Кіріспе

Германия, Швейцария және Австриядағы көл – Еуропа көлі.

Жоғарғы көлдегі ең халыққа толы қалалар: Констанц (Konstanz), Фридрихшафен, Брегенц, Линдау (Bodensee), Уберлинген және Кройцлинген. Төменгі көлдегі ең үлкен қала – Радольфцелл-ам-Бодензе. Ең үлкен аралдар – Төменгі көлдегі Райхенау, ал Жоғарғы көлдегі Линдау және Майнау. Ағылшын және роман тілдерінде көл Констанц қаласының атымен аталса, неміс тіліндегі атауы көлдің солтүстік-батыс бөлігіндегі Бодман ауылынан (Бодман-Людвигшафен муниципалитеті) шыққан.

Сипаттама

Констанс көлі – Орталық және Батыс Еуропадағы беттік ауданы бойынша үшінші, ал көлемі бойынша екінші ірі тұщы су көлі, Женева көлінен және (беттік ауданы бойынша) Балатон көлінен кейін. Оның ұзындығы шамамен 63 км, ал ең кең жері – 14 км. Көлінің ауданы шамамен 536 шаршы километрді құрайды және теңіз деңгейінен 325 метр биіктікте орналасқан. Ең терең жері – 190 метр, ол Жоғарғы көлдің ортасында. Көлемі шамамен 48 куб километрді құрайды.

Көл екі бөліктен тұрады. Басты шығыс бөлігі, Оберзе немесе «Жоғарғы көл» деп аталады, оның солтүстік-батыс саласы – Үберлингер көлі, ал кіші батыс бөлігі – Унтерзе немесе «Төменгі көл», оның ауданы шамамен 61 шаршы километрді құрайды.

Автомобиль паромдары Романшорн (Швейцария) мен Фридрихшафен, сондай-ақ Констанц пен Мерсбург (барлығы Германияда) қалаларын байланыстырады.

Атауы

Көлдер туралы ең алғашқы жазбаны Рим географы Помпоний Мела шамамен 43 жылы жасаған, онда жоғарғы көлді Lacus Venetus деп, ал төменгі көлді Lacus Acronius деп атаған, Рейн өзені екеуінен де өтеді. 75 жылы табиғат зерттеушісі Плиний Ескісі оларды көлдегі негізгі римдік қала Бригантиум (кейін Брегенц) атымен Lacus Raetiae Brigantinus деп атады. Бұл атау бұл жерде қоныстанған кельт тайпасы Бриганттармен байланысты, бірақ осы жер тайпаның атымен аталған ба, әлде аймақ тұрғындары негізгі қонысының атымен аталған ба, әлі анық емес. Кейін Аммиан Марцеллин Lacus Brigantiae деген атауды қолданды. Қазіргі неміс тіліндегі Бодензе атауы Бодман деген жер атынан шыққан, ол, мүмкін, бастапқыда "топырақ үстінде" деген мағынаны білдіретін ескі жоғары неміс тіліндегі bodamon сөзінен туындаған, яғни көлдің жазық жерінде орналасқан жерді білдіреді. Бұл жер, Уберлинген көлінің (Überlinger See) батыс жағасында орналасқан, ерте орта ғасырларда белгілі бір кезеңде франк патшалық сарайы (Königspfalz), Аламанн герцогтығының резиденциясы және монетаханасы ретінде маңызға ие болды, сондықтан атау көлге ауысқан болуы мүмкін ("Бодманның жанындағы көл" = Bodmansee). 833/834 жылдары латын тіліндегі дереккөздерде латыншаланған lacus potamicus түрінде кездеседі. Демек, Бодман сарайынан (латынша Potamum) шыққан атауды Валафрид Страбон сияқты монастырь ғалымдары грек тіліндегі potamos ("өзен") сөзінен туындап, "өзен көлі" деген мағынаны білдіреді деп жаңылысқан. Оларға Рейн өзенінің көл арқылы ағуы да әсер еткен болуы мүмкін. Содан ол қазіргі неміс тіліндегі Бодензе атауына айналды. Атау Боданрюк тауына, Уберлинген көлі мен Төменгі көлдің арасындағы төбелік жүйеге және Бодман әулетінің тарихына байланысты болуы мүмкін. Бодензе көлінің неміс атауы көптеген басқа тілдерде де қолданылады, мысалы: голланд тілінде Bodenmeer, дат тілінде Bodensøen, норвег тілінде Bodensjøen, швед тілінде Bodensjön, фин тілінде Bodenjärvi, орыс тілінде Боденское озеро, поляк тілінде Jezioro Bodeńskie, чех тілінде Bodamské jezero, словак тілінде Bodamské jazero, венгр тілінде Bodeni tó, серб-хорват тілінде Bodensko jezero, албан тілінде Liqeni i Bodenit. 15 ғасырда Констанц соборынан кейін роман тілдерінде (рим-католик) Lacus Constantinus деген баламалы атау пайдаланылды. Бұл атау 1187 жылы Lacus Constantiensis түрінде белгілі болған. Бүгінде "Шваб теңізі" (Schwäbisches Meer) атауы Констанц көліне қатысты қолданылатын гиперболалық термин ретінде ғана қолданылады.

