Кіріспе
Баск католик діни қызметкері және Мондрагон кооперативтік қозғалысының негізін қалаушы Хосе Мария Аризмендиарриетта Мадарияга (Маркина-Шемейн, Биская, Испания, 22 сәуір 1915 – Мондрагон, Гипускоа, Испания, 29 қараша 1976) – баск католик діни қызметкері және бастапқыда Баск елінде орналасқан, қазір әлемге тараған Мондрагон корпорациясының кооперативтік компанияларын дамытушы. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, ол Испаниядағы екінші ірі әлеуметтік экономикалық бизнес тобы болып табылады. Оған тоқсан сегіз кооператив, сегіз қор, бір өзара көмек қоры, он қамту мекемесі және жеті халықаралық өкілдік кіреді. Олар төрт сала бойынша бөлінген: қаржы, өнеркәсіп, тарату және білім. Аризмендиарриетта 1936 жылы Испанияда азамат соғысы басталғанда Виторияда семинарияда оқып жүрген кезде Баск үкіметіне жұмылдырылды. Баск тілін білгендіктен, ол жаңа «Eguna» газетінің редакторы болып тағайындалды және Франсиско Франко әскері Бильбаоға кіргенге дейін сол қызметте болды. Ол тұтқындалды және соғыс аяқталғанға дейін Бургос әскери үкіметіне қайта жұмылдырылды. Оқуын аяқтап, діни қызметкер болып тағайындалғаннан кейін, 1941 жылы Гипускоаның Деба аңғарында орналасқан Мондрагон индустриалды қаласының пасторы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін сол жерде қызмет етті. Прагматик және еңбекқор діни қызметкер, әлеуметтік әділдік пен адамдық қадір-қасиетке құрметпен қараған ол жұмысшылар мен қоғамның игілігі үшін көптеген ұйымдар мен компанияларды құруға белсенділік танытты, оны «Мондрагонның кооперативтік тәжірибесі» деп атады. Жыл сайын мыңдаған адам жұмыс орындарын құру және сақтау үшін Аризмендиарриеттаның өзін-өзі басқару кооперативтік моделін зерттеу үшін Мондрагонға келеді. Католик шіркеуінде ол құрметті тұлға ретінде есептеледі.
José María Arizmendiarrieta Madariaga (Marquina Xemein, Bizkaia, Spain, April 22, 1915 – Mondragon, Gipuzkoa, Spain, November 29, 1976) was a Basque Catholic priest and promoter of the cooperative companies of the Mondragon Corporation, originally located in the Basque Country and currently spread throughout the world. As of 2021, it is the second largest social economy business group in Spain, bringing together ninety eight cooperatives, eight foundations, one mutual, ten coverage entities and seven international delegations, distributed in four areas: finance, industry, distribution and knowledge. Arizmendiarrieta was a seminarian in Vitoria when the Spanish Civil War began in 1936, and consequently he was mobilized by the Basque Government. Due to his knowledge of the Basque language, he was assigned to the editor of the new newspaper Eguna, where he remained until Francisco Franco’s troops entered Bilbao. He was arrested by them, and again mobilized for the Military Government of Burgos until the end of the war. After finishing his studies and his priestly ordination, he was assigned in 1941 as curate of the parish to the industrial town of Mondragon, located in the Gipuzkoan Deba Valley, where he remained until his death. A pragmatic and hard working priest, with a great sense of social justice and human dignity, he promoted numerous entities and companies for the good of the workers and the community in what he called the "cooperative experience of Mondragon". Thousands of people visit Mondragon every year to analyze Arizmendiarrieta's self managed cooperative model for job creation and maintenance. He is considered Venerable in the Catholic Church.
