Кіріспе

Мексикалық меценат және өнеркәсіпші Евгенио Гарса Сада (11 қаңтар 1892 – 17 қыркүйек 1973) – Мексиканың Монтеррей қаласындағы өнеркәсіпші, елде Instituto Tecnologico y de Estudios Superiores de Monterrey (ITESM) мектеп жүйесін құрғандығымен танымал. Гарса кәсіпкерлік отбасында дүниеге келген, оның әкесі 1890 жылы Монтеррейде Cuauhtémoc сыра зауытын құрған. Гарса Массачусетс технология институтын (MIT) бітіргеннен кейін, сыра зауытында жұмыс істей бастады, компанияда карьералық сатыны көтеріліп, әкесі қайтыс болғаннан кейін директорлық қызметке тағайындалды. Гарса мен оның ағасы Роберто компанияны конгломератқа айналдырып, қызметкерлерге арналған жәрдемақылар мен әлеуметтік қызметтер сияқты түрлі жаңалықтарды енгізді. Гарсаның ITESM құруға шабыттанғаны MIT-дегі тәжірибесі және Мексиканың шетелдік сарапшыларға тәуелділігін азайту ниеті болды. 1973 жылы сәтсіз қамауға алу әрекеті салдарынан қайтыс болғанға дейін ол ITESM басқармасының төрағасы болып қалды.

Өмір

Евгенио Гарса Сада 1892 жылдың 11 қаңтарында Мексиканың Монтеррей қаласында дүниеге келді. Ол Исаак Гарса Гарса мен Консуэло Сада Мугерса де Саданың төртінші баласы еді. Екі ата-анасы да өте беделді бизнес отбасыларынан шыққан. Оның әкесінің әкесі Хуан де ла Гарса Мартинес 19 ғасырдың ортасында Монтеррейдің мэрі болды және 1853 жылы Темпло-дель-Обль шіркеуін салды. Оның әкесі 1890 жылы Хосе Кальдерон Мугерсамен бірлесіп, шетелдік капиталдың көмегімен Cuauhtémoc сыра зауытын құрды. Оның дүниеге келуі мен ерте балалық шағы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Порфирио Диас режимі кезінде болған индустрияландырумен бірге өтті. Гарсаның тәрбиесі діни және консервативті болды, бастапқыда ол марист мектептеріне барып оқыды. Ол сондай-ақ сыра зауыты бизнесімен айналысты, әкесіне зауытта жиі баратын. Ол бастауыш мектепті Салтильо, Коахуила қаласындағы Колехио де Сан-Хуанда оқыды, отбасының үйінен екі сағаттық жерде. Монтеррейдегі Коллехио Идальгода орта мектепті бітірді. 1909 жылы Монтеррейде су тасқыны болды. Гарсаның үйі аман қалды және үйсіз қалғандарға пана болды, ал компания қайта құру жұмысына көмектесті. Осы апаттан кейін көп ұзамай Мексика революциясы басталды, ол отбасын 1913 жылы Мексикадан кетуге және АҚШ-та пана іздеуге мәжбүр етті, Браунсвилл мен Сент-Луисте тұрды. Ол орта мектепті жалғастырып, Иллинойс штатының Алтон қаласындағы Уэстерн әскери академиясын бітірді. Бұл тәжірибе кейіннен Монтеррей технологиялық және жоғары білім институтының құрылуына ықпал етті. 1921 жылы Консуэло Лагуэра Самбраноға үйленді. Олардың сегіз баласы болды. Ол миллионер болғанымен, ескі машинамен жүрді, гардеробында бір-бірімен бірдей тілімі мен түсі бар үш костюм ғана болды және көбінесе арзан аяқ киім киді. Ол ақшасын ысыраптап жібермей, қайта инвестициялады. Оның хоббиі – бағбандық және музыка. Ағалары да компанияны шикізат пен қаптама өндірісіне енгізуге және оның атын Grupo Monterrey деп өзгертуге тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ компания импорттаған қалайыны рационированиеледі. Жауап ретінде Grupo Monterrey өзінің қалың және бөтелкелерін өндіру үшін Hojalata y Lámina, S. A. атты жаңа компания құрды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, отбасы Евгений директорлық лауазымға тағайындалуы керек деп шешті. Гарса технологиялық және әкімшілік жаңарулармен қатар әлеуметтік жаңаруларды да енгізді. Оның бизнестегі инновацияларының бірі – ішкі коммуникация жүйесін құру болды, ол сол кезде жаңалық еді. Бұған 1918 жылы жарық көрген және айына екі рет шығатын "El abanderado" және кейіннен "Trabajo y ahorro" атты басылымдар кірді. Ол басқарған зауыттардағы жұмысшыларға үнемі хабарламалар жазып тұратын. Ол сондай-ақ компания мен оның қызметкерлері үшін арналған он жеті қағидадан тұратын "Ideario Cuauhtémoc" құрамын жасады, ол этика кодекстерінің алдын бағдарлаушысы болды. Компанияда жұмыс іле бастағаннан кейін екі жыл өткен соң, екі бауырлас кәсіпорынның жұмысшылары мен басшыларына ашық Sociedad Cuauhtémoc y Famosa ұйымын құрды. Бұл ұйым денсаулық сақтау қызметтерін, қызметкерлерге арналған курстарды, олардың балаларына стипендияларды және демалыс орталығын ұсынды. Sociedad Cuauhtémoc y Famosa аясында XET радиостанциясын және Televisión Independiente de México телеарнасын құрды. Соңғысы Гарсаның қайтысынан кейін басқа телекомпаниямен бірігіп, Televisa құрды. Алайда, бұл іс-әрекеттер жұмысшыларды бақылауға және кәсіби одақтарды шектеуге бағытталған "ақ кәсіби одақ" (sindicato blanco) ретінде сынға ұшырады. Ол бизнесте биліктің орталықтандырылып, нақты анықталуы керек деп сенді. Гарса Монтеррейдің индустриялық сыныптың дәстүрін сақтады, онда отбасылар ұрпақтан-ұрпаққа негізгі лауазымдарды тапсыру арқылы өнеркәсіпті бақылауда ұстады. Ол адал еңбек адамды бостандыққа және мәдениетке жеткізеді деп ойлады. Ол үшін бұл адамдарға қадір-қасиет сыйлады. Ол өзінің әлеуметтік міндеттерінің бірі – мүмкіндігінше көп жұмыс орындарын жасау деп санады. Ол былай деді: "Мен байлықты бөліспеймін, жұмыс орындарын бөлісемін. Осылайша сіздер халықтың өмір сүру деңгейін көтересіздер". Үкіметті бизнестен тыс ұстауға сенгені оны Мексика президенті Луис Эчеверриямен де келіспеушілікке ұшыратты, бірақ бұл жарияланбады. Эчеверриямен одақтасқан саяси мақсатты бизнесмендер Мексикада отыз жеті жергілікті газет шығаратын Cadena García Valseca компаниясын бақылауға қызығушылық танытты. Гарса бұл қадамға экономикалық және саяси себептермен қарсы болды және баспа топтарына қаржы ұсынып, төлем қабілеттілігін сақтап қалуға және үкіметке жақын адамдардың сатып алуына қарсы тұруға көмектесті. Алайда Гарса бұл мәміле жасамас бұрын қайтыс болды.

