Гадолинит минералы: құрамы, қасиеттері және тарихы
Gadolinite
Гадолинит минералы: құрамы, қасиеттері, сирек кездесетін элементтері (церий, лантан, иттрий). Швеция, Норвегия, АҚШ-та табылған. Сирек кристалдық минерал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гадолинит – незосиликатты минерал. Кейде итербит деп те аталады. Ол негізінен церий, лантан, неодим, иттрий, бериллий және темір силикаттарынан тұратын силикат минералы, формуласы |(Ce,La,Nd,Y)2FeBe2Si2O10. Басым құраушы элементке қарай гадолинит (Ce) немесе гадолинит (Y) деп аталады (иттрий басым болса – Y, ал церий болса – Ce). Оның құрамында 35,5% дейін йтрий тобының сирек кездесетін жер элементтері, 2,2% церийлік жер элементтері, 11,6% дейін BeO және торийдің шамалы мөлшері болуы мүмкін. Швецияда, Норвегияда және АҚШ-та (Техас және Колорадо штаттарында) табылған.
Nesosilicate mineral
Gadolinite, sometimes known as ytterbite, is a silicate mineral consisting principally of the silicates of cerium, lanthanum, neodymium, yttrium, beryllium, and iron with the formula |(Ce,La,Nd,Y)2FeBe2Si2O10. It is called gadolinite (Ce) or gadolinite (Y), depending on the prominent composing element (Y if yttrium predominates, and Ce if cerium). It may contain 35.5% yttria sub group rare earths, 2.2% ceria earths, as much as to 11.6% BeO, and traces of thorium. It is found in Sweden, Norway, and the US (Texas and Colorado).
Сипаттамалары
Гадолинит сирек кездесетін минерал және көбінесе жақсы қалыптасқан кристалдар түрінде табылады. Оның түсі қараға жуық, жылтыры шыны тәрізді. Моос шкаласы бойынша қаттылығы 6,5-тен 7-ге дейін, ал меншікті салмағы 4,0-тан 4,7-ге дейін. Ол иінтіректей сынды және сұрғылт жасыл түсті сызық қалдырады. Бұрын оның пирогномикалық қасиеттері бар деп есептелген, себебі оны салыстырмалы түрде төмен температурада қыздырғанда көрінетін жарық шығарады, бірақ қазіргі ғылыми пікір бойынша бұл термолюминесценцияның нәтижесі.
Gadolinite is fairly rare and typically occurs as well formed crystals. It is nearly black in color and has a vitreous luster. The hardness is between 6.5 and 7 on the Mohs scale, and the specific gravity is between 4.0 and 4.7. It fractures in a conchoidal pattern and streaks grayish green. It was also thought to exhibit pyrognomic properties, as it can emit visible light when heated to relatively low temperatures, but the scientific consensus is that this is the product of thermoluminescence.
Атауы және ашылуы
Гадолинит 1800 жылы фин минералогы және химигі Йохан Гадолиннің құрметіне аталған, ол 1792 жылы минералдан сирек кездесетін иттрий элементінің оксидін алғаш рет бөліп алған. Сирек кездесетін гадолиний де оның атымен аталған. Дегенмен, гадолинитте гадолинийдің өте аз мөлшері ғана кездеседі. Гадолин бұл минералды талдағанда, екінші элементті ашу мүмкіндігін жіберіп алды: ол алюминий (алюмина) деп ойлаған элемент іс жүзінде бериллий (бериллия) екен, ал бұл элемент 1798 жылға дейін ресми түрде анықталмаған. Гадолинит кенінің ұзақ талдауы мен құрамын жіктеу нәтижесінде бірнеше элемент ашылды. Кенді кезең-кезеңімен талдау барысында қалдыққа алдымен церий, содан кейін лантан, одан соң иттрий, эрбий және тербий деген атаулар берілді. Табылған күні бойынша элементтер тізіміне церий, лантан, эрбий, тербий, иттрий, иттербий, холмий, тулий, скандий, празеодим, неодим және диспрозий кіреді. Осы жаңа элементтердің бірнешеуін 1830 және 1840 жылдары Карл Густав Мосандер ашқан немесе бөліп алған.
Gadolinite was named in 1800 for Johan Gadolin, the Finnish mineralogist chemist who first isolated an oxide of the rare earth element yttrium from the mineral in 1792. The rare earth gadolinium was also named after him. However, gadolinite does not contain more than trace amounts of gadolinium. When Gadolin analyzed this mineral, he missed an opportunity to discover a second element: the element he thought was aluminium (alumina) was in fact beryllium (beryllia), an element that was not officially identified until 1798. Several elements were discovered as a consequence of lengthy analysis and decomposition of the ore gadolinite. As the ore was progressively analysed, the residue was first given the label ceria, then lanthana, and subsequently yttria, erbia, and terbia. In order of date discovered, the list of elements includes cerium, lanthanum, erbium, terbium, yttrium, ytterbium, holmium, thulium, scandium, praseodymium, neodymium and dysprosium. Several of these new elements were either discovered or isolated by Carl Gustaf Mosander in the 1830s and 1840s.
Қолданылуы
Гадолинит және эйксенит өте көп кездеседі және иттрий тобындағы сирек жер элементтерінің болашақ көздері болып табылады. Қазіргі уақытта бұл элементтер моназит концентраттарынан (церий тобындағы металдар алынғаннан кейін) өндіріледі.
Gadolinite and euxenite are quite abundant and are future sources of yttrium sub group rare earths. At present, these elements are recovered from monazite concentrates (after recovery of ceria sub group metals).