Негізгі деректер

Көлдің жанында палеолиттік ескерткіштер табылмаған, себебі Констанс көлі аймағы ұзақ уақыт бойы Рейн мұздығымен жабылған. Тас құралдарының (микролиттер) табылуы мезолит кезеңінің (орта тас дәуірі, б.з.д. 8000–5500 жж.) аңшылар мен жинаушылардың аймақты қоныстанбай аралап жүргенін көрсетеді. Тек аңшылық лагерьлері ғана расталған. Неолиттің алғашқы шаруалары да іздерін қалдырмады, себебі Альпілік алқабы б.з.д. VI мыңжылдықта олардың таралу жолдарынан алыс жатқан. Бұл тек орта және соңғы неолитте жағалаудағы қоныстар пайда болғанда өзгерді, қазір олар негізінен Оберлинген көлінде, Констанс Хопперде және Оберзеде табылған. Унтерхлдингенде үйлердің үйіндісінен жасалған ауыл қайта құрылған және қазір ашық аспан астындағы мұражай болып табылады. 2015 жылы көлдің оңтүстік-батыс жағалауында, Боттигофен мен Романшорн арасында неолит немесе ерте қола дәуіріне жататын, шамамен 170 данадан тұратын су астындағы тас үйінділерінің 20 шақырымдық қатары табылды. Зинген-ам-Хоэнтвильден табылған қабірлер ерте қола дәуірінің басына жатады, ал жағалаудағы қоныстар неолит және қола дәуірінде (б.з.д. 800 ж. дейін) қайталап салынған. Келесі темір дәуірінде жағалаудағы қоныстану тарихы үзіледі. Холштатт кезеңінде Боден көлінің жағалауындағы қоныстану қабір үйінділерімен расталған, олар бүгінде әдетте орман ішінде табылған, онда олар ауыл шаруашылығынан зардап шегуден қорғалған. Холштатт кезеңінің соңынан бастап Констанс көлінде өмір сүрген халықтар келттер деп аталды. Ла Тене кезеңінде (б.з.д. 450 ж. бастап) халық тығыздығы төмендеді, бұл ішінара қабір үйінділері салынбауымен байланысты. Осыдан бастап Констанс көлі туралы жазбаша мәліметтер сақталған. Осылайша, біз елдіктердің оңтүстікте көл жағасында, реттердің Альпілік Рейн аңғарында, ал винделиктің солтүстік-шығыста қоныстанғанын білеміз. Көлдегі ең маңызды орындар Брегенц (келттік Бриганцион) және бүгінгі Констанс болды. Римнің Альпілік жорығының (б.з.д. 16/15 жж.) барысында Констанс көлі аймағы Рим империясына қосылды. Осы жорық кезінде Констанс көлінде шайқас болған деген болжам бар. Географ Помпоний Мела б.з.д. 43 жылы Констанс көлін екі көл ретінде алғаш рет атады: Лакус Венетус (Жоғарғы көл) және Лакус Акроний (Антерзе), екеуі арқылы Рейн өтеді. Плиний Ескірген алғаш рет Констанс көлін Lacus Brigantinus деп атады. Римдіктердің ең маңызды орталығы Брегенц болды, ол тез арада римдік муниципалдық құқыққа бағынды және кейін Констанс көлі флотының префектінің ордасы болды. Римдіктер Линдауда да болды, бірақ көл жағалауы батпақты болғандықтан тек Линдаудың төңірегіндегі төбелерге қоныстанды. Басқа римдік қалалары Констанция (Констанс) және Арбор Феликс (Арбон) болды. Рим империясының шекарасы б.з.д. III ғасырда Рейнге дейін шегінгеннен кейін, алеманндар Констанс көлінің солтүстік жағалауына, кейін оңтүстік жағалауына бірте-бірте қоныстанды. Христиан діні енгізілгеннен кейін, Райхнау аббаттығы мен Констанс епископтығының құрылуы нәтижесінде аймақтың мәдени маңызы артты. Гогенштауфендердің билігі кезінде Констанс көлі жағасында императорлық диеталар (рейхстагтар) өткізілді. Констанста Гогенштауфен императоры мен Ломбард Лигасы арасында келісім шарттары жасалды. Констанс көлі Германия мен Италия мемлекеттері арасындағы тауарлар саудасы үшін маңызды сауда орталығы болды. Отыз жылдық соғыс кезінде (1632–1648) көл соғысы кезінде аймақты бақылау үшін әртүрлі қақтығыстар болды. Екінші коалиция соғысынан (1798–1802) кейін, бұл аймаққа да әсер еткен және оның барысында австриялық және француздық флоттары Констанс көлінде әрекет еткеннен кейін мемлекеттік қатынастар қайта ұйымдастырылды.

Тарихи карталар

1540 ж. Йоханнес Цвик пен Томас Бларердің «Лакус Константиенсис» картасы топографиялық атауларды, қалаларды және Рейн өзенін көрсетеді. 1555 ж. Каспар Вопельдің «Рейннің жолы» (Rhinelaufkarte) картасы Констанс көлінің топографиялық картасын, оның ірі қалаларын, салаларын және Рейн өзенінің бағытын қамтиды. 1633 ж. Йоханнес Янсониус жасаған, Амстердамдағы «Швабия картасы» («Totius Sveviae novissima tabula») Констанс көлін аралдарымен, салаларымен, қалаларымен және ауылдарымен көрсетеді. 1675 ж. Николаус Дэвид Хауттың Андреас Арзет SJ негізінде жасаған «Констанс көлі картасы» («Lacos Acronianus sive Bodamicus») Констанс көлін және оған жақын жерлерді бейнелейді.

