Кіріспе

АҚШ армиясының генералы, әскери тарихшы, дипломат

Джон Шелдон Дауд Эйзенхауэр (3 тамыз 1922 – 21 желтоқсан 2013) – АҚШ армиясының офицері, дипломат және әскери тарихшы. Ол президент Дуайт Д. Эйзенхауэр мен бірінші ханым Мами Эйзенхауэрдің екінші ұлы болды. Оның әскери қызметі әкесі президенттік лауазымда болғанға дейін, оның кезінде және одан кейін де жалғасты. 1963 жылы ол қатардағы қызметтен шығып, 1974 жылы зейнеткерлікке кетті. 1969 жылдан 1971 жылға дейін Эйзенхауэр президент Ричард Никсон басқаруы кезінде Бельгиядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды, ал Никсон бұрын әкесінің вице-президенті болған және Эйзенхауэрдің келінінің әкесі еді.

Ерте өмір және білім

Джон Шелдон Дауд Эйзенхауэр 1922 жылғы 3 тамызда Колорадо штатының Денвер қаласындағы Денвер қалалық ауруханасында дүниеге келді. Ол болашақ АҚШ президенті және АҚШ армиясының генерал-полковнигі Дуайт Д. Эйзенхауэр мен оның әйелі Мамидің екінші баласы болды. Олардың үлкен ұлы Дауд, жақын достары "Ики" деп лақап тағып білген, 1921 жылы үш жасында қызыл жегіге шалдығып қайтыс болды. Эйзенхауэр, әкесі сияқты, АҚШ Әскери академиясына оқуға түсіп, 1944 жылғы 6 маусымда, әкесі басқарған Нормандияға түсу күні бітірді. Кейін 1950 жылы Колумбия университетінен ағылшын тілі мен салыстырмалы әдебиет бойынша магистр дәрежесін алды және 1948 жылдан 1951 жылға дейін Вест-Пойнт университетінің ағылшын тілі кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. Эйзенхауэр 1955 жылы Армияның Командалық және Бас штаб колледжін бітірді.

Әскери мансап

Айзенхауэр Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде АҚШ армиясында қызмет етті, 1963 жылға дейін қатарында болды; содан кейін 1975 жылы зейнетке шыққанға дейін АҚШ армиясының резервінде қызмет етті, бригада генералы шеніне жетті. Батыр солдат Айзенхауэрдің Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери мансабы, оның қауіпсіздігіне деген алаңдаушылықтан және жоғары басшылардың оның өлімі немесе тұтқындалуы әкесіне, Одақтастардың Бас қолбасшысына бөгет болады деген қорқынысынан тоқталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол барлау және әкімшілік қызметтерде болды. Бұл мәселе 1952 жылы қайта туындады, майор Эйзенхауэр Кореядағы жауынгерлік бөлімде соғысуға тағайындалғанда, оның әкесі президенттікке кандидат болған кезде. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан өзгеше, Джон Кореядағы шайқасты өз көзімен көрді. Жаяу әскер батальонымен шайқасқа қатысқаннан кейін, ол 3-дивизия штабына қайта тағайындалды.

Мемлекеттік мансап

Әкесінің президенттік лауазымда болған кезінде Айзенхауэр Ақ үйдің штаб хатшысының көмекшісі, Армия Бас штабында және генерал Эндрю Гудпастердің көмекшісі ретінде Ақ үйде қызмет етті. Әкесінің вице-президенті болған президент Ричард Никсонның басқару кезеңінде ол 1969 жылдан 1971 жылға дейін АҚШ-тың Бельгиядағы елшісі болып тағайындалды. 1972 жылы президент Никсон Айзенхауэрді Ведомствоаралық жіктеуді қарау комитетінің төрағасы етіп тағайындады. 1975 жылы ол президент Джеральд Фордқа босқындар мәселесі жөніндегі кеңесшілер комитетінің төрағасы ретінде қызмет етті.