Алғашқы жылдары: 19151931
Хосе Мария Аризмендиарриета, чье имя часто сокращают до "Аризменди", родился 22 апреля 1915 года в скромном фермерском доме Итурбе, расположенном в Баринаге, муниципалитете Маркина-Хемен, Бискайя. Его родителями были Хосе Луис и Томаса. Отец пользовался репутацией миролюбивого человека среди соседей. Добродушный, веселый и решительный, он вел общественную жизнь, связанную с ярмарками и братствами. Его мать была домохозяйкой в духе библейской женщины: умной, аккуратной, трудолюбивой и самоотверженной. Она заботилась об образовании детей и управлении фермой. Хосе Мария был старшим из четырех братьев, остальные трое – Мария, Франсиско и Иесус. В возрасте трех лет он упал перед фермой, получив серьезную травму головы, и был доставлен к врачу в Маркину. Повреждение зрения оказалось непоправимым: он потерял левый глаз, который был заменен искусственным. В четыре года он начал посещать сельскую школу при приходе, финансируемую фермами и жителями окрестностей. Последствия несчастного случая повлияли на будущий темперамент Хосе Марии, а также на чрезмерную опеку, которую мать оказывала ему с тех пор. В семинарии было две группы: самые молодые и неразмышляющие, которые играли в футбол и баскскую пелоту, и зрелые, серьезные и ответственные, которые размышляли о проблемах мира, о мире и войне, или о социальных проблемах, таких как голод и миссии. Аризмендиарриета принадлежал ко второй группе. Одним из самых влиятельных священников был Мануэль Леккона, профессор языков и искусства. Он отстаивал точку зрения, что работа над развитием баскского языка является неотложной обязанностью приходских священников, чтобы обучать катехизису на родном языке. В 1933 году несколько студентов второго курса философии решили основать "Третий уровень Общества Кардабераза" (Kardaberaz Bazkunaren hirugarren maila) и снабдили его девизом "Всегда вперед" (Aurrera beti). Все согласились, что лучшим человеком для разработки его устава был Аризмендиарриета, который также составил его манифест, в котором связал работу компании с идеологией Ренессанса. Кроме того, он был назначен заместителем директора Общества, то есть фактическим управляющим, поскольку директор, известный как Леккона, лишь осуществлял надзор. Они проводили в среднем три собрания в месяц, к которым добавлялись обычные и внеочередные собрания. И Леккона, и Хосе Мигель Барандиаран передавали семинаристам ценность критического наблюдения, не желая поощрять простое изучение. Таким образом, они противостояли монастырскому романтизму Семинарии, который склонялся к изоляции священнического призвания, так что, по словам Аризмендиарриеты, "от столь частых разговоров об искушениях мира они были далеки и не знали о реальных искушениях: власти и комфорте". В сентябре 1939 года он вновь вернулся в Виторийскую семинарию под опекой профессора Руфино Алдабальде, который создал несколько рабочих групп, где считал, что после потрясений гражданской войны социальный вопрос является насущной задачей для нового поколения священников. Этапы "Кардабераза" и работа в "Эгуне" завершились, и в декабре Алдабальде назначил Аризмендиарриету директором листка группы, который назывался "Pax". В марте 1940 года листок сменил название на "Arises", и было создано Виторийское священническое движение, где социальное апостольство, особенно среди молодежи и рабочих, были двумя направлениями работы, в которых Аризмендиарриета участвовал в месяцы, предшествовавшие его рукоположению. Эти отношения с молодыми учениками привели его к возрождению Католической Акции как центра социального, культурного и религиозного досуга. Кроме того, он создал в 1942 году новые секции, такие как Спортивная молодежь, Академия социологии и журнал "Hallelujah", предназначенный для новых военнослужащих. В своем стремлении к благополучию общины он начал сосредотачивать свои усилия на профессиональном обучении, например, в школе, предоставляемой Союзом слесарей, флагманской фабрикой Мондрагона. Однако его попытки улучшить и расширить школу не были одобрены руководством. И Аризмендиарриета хотел социализировать знания и расширить возможности обучения для детей всех рабочих города. Он посетил профессиональную школу, открытую в Витории Педро Анитуа, и решил сделать то же самое, создав в 1943 году профессиональную школу в стесненных условиях от имени Католической Акции, для которой он полагался на пожертвования и народную подписку. Это была частная, некооперативная школа, первоначально управляемая Попечительским советом. В течение одиннадцати месяцев обучения студенты работали четыре часа в день на местном предприятии и посещали занятия шесть часов после полудня. В 1946 году Аризмендиарриета сделал важный качественный скачок в обучении, выбрав одиннадцать лучших молодых людей, которые закончили учебу по программе высшего профессионального цикла, для продолжения обучения в области промышленной инженерии, но поступив в Университет Сарагосы, расположенный в 200 км отсюда. Днем они работали 55 часов в неделю на Союзе слесарей, а ночью учились под руководством преподавателей профессиональной школы. В июле они сдали экзамены лично, и все успешно сдали все пять курсов. Среди них были пятеро предпринимателей, которые в 1956 году основали первый кооператив ULGOR. Кроме того, в том же году и в соответствии с его мыслью о "теологии реальности" ему удалось создать противотуберкулезный диспансер в небольшом оздоровительном центре Мондрагона. Его тело могли увидеть в течение двух дней, и тысячи людей воздали ему дань уважения. 1 декабря состоялась похоронная служба, которую возглавил министр труда и совершили 60 священников.
Ұйымдастыру моделі
Аризмендиарриэта нәсіл, дін, әлеуметтік жағдай немесе жынысқа ешқандай айырма жасамайтын, ашық ұйымдық модельді қолдады, ол қатысушылық пен өзара тәуелділікке негізделген. Оның ортақ белгілері болды, бірақ әрбір қызмет саласы үшін ерекше белгілері де бар еді.