Бөлімдер

Констанс көлі Альп тауларының етегінде орналасқан. Екі негізгі көлдің жағалауының ұзындығы шамамен км-ді құрайды. Оның ішінде Германиядағы (Баден-Вюртемберг, Бавария) бөлігі, сондай-ақ Австрия және Швейцария арқылы өтеді. Жоғарғы және төменгі көлдерді біріктіргенде, Констанс көлінің жалпы ауданы км²-ді құрайды, бұл Орталық Еуропадағы Балатон және Женева көлдерінен кейін үшінші үлкен көл болып табылады. Су көлемі бойынша ол Женева көлінен кейін екінші орында тұрады және Брегенц пен Штайн-ам-Райн арасында км-ге дейін созылады. Оның су жиналатын алабы шамамен км²-ді құрайды және Италиядағы Лаго-ди-Лейге дейін оңтүстікке қарай жетеді. Фридрихшафен мен Романшорн арасындағы ені км-ге жетеді. Фишбах пен Утвиль арасындағы ең терең нүктесі м тереңдікке ие. Форарлберг жағалауындағы үш кішкентай шығанақтың әрқайсысының өз атауы бар: Хард пен Фуссах маңындағы Брегенц шығанағы, Фуссах шығанағы және одан батысқа қарай орналасқан Веттервинкель. Одан әрі батысқа қарай, Швейцарияда Роршах шығанағы орналасқан. Бавария жағында, солтүстікке қарай Реутин шығанағы жатыр. Құрлықтан Линдау аралына дейінгі теміржол насибі және көл үстіндегі автокөлік көпірі Линдау ауылы Аешах пен арал арасында орналасқан Кіші көлмен (Kleiner See) шектеседі. Оберзедің солтүстік-батыс, саусақ тәрізді саласы Үберлингер көлі (немесе швейцариялық стандартты неміс тілінде Үберлингерзее) деп аталады. Ол кейде жеке көл ретінде қарастырылады, ал Үберлинген көлі мен Оберзедің қалған бөлігі арасындағы шекара Боданрюктің оңтүстік-шығыс ұшы (Констанц қаласына қарасты Хёрнле) және Мерсбург арасындағы сызық бойымен өтеді. Констанц хоппері Германия мен Швейцария жағалауларының арасында, Констанцтың шығысында орналасқан. Оберзе мен Унтерзее Сеерхейн арқылы байланысқан. Унтерзее, немесе Төменгі көл, Оберзеден және оның солтүстік-батыс саласы Үберлингер көлінен Боданрюктің үлкен түбегімен бөлінген. Оның ауданы шамамен км²-ді құрайды. Ол мұздық мореналармен күшті сипатталатын және әртүрлі аймақтарға бөлінген. Көлдің әртүрлі аймақтарының өздеріне тән атаулары бар. Райхенау аралының солтүстігінде Гнадензее орналасқан. Рейхенау аралының батысында, Хёри және Меттнау түбектері арасында Зельль көлі (швейцариялық стандартты неміс тілінде Зельльзее) жатыр. Меттнау түбегінің солтүстігінде және батпақты жерде Маркэлфингер Винкель көлінің бөлігі орналасқан. Оңтүстік Боданрюктің барабандары көлдің солтүстік бөліктерінің төсенішімен жалғасады. Рейхенаудың оңтүстігінде, Готтлибеннен Эсшенцке дейін, күшті Рейн ағысы бар Рейнзее (әдеби мағынада: "Рейн көлі") жатыр. Бұрын бұл көлдің бөлігі Берлинген ауылының атымен Бернанг көлі деп аталған. Көптеген карталарда Рейнзее атауы көрсетілмейді, себебі бұл жер Untersee атауына көбірек сәйкес келеді.

Салалар

Констанс көліне негізгі саласы – Альпілік Рейн. Альпілік Рейн мен Зеерхейн көл суларымен көп араласпайды және көлдер арқылы салыстырмалы түрде аз өзгеретін арналармен ағып өтеді. Сондай-ақ, көптеген кішігірім салалар бар (барлығы 236). Оберзе көлінің ең маңызды салалары (сағат тіліне қарсы бағытта): Дорнбирнер Ах, Брегенцер Ах, Лейблах, Арген, Шуссен, Ротах, Зеефельдер Ах, Стоккахер Ах, Салмсахер Ах, Арбон маңындағы Ах, Штайнах, Голдах және Ескі Рейн. Оберзеден шығатын су – Зеерхейн, ол өз кезегінде Үнтерзе көлінің негізгі саласы болып табылады. Үнтерзе көлінің ең маңызды саласы – Радольфцеллер Аах. + Оберзе көліне құятын ең ірі он саланың су шығыны бойынша тізімі: Өзеннің орташа шығыны [м³/с] (1978–1990) Шығын, % Су жиналатын аудан [км²] Су жиналатын аудан, % Альпілік Рейн 233 61.1 6,119 56.1 Брегенцер Ах 48 12.6 832 7.6 Арген 19 5.3 656 6.0 Ескі Рейн (Рейн алқабы каналы) 12 3.1 360 3.3 Шуссен 11 2.9 822 7.5 Дорнбирнер Ах 7.0 1.8 196 1.8 Лейблах 3.3 0.9 105 1.0 Зеефельдер Ах 3.2 0.8 280 2.6 Ротах 2.0 0.5 130 1.2 Стоккахер Ах 1.6 0.4 221 2.0 10 ең ірі саланың жалпы шығыны 340 89.6 9,721 89.2 Барлық кіріс 381 100.0 10,903 100.0

Альпілік Рейн таулардан шөгінді әкелгендіктен және осы материалды шөгінді ретінде қалдырғандықтан, Брейген шығанағы бірнеше ғасыр ішінде толып кетеді. Констанс көлінің толығымен толуына тағы 10-20 мың жыл қажет деп есептеледі.

