Франсиско де Витория: Халықаралық құқықтың негізін салушы философ
Francisco de Vitoria
Франсиско де Витория (1483-1546) – испан философ, теолог, құқықтанушы. Халықаралық құқық негізін қалаушы, «әділ соғыс» тұжырымын дамытқан, Саламанк мектебінің негізқалаушысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан философы (шамамен 1483–1546)
епископ
Spanish philosopher (c. 1483–1546)
the bishop
Франсиско де Витория (шамамен 1483 – 12 тамыз 1546; сондай-ақ Франсиско де Виктория деп белгілі) – Испанияның Ренессанс дәуірінде өмір сүрген испандық рим-католик философы, теолог және құқықшы. Ол әділ соғыс және халықаралық құқық тұжырымдарымен ерекше көзге түскен Саламанка мектебі деп аталатын философиялық дәстүрдің негізін қалаушы. Бұрын ғалымдар оны "халықаралық құқықтың әкесі" деп атаған. Америкалық құқықшы Артур Нуссбаум Виторияның теңіз арқылы сауда жасау құқығына қатысты халықаралық құқыққа тигізген әсерін атап өтті. Кейін бұл "сауда бостандығы" деп түсіндірілді.
Francisco de Vitoria (c. 1483 – 12 August 1546; also known as Francisco de Victoria) was a Spanish Roman Catholic philosopher, theologian, and jurist of Renaissance Spain. He is the founder of the tradition in philosophy known as the School of Salamanca, noted especially for his concept of just war and international law. He has in the past been described by scholars as the "father of international law", American jurist Arthur Nussbaum noted Vitoria's influence on international law as it pertained to the right to trade overseas. Later this was interpreted as "freedom of commerce".
Өмір
Витория 1483 жыл шамасында Бургоста дүниеге келді және Бургоста өсті, Алавалық Педро де Виторияның және Каталина де Комплюдоның ұлы, екеуі де ақсүйек отбасылардан шыққан. Қазіргі заманғы зерттеулерге сәйкес, оның анасының жағынан еврей тегі болған (Комплюдолар), ол Пауль Бургос және Альфонсо де Картахена сияқты белгілі дін өзгертушілермен туыс болған. 1504 жылы доминикан орденіне кірді және Париждегі Сен-Жак колледжінде білім алды, онда Дезидерий Эразмның еңбектері оған үлкен әсер етті. 1516 жылдан бастап теология пәнін оқытты (Пьер Крокарт және Томас Каетанның ықпалымен). 1522 жылы Испанияға оралып, Вальядолидтегі Сен-Грегори колледжінде теологиядан сабақ берді, онда көптеген жас доминикан миссионерлік жұмысқа дайындалды. 1524 жылы Саламанка университетінің теология кафедрасына сайланды, онда томизмді (Қасиетті Тома Аквинскийдің философиясы мен теологиясын) дамытуға зор үлес қосты. Франсиско де Витория 1546 жылдың 12 тамызында Саламанкада қайтыс болды.
Vitoria was born c. 1483 in Burgos and was raised in Burgos, the son of Pedro de Vitoria, of Alava, and Catalina de Compludo, both of noble families. According to modern scholarship, he had Jewish ancestry on his maternal side (the Compludos), being related to famous converts like Paul of Burgos and Alfonso de Cartagena. He became a Dominican in 1504, and was educated at the College Saint Jacques in Paris, where he was influenced by the work of Desiderius Erasmus. He went on to teach theology from 1516 (under the influences of Pierre Crockaert and Thomas Cajetan). In 1522 he returned to Spain to teach theology at the college of Saint Gregory at Valladolid, where many young Dominicans were being trained for missionary work in the New World. In 1524, he was elected to the chair of theology at the University of Salamanca, where he was instrumental in promoting Thomism (the philosophy and theology of St. Thomas Aquinas). Francisco de Vitoria died on 12 August 1546 in Salamanca.
