Кіріспе

Күкірт минералы

Ковелит (ковелин деп те аталады) – формуласы CuS болатын сирек кездесетін мыс сульфидті минерал. Алғашқы мәліметтер 1832 жылы Н. Ковелли атымен ресми түрде аталған Везувий тауынан алынған. Бұл ковелиттің ерекше қасиеттерінің бірнешесі осы деңгейдегі молекулалық құрылымның нәтижесі екенін көрсетеді. Мыс моносульфиді үшін сипатталғандай, ковелитті құрайтын атомдарға формальды тотығу дәрежелерін тағайындау жаңылыстырушы болуы мүмкін. Формула Cu2+, S2− сипаттамасын ұсынатын сияқты. Шындығында атомдық құрылым мыс пен күкірттің әрқайсысы екі түрлі геометриялық пішінге ие екенін көрсетеді. Дегенмен, фотоэлектрондық спектроскопия, магниттік және электрлік қасиеттері Cu2+ (d9) иондарының жоқтығын көрсетеді. Осылайша, минерал Cu2+ және S2− емес, Cu+ және S− иондарынан тұрады деп сипатталады. S22− түзілу үшін S− қабығы толық емес пиритпен салыстырғанда, күкірт атомдарының тек 2/3 бөлігі ғана байланысқан күйде болады.

Құрылымы

Мыс сульфидінің ковелит құрлымды жапырақша тәрізді күрделі құрылымы бар, CuS және Cu2S2 қабаттары кезектесіп орналасқан, мыс атомдары тиісінше тригональды жазық (сирек кездесетін) және тетраэдрлік координацияға ие. Ковелит негізгі минерал ретінде гидротермиялық жағдайларда ғана пайда болады, сондықтан мыс кендерінде немесе вулкандық сублимат ретінде сирек кездеседі. Оның қалыптасуы сонымен қатар одан туындаған басқа сульфидтердің күйіне және тарихына байланысты. Эксперименттік деректер аммоний метаванадатының (NH4VO3) басқа мыс сульфидтерінен ковелиттің қатты күйде өзгеруіне ықпал ететін маңызды катализатор екенін көрсетеді. Дегенмен, қосымша зерттеулер қажет, себебі ковелиттің көп болуы мүмкін болғанымен, оның кристалдық өлшемдерінің өсуі бактериялардың физикалық шектеулерімен тежеледі. Минералды ашқан Никола Ковелли (1790-1829) ботаника және химия профессоры болған, бірақ геология мен вулканологияға, әсіресе Везувий тауының атқылауларына қызығушылық танытқан. CuS3 / CuS2 құрылымы белгілі бір жағдайларда суперөткізгіштікке мүмкіндік беретін электрон артық болуын қамтамасыз етеді, бұл өте төмен жылу шығындарын тудырады. Материалтану ғылымы қазір ковелиттің бірнеше пайдалы қасиеттерін біледі және көптеген зерттеушілер ковелитті синтездеуге тырысуда. Ковелит CuS суперөткізгіштігін зерттеу литий батареяларының катодтарында, аммоний газ сенсорларында және металл халькогенидті жұқа пленкалы күн электр құрылғыларында қолданылуы мүмкін.

Литий-ионды аккумуляторлар

Литий батареялары үшін баламалы катодтық материалдарды зерттеу жиі мыс сульфидтерінің стехиометриясы мен тетраэдрлі қабатты құрылымының күрделі өзгерістерін зерттейді. Артықшылықтарының қатарында - шектеулі уыттылығы және төмен құны. Ковелиттің (10−3 S см−1) жоғары электр өткізгіштігі және Li+/Li жұптасымен циклдық жүргізілгендегі тегіс разряд қисықтарымен бірге (560 мАч г−1) жоғары теориялық сыйымдылығы сыйымдылық үшін маңызды рөл атқаратыны анықталды. Дегенмен, бұл мүмкіндік барлық мыс сульфидтеріне тән пластина тәрізді құрылыммен шектелуі мүмкін. Сондықтан, болашақтағы химиялық сезіктелгіш құрылғылар, электроника және басқа да аспаптар ковелит CuS наноқұрылымдарын пайдалану арқылы зерттелуде.