Scientific Society, Polish Academy of Learning, Academy of Technical Sciences and Temporary Advisory and Scientific Committee. From November 1935 until 1939, Świętosławski was Minister of Religious Denominations and Public Enlightenment in the governments of Marian Zyndram Kościałkowski and Felicjan Sławoj Składkowski. Also, in 1935 1939, he was a member of the Polish Senate.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Сьвєтославский Польшадан АҚШ-қа кетіп, соғыс аяқталғанға дейін онда қалды. Ол Питтсбург университетінде жұмыс істеді және Карнеги-Меллон индустриялық зерттеулер институтының аға ғылыми қызметкері болды. Сонымен қатар, ол ағылшын тілінде поляк ғылымына арналған үш монография жазды, осы арқылы АҚШ-та поляк ғылыми жетістіктерін насихаттауға үлес қосты.
After the outbreak of World War II, Świętosławski left Poland for the United States, where he remained until the end of the war. He worked at the University of Pittsburgh, and was a Senior Fellow at the Carnegie Mellon Institute of Industrial Research. He also wrote three monographies of Polish science in the English language, contributing to popularization of Polish scientific achievements in the USA.
Соғыстан кейін
1946 жылы Святославский Польшаға оралды. Варшава университетінде физикалық химия кафедрасын қайта құрды, сонымен қатар Варшава технологиялық университетінде жұмысын жалғастырды. Польша Ғылым академиясы құрылғаннан кейін ол органикалық шикізаттың физикалық химиясы бөлімінің меңгерушісі болды. Одан әрі, ол бірнеше ғылыми еңбек жазып, 1960 жылға дейін еңбек етті. Екі рет Нобель сыйлығына үміткер болған ол, көптеген маңызды польшалық және халықаралық сыйлықтарға ие болды және сегіз польшалық университеттердің құрметті докторы атанды. Войцех Святославский 1968 жылдың 29 сәуірінде Варшавада қайтыс болды және Варшавадағы Повузский зиратына жерленді. 2013 жылы ол білім алған Киев политехникалық институтында Святославскийге арналған ескерткіш салтанатты түрде ашылды.
In 1946 Świętosławski returned to Poland. He re created Physical Chemistry Department at the Warsaw University, also returned to work at the Warsaw University of Technology. Upon the creation of Polish Academy of Sciences he became the manager of Department of Physical Chemistry of Organic Raw Materials. Furthermore, he wrote several scientific papers, and continued working until 1960. Twice nominated to the Nobel Prize, he received a number of important Polish and international awards and was named doctor honoris causa of eight Polish universities. Wojciech Świętosławski died in Warsaw on 29 April 1968 and was buried at the Powązki Cemetery in Warsaw. In 2013, a monument dedicated to Świętosławski was officially unveiled at the Kyiv Polytechnic Institute where he used to study.