Монтеррейдің техникалық орталығы

Гарза Мексиканың екінші буын өнеркәсіпшілерінің бірі саналады, бұл буын Порфирий дәуіріндегі өнеркәсіпшілерден негізінен ресми білім алғандығымен ерекшеленеді. Гарза Мексикада жоғары білікті әкімшілер мен техникалық мамандарды даярлау және мексикалық бизнестің шетелдік сарапшыларға тәуелділігін азайту мақсатында Монтеррей технологиялық және жоғары білім институтын құрды. Осы саладағы алғашқы жобасы – бастауыш және орта біліммен қатар техникалық дағдыларды да беретін Cuauhtémoc политехникалық мектебін құру болды. Мексикаға әдетте сарапшылық қызмет көрсеткен елдер арасында Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде университет деңгейіндегі оқу орнының қажеттілігі одан да шұғыл болды. Тағы бір мәселе – штат және федералды билік Nuevo León университетін қайта құрды, бірақ оның жұмысында саяси шиеленістер туды, оны Гарза болдырмауға тырысты. Ол мектепті «өзінің тоғызыншы баласы» деп атады. Осы сәттен бастап ол көп уақытын осы институтқа арнады, 1943 жылдан өмірінің соңына дейін басқарма төрағасы болып қызмет етті. 20 ғасырдың соңында оқу жүйесінде бакалавриат және магистратура деңгейінде 80 000-нан астам студент оқыды. Гарзаның қосылу рәсіміне сол кездегі президент Луис Эчеверрияны қоса алғанда, 200 000-нан астам адам қатысты. Ол Монтеррейдегі Panteón del Carmen зиратына жерленді.

Эухенио Гарза Сада сыйлығы

Евгенио Гарса Сада сыйлығы Гарсаның естелігінде оның құндылықтары мен ойларын сақтау мақсатымен құрылды. Бұл сыйлықты ФЕМСА, Куаутемок Моктесума сыра зауытының бас компаниясы, және Монтеррей технологиялық институты қаржыландырады.