Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кристалл, тау жынысы немесе минералдың бетімен жарықтың әрекеттесу тәсілі.
Manner in which light interacts with a crystal, rock, or mineral's surface
Жарқырау (жарықтың кристалл, тау жынысы немесе минералдың бетімен әрекеттесу жолы) латын тіліндегі "жарық" деген мағына беретін lux сөзінен бастау алады және көбінесе сәулелену, жылтырлық немесе жарқындықты білдіреді. Жарқырауды сипаттау үшін түрлі терминдер қолданылады, мысалы, топырақты, металдық, майлы және жібектей. Сол сияқты, шыны (лат. vitrum – шыны) сөзі шыны тәрізді жарқырауға қатысты. Бұл терминдердің тізімі төменде келтірілген. Жарқырау кең ауқымда өзгереді, сондықтан жарқырау түрлері арасында қатаң шекаралар жоқ. (Осы себепті әртүрлі дереккөздер бір минералды әртүрлі сипаттауы мүмкін. Бұл беймәлімдік минералдың белгілі бір түрінде жарқыраудың кеңінен өзгеру қабілетімен күшейеді). Терминдер көбінесе аралық жарқырау түрлерін сипаттау үшін біріктіріледі (мысалы, "шыны тәрізді майлы" жарқырау). Кейбір минералдар астеризм (жұлдыз тәрізді жарқыраған аймақтың көрінуі) немесе шатоянция (үлгі айналғанда жылжығандай көрінетін жарқыраған жолақтардың көрінуі) сияқты ерекше оптикалық құбылыстарды көрсетеді. Мұндай құбылыстардың тізімі төменде берілген.
Lustre (British English) or luster (American English; see spelling differences) is the way light interacts with the surface of a crystal, rock, or mineral. The word traces its origins back to the Latin lux, meaning "light", and generally implies radiance, gloss, or brilliance. A range of terms are used to describe lustre, such as earthy, metallic, greasy, and silky. Similarly, the term vitreous (derived from the Latin for glass, vitrum) refers to a glassy lustre. A list of these terms is given below. Lustre varies over a wide continuum, and so there are no rigid boundaries between the different types of lustre. (For this reason, different sources can often describe the same mineral differently. This ambiguity is further complicated by lustre's ability to vary widely within a particular mineral species). The terms are frequently combined to describe intermediate types of lustre (for example, a "vitreous greasy" lustre). Some minerals exhibit unusual optical phenomena, such as asterism (the display of a star shaped luminous area) or chatoyancy (the display of luminous bands, which appear to move as the specimen is rotated). A list of such phenomena is given below.
Адамтайн жылтыр
Адамтайн минералдары өте керемет жылтырлыққа ие, бұл ең жақсы алмаста көрінеді. Мұндай минералдар мөлдір немесе жартылай мөлдір болады және жоғары жарық сындыру көрсеткішімен (1,9 немесе одан жоғары) сипатталады. Шын адамантиндік жылтырлы минералдар сирек, мысалы, церуссит, циркон және кубикалық циркония. Кейде жалпы жылтырлығы төмен минералдар мен топырақ тәрізді минералдар арасында ажырату жасалады, соңғылары одан да дөңгелек және жылтырлығы аз болады.
Adamantine minerals possess a superlative lustre, which is most notably seen in diamond. Such minerals are transparent or translucent, and have a high refractive index (of 1.9 or more). Minerals with a true adamantine lustre are uncommon, with examples including cerussite, zircon, and cubic zirconia. A distinction is sometimes drawn between dull minerals and earthy minerals, with the latter being coarser, and having even less lustre.
Майлы жылтыр
Майлы минералдар майға немесе майға ұқсайды. Майлы жылтырлық көбінесе көптеген микроскопиялық қоспалар бар минералдарда байқалады, мысалы опал, кордиерит және жадеит.
Greasy minerals resemble fat or grease. A greasy lustre often occurs in minerals containing a great abundance of microscopic inclusions, with examples including opal and cordierite, jadeite.
Металлдан жасалған жылтыр
Металдық (немесе сәулелі) минералдар жылтырланған металл сияқты жылтырайды және өте тегіс беттері болса, жарық шағылыстыратын бет ретінде қолданылады. Мысалы, галена, пирит және магнетит осы санатқа жатады.
Metallic (or splendent) minerals have the lustre of polished metal, and with ideal surfaces will work as a reflective surface. Examples include galena, pyrite and magnetite.
Жұмбақтай жылтыр
Ірілі-ұсақты минералдар жұқа, мөлдір, бір жазықтықтағы қабаттардан құралған. Осы қабаттардан шағылысқан жарық оларға інжуге ұқсас жылтырлық сыйлайды.
Pearly minerals consist of thin transparent co planar sheets. Light reflecting from these layers give them a lustre reminiscent of pearls.
Жібекті жылтыр
Жібекті минералдар өте ұсақ талшықтармен параллель орналасады және салыстырмалы түрде төмен сыну көрсеткішіне ие, мөлдір немесе жартылай мөлдір минералдарда, сондай-ақ халцедон минералында кездеседі.
Silky minerals have a parallel arrangement of extremely fine fibres, and occurs in transparent or translucent minerals with relatively low refractive indices. and chalcedony.
Жұлдызша
Астеризм – жұлдыз тәрізді жарқыраған аймақтың көрінісі. Ол кейбір сапфирлер мен рубиндерде байқалады, себебі оның пайда болуына рутилдің қоспалары себеп болады. Бұл құбылыс гранат, диопсид және шпинельде де кездесуі мүмкін.
Asterism is the display of a star shaped luminous area. It is seen in some sapphires and rubies, where it is caused by impurities of rutile. It can also occur in garnet, diopside and spinel.
Әңгімелесу
Авантюрценция (немесе авантюризация) – жылтыр сияқты шағылысу эффектісі. Ол материалдың ішіндегі өте ұсақ, бағытталған минералды жалақтардың болуынан туындайды. Бұл жалақтар сонша көп, олар материалдың түсіне де әсер етеді. Авентуриндік кварцта хромды фухсит жасыл түс береді, ал түрлі темір оксидтері – қызыл түс береді.
Aventurescence (or aventurization) is a reflectance effect like that of glitter. It arises from minute, preferentially oriented mineral platelets within the material. These platelets are so numerous that they also influence the material's body colour. In aventurine quartz, chrome bearing fuchsite makes for a green stone and various iron oxides make for a red stone.
Шилер
Шиллер (немісше, сөзбе-сөз "жыпылықтау") – тас бетінің астында пайда болатын, минерал қабаттары арасында жарық шағылысқанда туындайтын металл тілсіздігі. Ол айтас және лабрадоритте байқалады, сондай-ақ адуляресенция мен авантюресенцияға өте ұқсас.
Schiller (German, literally "shimmer"), is the metallic iridescence originating from below the surface of a stone that occurs when light is reflected between layers of minerals. It is seen in moonstone and labradorite and is very similar to adularescence and aventurescence.