Судың ағып кетуі, булануы, суды алуы

Untersee өзенінің ағысы Шаффхаузендегі Рейн шарлауымен жоғары Рейн болып табылады. Орташа жауын-шашын мөлшері 0,45 км³/жыл және булану орташа есеппен 0,29 км³/жыл құрайды, бұл Констанс көлі деңгейінің таза өзгеруіне әкеледі, ол ағып түсу мен ағып кетудің әсеріне қарағанда аз. mini|Das 75 jährige österreichische Flaggschiff Austria im Hafen von Bregenz vor dem Pfänder. 75 жылдық австриялық елтаңбалы кеме «Австрия» Брегенц портында, Пфендер тауының алдында. Bregenz: 1842/46 жылдары алты бу кемесіне арналған ағаштан жасалған порт құрылысы; 1850 жылы тас мөлмен ауыстырылды; 1872 жылы теміржолға қосылды; 1884 жылы Брегенц портымен Австрияның Боден көлі флоты құрылды; 1881 жылдан бастап құрғақ док (1940 жылға дейін) және Романсхорн, Констанц және Фридрихсхафенге трамвай қатынасы (1913/17 жылға дейін) салынды. Порт содан бері толқынды бұзушы ретінде «үлкен мөл», жолаушыларға арналған «орта мөл» және үш кеме тоқтауы бар «қосалқы мөлден» тұрады. Осы екі мөлдің арасында 1977 жылы жанармай құю станциясы бар темір жол көпірі салынды. 1996 жылы жеке қайықтарға арналған тұрақтар жасалды. Rorschach: 1840 жылы әлі де кішкентай порт үшін жаңа порт мөлі салынды, сондықтан 1862 жылы қазіргі көлеміне дейін кеңейтілді; 1856 жылы тікелей теміржол қосылысы болды; бұрынғы кеме жүргізу компаниясы Rorschach-тың үш кішкентай SBS кемесінің үй порты. Romanshorn: Кішкентай порттан (1844) балықшылар ауылы 1870 жылға дейін Боден көліндегі ең үлкен портқа айналды, теміржол желісімен (1855) және порттың жанындағы вокзалмен, сондай-ақ Германияға трамвай қатынасымен. Көліктік торап ретінде, төрт үлкен SBS кемесінің үй порты осы жердің маңыздылығын арттырды, нәтижесінде порт маңында елді мекен пайда болды. Трамвайлар Фридрихсхафен-Романсхорн автопаромдық желісімен алмастырылды. Қазіргі кездегі қуатты кемежай Боден көліндегі осы сияқты жалғыз мекеме. Unteruhldingen: Экскурсиялық және бұрынғы паромдық порт марина мен бұрынғы вокзалдың арасында орналасқан. Боден көлі кеме компаниялары Констанц, Майнау, Оберлинген, Мейрсбург, Дайзендорф және Роршах қалаларына қатынайды.

Пойыздар

Көптеген өңірлік пойыз желісі (S Bahn, RegioExpress, Regional Express) төрт елге (Австрия, Германия, Лихтенштейн, Швейцария) таралып, Констанс көлін қоршап тұрады. Швейцарияда олар S Bahn St. Gallen желісіне жатады және пойыздар THURBO (Швейцария Федералды темір жолдары, SBB), Südostbahn (SOB) және Appenzell Railways (AB) компанияларымен жүзеге асырылады. Солтүстік жағалаудағы белдеу темір жолы, Bodensee Gürtelbahn деп те аталады, DB Regio және SBB GmbH компанияларымен басқарылады. Австрия мен Лихтенштейнде пойыздар Vorarlberg S Bahn үшін Австрия Федералды темір жолдары (ÖBB) жүргізеді.