Кейінгі өмірі мен шығармалары

Әскери тарихшы ретінде Эйзенхауэр бірнеше кітап жазды, соның ішінде Ардендер шайқасы туралы зерттеу жұмысы – "Қатал орман" (The Bitter Woods) және Мексика-Америка соғысы тарихы – "Құдайдан алыс" (So Far from God). "Нью-Йорк таймс" газетіндегі соңғы кітабына жазылған рецензияда тарихшы Стивен У. Сирс Эйзенхауэрдің "шапшаң және сенімді жазатынын, оның бағаларына құлақ қоюға тұрарлық" екенін айтты. Эйзенхауэр "Закари Тейлор: Америка президенттері сериясы: 12-ші президент, 1849–1850" (2008) кітабының авторы. Ол сонымен қатар АҚШ Ұлттық архивінің қызметкері Митчелл Йокельсонның "Қаржыланған сарбаздар" және Кеннет В. Ренделдің "Саясат, соғыс және тұлға: Екінші дүниежүзілік соғыстың 50 маңызды құжаты" кітаптарына алғы сөз жазды. Кейінірек ол Фрэнк Геридің ұсынған Ұлттық Дуайт Д. Эйзенхауэр ескерткішінің жобасына қарсы болды, оны "тынышсыздыққа дейін ысырапшыл" және "көп нәрсені істеуге тырысады" деп мәлімдеді.

Президент сайлауы

Өмір бойы республикашыл болған Эйзенхауэр 2004 жылғы президенттік сайлауда демократ Джон Керриге дауыс берді, АҚШ-тың сыртқы саясатын басқарудағы республикашыл президент Джордж Бушқа наразы екенін айтты. 2008 жылғы президенттік сайлауда президенттікке үміткер Джон Маккейн және вице-президенттікке үміткерлер Сара Пейлин мен Джо Байденнің барлығының балалары қарулы күштерде қызмет еткен кезде, Эйзенхауэр «Президент балалары соғысқа қатыспауы керек» деген мақаласында, отырған президенттің ұлы ретінде соғыстағы тәжірибесі туралы ескерту жасады.

Өлім

Эйзенхауэр 2013 жылдың 21 желтоқсанында Мэриленд штатының Трапп қаласында қайтыс болды. 2005 жылы Элизабет Энн Блейзинг қайтыс болғаннан бастап, өзінің өліміне дейін Эйзенхауэр президенттің ең үлкен баласы болды; ол қайтыс болғаннан кейін бұл атақ Линда Бёрд Джонсонға көшті, ол 2023 жылға дейін оны сақтап тұр. Оның жерлеуі АҚШ Әскери академиясының аумағындағы Вест-Пойнт зиратында болды.

Әскери наградалар мен марапаттар

АҚШ әскери марапаттары
"Қола жұлдыз" медалі
"Әскер мақтау" медалі
АҚШ қызмет медальдары
Америка қорғаныс қызметі медалі
Америка науқаны медалі
Еуропа-Африка-Таяу Шығыс науқаны медалі (2 қола қызмет жұлдызымен)
Екінші дүниежүзілік соғыс Жеңіс медалі
Оккупациялық әскер медалі ("Германия" таспасымен)
Ұлттық қорғаныс қызметі медалі
Корея қызметі медалі (3 қола қызмет жұлдызымен)
Шетелдік бөлімшелердің марапаттары
Корея Республикасы Президенттік бөлімше мақтау қағазы
АҚШ қызметіне жатпайтын марапаттар
Біріккен Ұлттар Ұйымының қызмет медалі
Корея Республикасы Соғыс қызметі медалі
АҚШ Армиясы белгілері
Жауынгерлік жаяу әскер белгісі
Глайдер белгісі

Басқа марапаттар

Миссури штатының Маршфилд қаласы 2008 жылы Эдвин П. Хаббл бастама медалінің иегері ретінде Эйзенхауэрді таңдады. Оның немересі, Мерилл Эйзенхауэр Атвотер, Маршфилдтің жылдық гүл фестивалінде оның атынан сөз сөйледі. Бұл медаль өзінің таңдалған саласында үлкен бастамашылық көрсеткен адамдарды құрметтеу үшін табыс етіледі.