Кіріспе

Теңіз өнімдерін коммерциялық пайда үшін аулау

Коммерциялық балық аулау – балық және басқа да теңіз өнімдерін коммерциялық пайда табу үшін аулау қызметі, көбінесе жабайы табиғи қорлардан. Ол әлемнің көптеген елдеріне мол мөлшерде тағамдық өнім береді, бірақ осы саланы кәсіп еткендер жиі қиын жағдайларда, теңіздің шұғылалы бөліктеріне балық аулауға мәжбүр болады. Ірі масштабты коммерциялық балық аулау өнеркәсіптік балық аулау деп аталады. Балық аулаудың негізгі салалары ірі корпорациялармен қатар шағын отбасыларға да тиесілі. Балық популяциясының төмендеуіне және сұраныстың артуына бейімделу үшін көптеген коммерциялық балық аулау операциялары азық тізбегінің төменгі деңгейлерінен балық аулау арқылы өнімділігінің тұрақтылығын төмендетті. Бұл балық шаруашылығын басқарушылар мен зерттеушілерді алаңдатады, олар осы себептерге байланысты теңіз экожүйелерінің тұрақтылығы құлдырап кету қаупі төндіретінін айтады. 2016 жылы тағамдық емес мақсаттарда қолданылған 12 пайыздың басым бөлігі (шамамен 20 миллион тонна) балық ұны мен балық майына (74 пайыз немесе 15 миллион тонна) айналдырылды, ал қалғаны (5 миллион тонна) аквакультурада және мал шаруашылығында, терілі мал өсіруде, шабақтарды өсіруде (мысалы, шабақтар, саусақшалар немесе кішкентай ересектер), жем ретінде, фармацевтикалық және декоративтік мақсаттарда қолданылды. Коммерциялық балық аулау көптеген жұмыс орындарын ұсына алады, бірақ жалақы кемеден кемеге, маусымнан маусымға өзгереді. Business Week журналында келтірілгендей, краб балықшысы Кейд Смит: «Үштен бес күнге созылған патша крабының маусымында экипаж мүшелері 50 000 доллар немесе қар крабының маусымы ұзақ болған жағдайда 100 000 доллар табатын үздік кеме әрқашан болды» деді. Бұл рас болуы мүмкін, бірақ жақсы нәтиже көрсетпеген кемелер де бар; Смит сол мақалада кейінірек өзінің ең нашар маусымында 500 доллар зиян шеккенін айтты. Бұл – еңбек шарты жоқ, бірнеше адамнан тұратын экипаж мүшесі болып жұмыс істейтін және өмірлік көрінеуі үшін балық аулау кемесінің табысының немесе жалпы сатудан алынған үлесіне кемінде жартылай сүйенетін кез келген адамды білдіреді.

Әдістер мен құралдар

Коммерциялық балық аулау көптеген түрлерді тиімді аулау үшін түрлі әдістерді қолданады, соның ішінде полюс пен желі, көп желілермен троллинг, үлкен торлармен трал, мысалы, сейн торлары, тұзақтар немесе қаптар. Балық шаруашылығының тұрақтылығын мақсатсыз түрлерді ұстауды жоқ ететін немесе азайтатын арнайы құралдарды пайдалану арқылы арттыруға болады. Балық аулау әдістері аймаққа, ауланатын түрге және балықшылардың қолжетімді технологиясына қарай өзгереді. Коммерциялық балық аулау кәсіпорны бір адамның қолмен желі тастап немесе бірнеше қаптармен кішкентай қайықпен жұмыс істеуінен бастап, күн сайын тонналап балық өңдейтін үлкен траулер флотына дейін болуы мүмкін. Қазіргі кезде қолданылатын коммерциялық балық аулау құралдарына қоршау желілері (мысалы, қап желі), сейн желілері (мысалы, жағажай желі), тралдар (мысалы, түбіне түсетін трал), дредждер, ілгектер мен желілер (мысалы, ұзын желі және троллинг желісі), көтеру желілері, жаңқа желілері, түйісу желілері, полюс пен желі және тұзақтар жатады.

Коммерциялық балық аулау құралдары қажетсіз немесе қорғалатын жануарларды ұстаудан сақтау үшін арнайы жасалған және жаңартылып отырады. Балықшылар ұстаған қажетсіз теңіз жануарларының жарақатын немесе тіпті өлімін азайту үшін жаңа техникаларды зерттеуге/әзірлеуге жыл сайын миллиардтаған доллар жұмсалады. Шындығында, 2000 жылы түрлі қорқыту құралдары мен олардың мақсатты түрлерді қорқытудағы тиімділігі зерттелді. Зерттеу көрсеткендей, көптеген дыбыстық қорқыту құралдары киттердің ауға түсіп қалмауына көмектессе, ал физикалық кедергілер құстардың торға ілініп қалмауына көмектесті.