Климат

Боден көлі аймағының климаты орташа температурамен және орташа градиенттермен сипатталады, бұл үлкен су айдынының тепе-теңдік пен баяулау әсерінің арқасында мүмкін болады. Аймақта субтропикалық микроклимат қалыптасқан, ол кейбір экзотикалық жемістер мен ағаштарды өсіруге жағдай жасайды. Констанц қаласында жылына 2069 сағат күн сәулесі тіркеледі, сондықтан ол Германиядағы ең күнге толы қалалардың бірі саналады. Қыс әдетте қысқа және жұмсақ болады, бірақ түнгі температура желтоқсаннан ақпанға дейін, әсіресе 0°C-тан төмен түсуі мүмкін. Күндізгі температура әдетте +5 және +12°C аралығында болады, ал түнгі температура орташа есеппен +1 және +8°C аралығында болады, бірақ ұзақ және қатты аяз сирек кездеседі. Альп таулары арқылы үнемі соғатын жылы жел – фён, бірнеше күн бойы күн сәулесімен бірге 15-20°C температураны тудырады. Ал тұман жылына 1-5°C аралығында бірнеше суық күнді әкеледі. Жалпы алғанда, Боден көлі көршілес аймақтарға қарағанда тұманға көбірек ұшырайды. Көктем наурыздан мамырға дейін созылады және әдетте күн ашық болады, күндізгі температура 15 және 22°C аралығында болады, бірақ су әлі де салыстырмалы түрде суық. Бұл наурыз айында 4°C-тан мамыр айында 12°C-қа дейін ауытқуға әкелетін түнгі температураға да әсер етеді. Көлдің температурасы күн сайын жылыған сайын түндер де жұмсақ бола бастайды, бірақ биіктік пен көлдің әсерінен сәл тежеледі. Бұл жазғы айларда таңертеңгі орташа температураның 16-18°C-қа дейін төмендеуіне себеп болады. Боден көлі Германиядағы тропикалық түндердің (ең төменгі температура 20°C немесе одан жоғары) ең көп санына ие. Жазғы күндері (маусым-қыркүйек) күндізгі температура орташа есеппен 26-33°C аралығында болады, қыркүйек айының соңына қарай шамамен 20°C-қа дейін төмендейді. Ылғалдылық деңгейі айтарлықтай жоғарылайды және маусым мен тамыз айларында температура жиі 35°C-қа дейін көтеріледі. Бұл жылу индексін арттырады, Боден көлінде ыстық климатқа әкеледі. Аймақта жаздың ортасында ең көп күн сәулесі тіркеледі. Соңғы жылдары, 2018 және 2022 жылдары, су деңгейі бірнеше апта бойы елеулі жаңбыр жаумайтындықтан жаңа рекордтық төмен деңгейге түсті. Альп тауларына жақын орналасқандықтан, кешке күрт пайда болатын дауылдар да жиі болады. Суға түсу маусымы қыркүйекте аяқталса да, көлдегі орташа температура қазан айына дейін 20°C шамасында сақталады. Күз мезгілінде Боден көлінде таңертең тұманды күндер көбейеді, бірақ күндізгі температура маусымның басында 21°C-тан, соңында 10-12°C-қа дейін ауытқиды. Түнгі температура қыркүйекте 13°C-тан қарашада орташа 5°C-қа дейін төмендейді. Боден көлі Германиядағы ең танымал шарап өсіру аймақтарының бірі және күзде егін жинау кезінде көптеген ашық ауадағы шаралар өтеді. Сонымен қатар, Боден көлі су спортымен айналысу үшін қауіпті және қиын көл болып саналады, себебі ауа райы кенеттен өзгеретін кезде жел толқындарды көтере алады. Ең қауіпті жел – фён, Альп тауларынан төмен қарай соғатын, суға, әсіресе Рейн алқабы арқылы таралатын және бірнеше метр биіктіктегі толқындар туғыза алатын жылы жел. Жаздағы дауыл кезінде кенеттен соққан дауыл да бұл аймақты білмейтіндер үшін қауіпті. Олар су спортымен айналысушылардың құрбандарын үнемі талап етеді. 2006 жылдың шілдесіндегі дауыл кезінде толқындардың биіктігі 3,50 метрге жеткен. Осы себептерге байланысты үш көршілес елде дауыл туралы ескерту жүйесі орнатылған. Дауыл туралы ескерту мақсатында Боден көлі үш ескерту аймағына (батыс, орталық және шығыс) бөлінеді. Ескертулер әр аймаққа жеке-жеке шығарылуы мүмкін. "Желдің қатты соғатыны" туралы ескерту 25 пен 33 түйір аралығында немесе Бофорт шкаласы бойынша 6-8 күшті шамада күтілетін кезде шығарылады. Дауыл туралы ескерту 34 түйір немесе одан жоғары жылдамдықпен немесе Бофорт шкаласы бойынша 8 күшпен жел соғатын дауыл күштерінің ықтималдығын хабарлайды. Бұл ескертулерді беру үшін көлдің айналасына қызғылт сары түсті жарқыраған шамдар орнатылған, олар қатты жел кезінде минутына 40 рет немесе дауыл кезінде минутына 90 рет жиілікте жарқырайды. Жауапкершілік пен бағалаудың әртүрлі реттелгендігіне байланысты, Obersee-нің Швейцария жағында, бірақ неміс немесе австриялық жағалауларында емес, керісінше, дауыл туралы ескерту шығарылуы мүмкін. Боден көліне кемелер мен паромдар штурмбалонды ("шау-шу шары") мачтаға көтеру арқылы дауыл туралы ескерту жасайды. Бір жүз жылдық құбылыс – Боден көлінің тоңазылуы, төменгі көл, Үберлинген көлі және Жоғарғы көл толығымен қатып, адамдар көлді аяқтап өтуге мүмкіндік береді. Соңғы үш "көл қату" оқиғасы 1963, 1880 және 1830 жылдары болған. Көлдің кейбір бөліктері, әсіресе судың аз тереңдігі мен қорғалған орналасқан жеріне байланысты, жиі тоңады, мысалы, Маркелфингер Винкель аймағы, Маркелфинген муниципалитеті мен Меттнау түбегі арасында.