Түпкүлкілік американдықтардың мәртебесіне қатысты көзқарастар
Белгілі ғалым ретінде ол Киелі Рим императоры және Испания патшасы V Карлға кеңес берді. Ол испан империясының жергілікті халықтарға таңған билігін шектеуге ұмтылды. Ол былай деді: "Осыған дейінгілердің бәрі мынаған келіп тіреледі: аборигендер, христиандар сияқты, қоғамдық және жеке істерде де толық құқыққа ие болған, және олардың билеушілері де, қарапайым адамдары да, олардың меншігінен олардың христиан еместігіне байланысты айырылмауы керек". Витория жергілікті халықтардың табиғаты бойынша құл екендігін жоққа шығарды. Ол Аквиннен рим құқығының *ius gentium* ("халықтар құқығы") тұжырымдамасын қабылдады. Оның американдық үндістерді қорғауы адамның ішкі қадір-қасиетіне негізделген, және Испанияның Жаңа әлемдегі саясаты осы қадір-қасиетті бұзуда деп санайтын. 1537 және 1539 жылдар аралығында өткен үш лекциясында (relectiones) Витория үндістердің өздерінің меншігінің заңды иелері екенін және олардың басшылары өз тайпаларына заңды билік жүргізетінін мәлімдеді. Бұл Паласиос Рубиос бұрыннан айтқан пікір еді. Папа да, V Карл да үндістердің өмірі мен мүлкіне құқықтары болмады. Егер үндістер испандықтардың заңды құқықтарын бұзбаса, оларға қарсы күш қолданылмауы керек, олардың жерлері мен мүлкі тартылмауы керек. Франсиско де Витория "Сыбайлас жемқорлық туралы" лекциясында испандық христиандық универсализмінің тұжырымдамасын қолданды. Испандық христиандық универсализмі – әлемдегі барлық мәселелер, пікірлер мен оқиғалардың байланысты екендігіне сенім, және Витория "әр түрлі тәуелсіз мемлекеттерге сыйып, қарым-қатынастарды дамыта алатын әмбебап қоғамды көзге елестетті". Франсиско де Витория үндістерді күшпен дінге көндіру "мәжүсилер арасында үлкен наразылық пен тәртіпсіздік тудырады" деп дәлелдеді. Екіншіден, "сенімге қажетті мейірім мен сүйіспеншіліктің орнына, күшпен дінге көндіру олардың бойында зор жеккөрушілік тудырады, ал ол екіжүзділікке және жалғандыққа әкеледі". Витория үндістерге қарсы басқа да зиянды әрекеттерге қарсы қорғады, мысалы, салықтар мен алымдар арқылы оларды христиан дініне көндіруге тырысу. Ол былай деді: "Бірақ сенушілерден де талап етілмейтін салықтар туралы, мен оларды сенбеушілерден оларды дінге көндіру мақсатымен талап етуге болмайды деп мәлімдеймін. Сенбеушілерді олардың сенімсіздігі үшін, басқа христиандар сияқты, мүлкінен айыруға болмайды, өйткені олар өздерінің меншігіне толық құқықтары бар". Әділ соғыс теориясының жақтаушысы Франсиско "De iure belli" еңбегінде "әділ соғыс" үшін қажетті негізгі шарттардың "Индияда мүлдем жоқ" екенін көрсетті. Ол испандықтардың жергілікті істерге араласуын тек құрбандыққа шалу үшін ұсталған адамдарды қорғау үшін және құрбандыққа шалушылардың адамдық қадір-қасиетін қорғау үшін ғана ақтады, өйткені олардың құқықтары бұзылып, қорғауға мұқтаж болды. Виторияның еңбектері тек оның лекциялық жазбаларынан ғана белгілі, өйткені ол өмірінде ештеңе жарияламады. Дегенмен, оның Голландиялық құқық философы Уго Гроцийге тигізген әсері зор болды. *Relectiones Theologicae* бірнеше рет жарық көрді (Лион, 1557; Саламанка, 1565; Ингольштадт, 1580; Лион, 1586 және 1587; Венеция, 1626; Венеция, 1640; Кёльн және Франкфурт, 1696; және Мадрид, 1765). Франсиско де Виторияның жазбаларын әртүрлі ғалымдар қарама-қарсы саясатты қолдау үшін түсіндірді. Антоний Анги және басқалар Виторияның гуманизмдік көзқарасы жаулап алуды заңды еткенін айтады. Франсиско де Витория шомылдыру рәсімінің қатаң түсіндірмесін ұсынды: Егер біз шомылдыру рәсімінен немесе христиан дінінен хабарсыздық туралы айтсақ, онда адам шомылдыру рәсімінен немесе христиан дінінен тыс құтқарыла алмайды. Өйткені, дінге сенушілердің немесе христиан дінінің уағыздаулары келмеген аборигендер өлімге әкелетін күнәлары немесе жалған тәңірлерге табынулары үшін жазаланады, бірақ сенбеушілік үшін емес. Алайда, егер олар табиғат заңдарына сай жақсы өмір сүрсе, онда Құдай оларды Мәсіхтің аты туралы жарыққа шығаруы мүмкін.