Еңбек қауіпсіздігі және денсаулығы

2010–2014 жылдар аралығында АҚШ-та 188 коммерциялық балық аулауда қаза тапқан адам тіркелді, ал әртүрлі балық аулау флотындағы қаза болу көрсеткіші 100 000 толық жұмыс күніне шаққандағы жұмыскер (ТЖК) санына қарай 21-ден 147-ге дейін болды, бұл АҚШ-тың барлық жұмыскерлері арасындағы қаза болу көрсеткішінен бірнеше есе жоғары. 1919 және 2005 жылдары Ұлыбританияда балық аулаумен байланысты оқиғалар салдарынан 4111 балықшы қаза тапты. Мұндай қайғылар көбінесе ауқымды ауа райының нашарлауына, балықшылардың әдетте 21 сағаттық жұмыс кестесінен туындайтын шектен тыс шаршауға және қауіпті жабдықтарға байланысты болады. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH) коммерциялық балық аулауды Ұлттық еңбек зерттеулер күндерінің (NORA) басымдық саласы деп белгіледі, мақсаты еңбек ортасындағы қауіпсіздік және денсаулық сақтау мәселелерін анықтап, тиімді шаралар ұсыну.

Қауіптер мен оларды бақылау

Балық аулаумен байланысты өлім-жітімнің негізгі себептері кеме апаттары, кемеден құлау және борттағы жарақаттар болып табылады. Ең көп кездесетін өлім себебі – кемеден құлау. 2000-2010 жылдар аралығында кемеден құлап 182 балықшы қаза тапты. Бұл көрсеткіш АҚШ-тағы ең қауіпті мамандықтан 3 есе жоғары, ал барлық жұмыс істейтін адамдар арасындағы ұлттық орташа көрсеткіштен 25 есе астам. Жарақаттарды тіркеу жүйелері, жаңалықтар сияқты қолжетімді мәліметтерді пайдалана отырып, балық аулаумен байланысты жарақаттарды (өлімге әкелетін және әкелмейтін) қадағалауды бастады.

Реттеу

АҚШ жағалау күзеті АҚШ коммерциялық балық аулау флотының қауіпсіздігіне басты құзыреттілікке ие және 1988 жылғы АҚШ коммерциялық балық аулау индустриясы кемелерінің қауіпсіздігі туралы заңның (CFIVSA) ережелерін сақтайды. CFIVSA ережелері негізінен кемелердің жоғалуынан кейін адам өмірін сақтауға бағытталған, кемелердің аударылуының немесе батуының, бортынан құлаудың немесе палубада жарақат алудың алдын алуға емес. CFIVSA ережелері коммерциялық балық аулау кемелерінің кеме мөлшеріне және олар жұмыс істейтін аймаққа байланысты әртүрлі жабдықтармен (мысалы, құтқару салдары, радио маяктары және суға түсу костюмдері) жабдықталуын талап етеді. Кейбір азиялық ас мәдениеттері акула қанаттарын деликатес ретінде бағалайды, бұл акулаларды тым көп аулауға және тіпті реттелмеген балықшылар арасында қанаттарын кесіп тастауға ынталандырады. Акулалардың жоғалуы, шағала сияқты жемті жануарлардың көбеюіне мүмкіндік берді, бұл тағам тізбегінің динамикасын өзгертеді. Көсалқы аулау – бұл индустрияда «зияратталмаған немесе экономикалық құндылығы жоқ су жануарлары, олар ұзын желілер мен дрейфтік торлар сияқты жойқын, таңдаусыз балық аулау әдістерін қолдана отырып, қасақана емес түрде ауланады, бұл әдетте тунец және қылыш балық сияқты саудаға жарамды теңіз жануарларын нысаналайды» деп аталатын термин. Олар жиналған фекалиялар жасыл балқымалардың немесе зиянды паразиттік және вирустық инфекциялардың пайда болуына себеп болуы мүмкін, олар лас ортада гүлдейді. Бұл инфекциялар жақыннан жүзетін жабайы балықтарды немесе инфекциялық шаруашылық балығы шаруашылықтан қашқан жағдайда бүкіл балық колонияларын жұқтыруы мүмкін. Балықтың тым көп аулануы олардың өрбу қарқынынан асып түскенде орын алады. Балық аулаудың жетілген технологиялары мен балыққа деген сұраныстың өсуі де балықтың тым көп аулануына әкелді. Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымы «әлемде ауланған балықтың шамамен 25 пайызы қасақана емес, заңсыз саудаға жататын түрлер немесе нашар сапасы мен мөлшері болғандықтан тасталады» деп хабарлады. Балықтың тым көп аулануы жағалау экожүйелеріне адамның басқа да әсерлеріне қарағанда көбірек экологиялық жоғалуға себеп болғанын естен шығармау керек. Мұхиттың микропластикалық ластануының жаһандық экологиялық мәселесіне негізінен пайдаланылғаннан кейін тозығып, жоғалып кеткен немесе тасталған пластикалық балық аулау құралдары себеп болады.