Халықаралық шекаралар

Бұл көл Австрия, Германия және Швейцария елдерінің кездесетін жерінде орналасқан. Ең жақын елдің құзыретіне жататын, тереңдігі аз аймақтардан тыс, үш елдің шекарасы қай жерден өтетіні туралы заңдық күші бар келісім жоқ. Алайда, Швейцария шекара көлдің ортасынан өтеді деген пікірде, Австрия осы даулы аймақ жағалаудағы барлық мемлекеттерге бірлесіп тиесілі болуы керек деп санайды, бұл "кондоминиум" деп аталады, ал Германия бұл мәселеде белгісіз ұстанымды білдіреді. Кеме тасымалы және балық аулауға қатысты құқықтық мәселелер жеке шарттармен реттеледі. Кейде даулар туындайды. Олардың бірі – екі елдің аумағында орналасқан үй қайығына қатысты (ЕОЖ 224/97 Эрих Чиола ісі), екіншісі – Брегенц шығанағында балық аулау құқығына қатысты. Соңғысына байланысты, австриялық бір отбасы шығанақтың кең бөлігінде балық аулауға тек өздерінің ғана құқығы бар деп есептеді. Бірақ бұл пікірді Австрия соттары да, басқа мемлекеттердің органдары мен соттары да қабылдамады.

Су тасқыны

1999 жылдың маусым айында болған 100 жылдық су тасқыны (Pfingsthochwasser 1999) деңгейін қалыпты деңгейден шамамен 2 метрге көтерді, порттарды және көптеген жағалаудағы ғимараттар мен қонақүйлерді су басты. 2005 жылдың тамыз айының соңында ауыр жаңбыр бірнеше күн ішінде деңгейді одан да жоғары көтерді. Бұл жаңбыр кең аумақта су тасқынына әкеп соқты және тас жолдар мен теміржолдарды қиратты.

Флора

19 ғасырға дейін Констанс көлі табиғи көл болған. Содан бері, көл төңірегіндегі жерлерді тазалау және оларды өңдеу табиғатқа зор әсер етті. Дегенмен, кейбір табиғи жағдайға жақын аймақтар, әсіресе табиғат қорықтарында сақталды немесе қайта жаратылды. Осының нәтижесінде Констанс көлі аймағында ерекше экологиялық ерекшеліктер кездеседі. Оларға Боданрюктегі кең орманды аймақ, Вулльматингер ридіндегі Дактилориза және Орхис туыстас саздықтар мен орхидеялар, сондай-ақ Эрискирхер ридіндегі Сібір ирисі (Iris sibirica) жатады, осыған байланысты ол осы аймақпен байланысты аталды. Жергілікті флораның бірегей түрі – Констанс көлінің ұмытылмасы (Myosotis rehsteineri), оның өмір сүру ортасы бұзылмаған әктас қиыршық тасты жағажайлармен шектелген.

Құстар

Констанс көлі көптеген құс түрлерінің мекені, олардың көпшілігі Wollmatinger Ried сияқты табиғат қорықтарында немесе Меттнау түбегінде ұялайды. Қазірге дейін 412 түр тіркелді.

Әнші құстар

2000-2003 жылдар аралығында жүргізілген зерттеуге сәйкес, Констанс көлінде ең көп кездесетін он түрлі көбелек құс, азайып бара жатқан ретпен: қарақұс, шағала, үй құсы, үлкен сиыршық, қара шағала, майлы торғай, қызылқұйрық, шиқылдақ, жасылқұйрық және көк сиыршық.

Су құстары

Көктемде Констанс көлі, әсіресе, суқұстар мен үлкен шоқырлы қаздың көбеюі үшін маңызды орын. Типик су құстарының ішінде: қамытқұс, алтынқоз, үлкен шағалақай, бақылдақ, сұр құтан, ұзын құйрықты үйрек, шоқырлы үйрек және жасылбас үйрек бар. 2014 жылдың желтоқсан айында 1389 қара қанатты шағалақай саналып шықты. Халықаралық Констанс көлі Балық шаруашылығы қауымдастығы (IBF) Констанс көліндегі қара қанатты шағалақайлардың жылдық балыққа деген қажеттілігін 150 тоннаға бағалайды.

Қыстау

Констанс көлі шамамен 250 мың құстың қыстауға арналған маңызды аймағы болып табылады. Жыл сайын шамамен осы сан құс мұнда қыстайды. Констанс көлінде қыс айларында қызылқұйрық, үлкен қызылқұйрық және кескіш сияқты құстар қыстайды. 2014 жылдың желтоқсан айының ортасында 56 798 қасқыр, 51 713 су қасқыр және 43 938 батырақ саны тіркелді.

Көші-қон

Күздің соңында көшіп-қону кезінде көлде көптеген гагаралар кездеседі (қара тамақты және қызыл тамақты гагара, сондай-ақ бірнеше үлкен солтүстік гагара). Констанс көлі құстардың қоныс аудару кезінде маңызды аялдама ретінде де өте маңызды. Құстардың қоныс аударуы көбінесе көзге түспейді және ерекше ауа-райы жағдайында күндізгі қоныс аударуды анық байқауға болады. Ұзаққа созылған, кең аумақты төмен қысым болғанда ғана, қоныс аударатын құстардың көптеген топтарының жиналуын көруге болады. Мұны Констанс көлінің солтүстік жағалауындағы Эрискирхер Ридте күзде жиі байқауға болады. Осы жерде кең майданды қоныс аудару көлге жиналады, содан кейін құстар жағалау бойымен солтүстік-батысқа қарай жылжуға тырысады. Макс Планк орнитология институтының Радольфцель құс обсерваториясы (Vogelwarte Radolfzell) Боден көлінің демалу және қыстау үшін маңызды аймағы екенін көрсетеді, ол Германияның Бавария, Баден-Вюртемберг, Берлин, Рейнланд-Пфальц және Саарланд штаттары үшін құс сақиналау орталығы болып табылады, сондай-ақ Австрия үшін құстардың қоныс аударуын зерттейді.