A noted scholar, he was publicly consulted by Charles V, Holy Roman Emperor and King of Spain. He worked to limit the type of power the Spanish Empire imposed on the Native Peoples. He said, "The upshot of all the preceding is this, then, that the aborigines undoubtedly had true dominion in both public and private matters, just like Christians, and that neither their princes nor private persons could be despoiled of their property on the ground of their not being true owners." Vitoria denied that the native peoples could be understood as slaves by nature in Aristotelian terms. He adopted from Aquinas the Roman law concept of ius gentium ("the law of nations"). His defense of American Indians was based on a Scholastic understanding of the intrinsic dignity of man, a dignity he found being violated by Spain's policies in the New World. In three lectures (relectiones) held between 1537 and 1539 Vitoria concluded that the Indians were rightful owners of their property and that their chiefs validly exercised jurisdiction over their tribes. This had already been the position of Palacios Rubios. Neither the pope nor Charles V had a rightful claim over Indian lives or property. No violent action could be taken against them, nor could their lands or property be seized, unless the Indians had caused harm or injury to the Spanish by violating the latter's lawful rights. Throughout his lecture, "On the evangelization of unbelievers", Francisco de Vitoria employed the concept of what was considered Spanish Christian Universalism. Spanish Christian Universalism was the belief that all matters, arguments, and events were connected in the world, and Vitoria "visualized a universal society in the world into which any number of independent states might fit and foster relationships." Francisco de Vitoria argued that forcible conversion of the Indians would, "cause great provocation and unrest among the heathen." Secondly, "instead of the benevolent and proper affection required for belief, forcible conversion would generate immense hate in them, and that in turn would give rise to pretense and hypocrisy." Vitoria defended the Indians against other forms of harm which were being proposed, such as indirectly coercing the Indians into Christianity, "by taxes and levies by which they may be encouraged to become converts to the faith." He argued, "but as for tributes which cannot also be demanded of the faithful, I assert that they cannot be demanded of unbelievers with the intention of making them convert. Unbelievers cannot be deprived of their goods on the grounds of their unbelief, any more than other Christians, because they possess true right of ownership over their own property." A supporter of the just war theory, in De iure belli Francisco pointed out that the underlying predicate conditions for a "just war" were "wholly lacking in the Indies". The only area where he saw justification for Spanish intervention in native affairs was to protect victims seized for human sacrifice, and because of the inherent human dignity of the victims themselves—whose rights were being violated and thus in need of defense. Vitoria's works are known only from his lecture notes, as he has published nothing in his lifetime. Nevertheless, his influence such as that on the Dutch legal philosopher Hugo Grotius was significant. Relectiones Theologicae was published posthumously several times (Lyon, 1557; Salamanca, 1565; Ingolstadt, 1580; Lyon, 1586 & 1587; Venice, 1626; Venice, 1640; Cologne & Frankfurt, 1696; and Madrid, 1765). Francisco de Vitoria's writings have been interpreted by various scholars to support contrary policies. Antony Anghie and others argue that Vitoria's humanitarianism legitimized conquest. Francisco de Vitoria presented strict interpretation of baptism of desire:When we postulate invincible ignorance on the subject of baptism or of the Christian faith, it does not follow that a person can be saved without baptism or the Christian faith. For the aborigines to whom no preaching of the faith or Christian religion has come will be damned for mortal sins or for idolatry, but not for the sin of unbelief. As St. Thomas says, however, if they do what in them lies, accompanied by a good life according to the law of nature, it is consistent with God’s providence that he will illuminate them regarding the name of Christ.
Ақиқат аудармалары
Франсиско де Витория: Саяси жазбалар, Джереми Лоуренс аударған, ред. Джереми Лоуренс және Энтони Пэгден, Кембридж университетінің баспасы, 1991. Франсиско де Витория: "Адам өлтіру туралы ой-толғаулар" және "Summa theologiae IIa IIae Q. 64" (Фома Аквинский) бойынша түсіндірмелер, Джон П. Дойлдың кіріспесі және түсіндірмелерімен аударылған, Милуоки: Маркетт университетінің баспасы, 1997.
Francisco de Vitoria: Political Writings, translated by Jeremy Lawrance, ed. Jeremy Lawrance and Anthony Pagden, Cambridge University Press, 1991. Francisco de Vitoria: Relection on Homicide & Commentary on Summa theologiae IIa IIae Q. 64 (Thomas Aquinas), translated with an Introduction and Notes by John P. Doyle, Milwaukee: Marquette University Press, 1997.