Балық

Констанс көлінде шамамен 45 түрлі балық мекендейді. Жылдық балық аулау көлемі 1,5 миллион кг құрайды. Көлдің орналасуын ескеретін болсақ, мұнда ақ балық (Coregonus spec.) және арктикалық шаян (Salvelinus alpinus) сияқты ерекше түрлер кездеседі. Балық шаруашылығы үшін маңызды балықтар:
Bodenseefelchen (немісше: сондай-ақ Blaufelchen, лат. : Coregonus wartmanni)
Sandfelchen (немісше: сонымен қатар Weißfelchen, лат. : Coregonus arenicolus)
Gangfisch (лат. : Coregonus macrophthalmus)
Констанс көлі ақ балығы (немісше: Kilch, лат. : Coregonus gutturosus)
Grayling (немісше: Äsche, лат. : Thymallus thymallus)
Перш (немісше: Flussbarsch, Kretzer, Barschling, швейцариялық немісше: Egli, лат. : Perca fluviatilis)
Брейм (немісше: Brachse, Brasse, лат. : Abramis brama)
Солтүстік шұбар (немісше: Hecht (лат. : Esox lucius)
Зандр (лат. : Sander lucioperca)
Burbot (немісше: Quappe, Trüsche, лат. : Lota lota)
Арал (немісше: Aal, лат. : Anguilla anguilla)
Bullhead (немісше: Groppe, лат. : Cottus gobio)
Tench (немісше: Schleie, лат. : Tinca tinca)
Wels catfish (немісше: Wels, лат. : Silurus glanis)
Көл форелі (немісше: Seeforelle, лат. : Salmo trutta lacustris)

Bodenseefelchen (Coregonus wartmanni), осы көлмен байланыстырылып аталған, өйткені онда көптеп кездеседі, көбінесе тұтас немесе филе түрінде, диірменші әйелінің дәстүрімен (nach Müllerin Art) жергілікті балық ресторандарында басқа форельдерге ұқсас етіп дайындалады. Сондай-ақ, ол көбінесе түтінделген күйінде ұсынылады. Констанс көлінде ғана мекендеген екі эндемикалық түр белгілі – Бодензее Кильш (Coregonus gutturosus) және терең су шаяны (Salvelinus profundus). Біріншісі қазір жойылды деп есептеледі, ал екіншісі 2010 жылдары қайта табыларша ондаған жылдар бойы жойылып кеткен деп ойланды.

Кірісілген түрлер

Көптеген жылдар бойы жергілікті емес түрлер Констанс көлінің экожүйесінде орнығып, кейбір жағдайларда жергілікті флора мен фаунаның жойылу қаупіне тікелей себепкер болды. Констанс көлінде жергілікті емес түрлердің саны жыл сайын артып келеді. Олардың бір бөлігі басқа су қоймаларынан қайықтардың, құтқару жилеттерінің, зәкір тізбектерінің немесе арқандардың, сондай-ақ су астында жүзу құралдарының сыртынан "қосымша жүк" ретінде әкелінген. Тағы бір бөлігі Дунай-Негізгі каналы ашылғаннан бері Қара теңізден немесе Дунайдан қоныс аударды. Ал кейбіреулері мұрағатталған түрде әдейі енгізілген.

Белгілі емес жергілікті түрлер

Тіпті көкжаңбырлы алабұға (Oncorhynchus mykiss) да жергілікті балық емес. Ол 1880 жылдары экономикалық себептермен жергілікті фаунаны байыту мақсатында Боден көліне әкелінді. Констанс көліндегі жат түрлердің арасында 18-шы ғасырдан бері Қара теңіз аймағынан Еуропаның көп бөлігіне тараған және 1960-1965 жылдар аралығында Констанс көліне жеткізілген зебра мидиясы (Dreissena polymorpha) да бар. Рейн және ірі көлдерде 1980-ші жылдары саны күрт өскеннен кейін, қазіргі кезде бұл түр кері кетіп барады. Зебра мидиясы су тарту құбырларын бітеуімен проблема туғызады. Бұған қоса, ол жергілікті моллюскалар үшін де қауіпті, себебі олармен тамақ үшін бәсекелеседі. Бүгінде Көлді зерттеу институтының (Institut für Seenforschung, ISF) мәліметінше, зебра мидиясы қыстауға келген су құстары үшін де маңызды тамақ көзі болып табылады. Шындығында, соңғы 30 жылда қыстауға келетін құстардың саны екі еседен астамға өсті. Аты айтқандай, ол балық шабақтары мен жұмыртқаларын қырып жейді.

Туризм, демалыс және спорт

Туризм және демалыс индустриясы осы аймақ үшін маңызды. 2012 жылы түнеушілер саны 17,56 миллион адамға жетті, бұл шамамен 1,9 миллиард еуро көлеміндегі айналымды құрады. Жыл сайын Констанц көлін 70 миллион адам барып қайтады, олардан да осындай табыс түседі. Бұл аймақ көрікті жерлерге саяхаттау, су спорты, шаңғы сияқты қысқы спорт түрлері, жүзу, желкен және демалыс сияқты жазғы спорт түрлерімен әйгілі. Бұл сонымен қатар, заманауи Zeppelin дирижабльдерінің жұмыс істейтін сирек орындардың бірі, онда 12-14 адам көл үстінен түрлі қызықты жерлерді аралап саяхаттауға мүмкіндік бар. Германия, Австрия, Швейцария және Лихтенштейндегі туристік қызметтер ұйымдарымен, туристік ұйымдармен және мемлекеттік мекемелермен бірлесіп, International Bodensee Tourismus GmbH (IBT GmbH) Констанц көлі аймағының туристік маркетингіне жауапты.

Көрікті жерлер мен мәдени мұра

Көл және оның төңірегіндегі аймақта маңызды туристік инфрақұрылым, сондай-ақ көптеген тартымды орындар мен қызығушылық тудыратын нысандар бар. Констанц, Уберлинген, Мерсбург, Фридрихсхафен, Линдау және Брегенц сияқты қалалар ерекше маңызды, себебі олар қайықпен саяхаттау үшін ірі орталықтар болып табылады. Туризмнің басты тартымдылықтары – Рейн сарқырамасы, Еуропадағы үш ең үлкен сарқыраманың бірі, Майнау және Рейхенау аралдары (ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы), Бирнау қажылық шіркеуі, Салем аббаттығы, Мерсбург қамалы сияқты сарайлар мен шатолар, сондай-ақ тағы бір ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы – Унтерхлдинген қазық үйлер мұражайы (неміс тілінде Pfahlbaumuseum Unteruhldingen), және Киелі Георгий шіркеуі, Оберцелл, Рейхенау. Альпі таулары көлдің шығыс жағына жақын орналасқан, керемет пейзаждарды құрады. Pfänderbahn таудың ең биік нүктесінен тікелей төмен, Брегенцтегі көл жанына дейін түседі.

Мәдени іс-шаралар

Констанс көлі жыл сайынғы Bregenzer Festspiele өтетін орын, бұл Брегенцтегі жүзбелі сахнаны қоса, танымал өнер фестивалі. Опералар, пьесалар және концерттер көбінесе танымал туындылар болып табылады, мысалы, Вольфганг Амадей Моцарттың "Сылыс флейтасы" немесе Джузеппе Вердидің "Риголеттосы". 2001 жылдан бері Дорнбирнде ART BODENSEE іс-шарасы өткізіліп келеді. Бұл коллекционерлер, суретшілер және өнерді жақсы көретіндердің жыл сайынғы кездесу орны.

Велосипедпен жүру

Көлді айналып велосипедпен жүру "Bodensee Radweg" деп аталатын ұзақ жолмен де мүмкін. Ол саяхатшыларды ең қызықты орындарға жеткізеді және бүкіл көлді айналып өтеді. Бірақ, паромдар арқылы қысқа жолдар жасауға болады, ал жол кез келген деңгейдегі адамдарға қолайлы. Ескерту: "Bodensee Rundweg" деп аталатын тағы бір жол бар. Бұл жол жаяу жүргіншілер үшін жасалған, сондықтан велосипедпен жүру кейде ыңғайсыз немесе рұқсат етілмейді.

Жүзу

Көлде жүзуге ең қолайлы уақыт маусымның ортасынан қыркүйектің ортасына дейін. Ауа райы мен нақты орналасқан жеріне байланысты су температурасы бір тәулік ішінде, тиісті күн сәулесінің әсерінен, айтарлықтай өзгеріп, көлді, әсіресе жылы жазғы кештерде, жүзуге шақырады.

Суға түсу

Констанс көліне суға түсу тартымды әрі қиын деп есептеледі. Суға түсу аймақтарының көпшілігі көлдің солтүстік бөлігінде (Überlingen, Ludwigshafen, Marienschlucht және басқалары), ал азы бөлігі оңтүстікте орналасқан. Осы аймақтарда суға түсуге тек тәжірибелі дайверлер ғана жергілікті дайвинг мектептерінің біреуінің немесе тәжірибелі дайвердің жетекшілігімен түсуі керек. Мариеншлухт алдындағы көлдегі "теңіз тігізі" деп аталатын "Шайтан үстелі" сияқты кейбір жерлерде суға түсуге Констанц аудандық кеңсесінің рұқсаты ғана қажет. Еуропадағы белгілі тұщы су апаты – Ботигофеннің алдында жатқан "Юра" ескі бу кемесі. Фрауенфельдтегі археология бюросы "Юраны" су астындағы өнеркәсіптік ескерткіш ретінде қорғауға алды. Барлық дайверлер үшін, тіпті жаз айларында да Констанс көлінің суы тереңдікке қарай төмендейді, сондықтан мұндай температурада қатып қалмайтын арнайы суық су реттегіштері қажет.

Балық аулау

Көл 1077 жылы (? ), 1326 (ішінара), 1378 (ішінара), 1435, 1465 (ішінара), 1477 (ішінара), 1491 (ішінара? ), 1517 (ішінара), 1571 (ішінара), 1573, 1600 (ішінара), 1684, 1695, 1709 (ішінара), 1795, 1830, 1880 (ішінара) және 1963 жылы мұз басты. 2001 жылы 150 кәсіпқой балықшы шамамен балық аулады, бұл соңғы он жылдық орташа көрсеткіштен төмен болды. 1980 жылдары ластану салдарынан көктемгі алабұқа (Salmo trutta) дерлік құрып кетті, бірақ қорғау шараларының арқасында олардың саны айтарлықтай артты. Констанс көлі – құрып кету қаупі төнген терең тұщы су балығы (Salvelinus profundus) түрінің мекені, сондай-ақ бұрын құрып кеткен Констанс көлінің ақ балығы (Coregonus gutturosus) да осы көлде мекен еткен.