Тұтыну кооперативтері
1955 жылдың шілдесінде "Мондрагон үйлер қауымдастығының" үйлері аяқталды, ал Аризмендиарриэта серіктестер жиналысында көршілері арасында Сан-Хосе тұтыну кооперативін құруды ұсынды. Бұл Locksmith Union сияқты компанияның эксклюзивті дүкендеріне балама ретінде қоғамдық бастама құру туралы болды. Ол барлық істі жеке ұйымдастырды: құрылтайшылар тізіміне қатысты, жарғыларды ресімдеу үшін қажетті құжаттарды жинады, кооперативтер туралы теориялық материалдарды іздеді, мүшелерді осы бизнес-модельмен таныстырды, дүкен ретінде пайдаланылатын қаладағы үй-жайларды сатып алу шараларын қадағалады және компания жарғыларын жазды. Оны басқару кеңесінің мүшесі етіп сайлады, ал сатып алуды қаржыландыру үшін Аризмендиарриэта бірнеше компаниямен процентсіз несиелер туралы келісімдер жасады, олар кооперативті өздерінің қоймасы ретінде пайдалануға мүмкіндік алды. Оның құрылуына Мадридтегі үкіметтен рұқсат алу қажет болды, бірақ рұқсат берілмеген соң, олар қазан айында Виторияда қиын жағдайдағы компанияны сатып алуға шешім қабылдады, оның өндірістік лицензиясы "тұрмыстық техниканы", негізінен пісіру майына арналған пештерді өндіруге арналған. 1956 жылдың сәуірінде Аризмендиарриэта Мондрагон қаласындағы жаңа Talleres ULGOR компаниясы орналасқан павильонды киелі деп жариялады, онда бұрынғы пештерді өндіруді жалғастырумен қатар, жаңа өнімді ұсынды: Испанияда белгілі емес ағылшын үлгісінен миллиметрге дейін көшірілген май пеші. Жазда олар неміс компаниясының патенты бойынша селен пластиналарын өндіруге лицензия алды. Аризмендиарриэта "кооперативтер құру үшін кооператив мүшелерін тәрбиелеу қажет" деген қағида бойынша мектептен таныс талантты жастарға сүйенді. Жаңа кәсіпорындар екі логика бойынша ілгеріледі: олар бұрын Альто Деба аңғарында болмаған, олармен бәсекелестікке түсуден аулақ болу үшін және олар құлыптаушылар одағы мен кәсіптік мектепте алған кәсіби білімдерімен байланысты болды. Осылайша, Усаторе мен Ларраняга электр құралдарын, Ормаэксеа – қорыту цехын, ал Горроногиа – электрониканы басқарды. Тамыз айында олар жазғы демалыс күндерін пайдаланып, машиналар мен қалыптарды Витория зауытынан Мондрагонға көшірді, ал қарашада шеберхана ресми түрде ашылды.
Қаржы ұйымы
"Еңбек банкі" (Laboral Kutxa, несиелік кооперативті қаржы ұйымы) өнеркәсіптік және қызмет көрсету кооперативтерінің инвестициялары мен дамуына қолдау көрсету, сондай-ақ олардың табысын және мүшелерінің жинақтарын бағыттау мақсатымен құрылды. Бірінші кеңсе 1959 жылдың қазан айында ашылды. Қаржылық функциясынан өзге, ол ULGOR және "Talleres Arrasate" өндірістік кооперативінің 314 мүшесін қамтуға бағытталған әлеуметтік әл-ауқат қызметін де іске қосты. Оның міндеті – бір жағынан, кооператив мүшелері тіркелген мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі арқылы жеке кәсіпкерлерге берілетін жәрдемақыларды қамтитын, аралас қамсыздандыру жүйесін ұсыну болса, екінші жағынан, Lagun Aro ұйымының ауру, кооперативтің қиын жағдайға түсуіне байланысты жұмыссыздық, зейнетақы, жесірлік және қосымша медициналық көмек сияқты қызметтеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету еді. Laboral Kutxa-дағыдай, кооперативтер Lagun Aro мүшелері болды.
Кооперативтік университет
1961 жылдың басында Аризмендиарриэта Альто Деба аңғарында жоғары академиялық деңгейдегі жаңа кәсіптік мектеп ашу идеясын жүзеге асыруға кірісті. Орталықтар Мондрагон, Бергара және Онати қалаларында ашылды, олардың халқы 50 000 адамды құрады. Өнеркәсіптік кооперативтерді дамыту үшін қажетті шарт ретінде, ол жақсы білім берілген, ең үздік оқытушылармен мастерханалар мен зертханалардағы оқушыларды, Еуропаның жетекші елдерінің ғылыми-зерттеу және даму деңгейіне жақын деңгейде даярлауды қалаған. Бұл компаниялармен байланыс орнатуға көмектесер еді.
Облыстық кооперативтер тобы
1961 жылғы "Laboral Kutxa" жылдық есебінде Аризмендиарриет жеке және ұжымдық дамуға қол жеткізу үшін ынтымақтың бір құралы ретінде кооперативтер ішіндегі және кооперативтер арасындағы ынтымақтастық туралы ойларын түсіндірді. Ол жанама жолмен тиімді капитал жинау процесін, сондай-ақ өнеркәсіптік шоғырлану арқылы дамудың қажетті формуласын ұсынды. ULGOR директорлары бұл идеяны жетекшілікке алып, дамытты, нәтижесінде Альто Деба аңғарының өндірістік кооперативтерін біріктірген "Ularco" атты кооперативтер тобы құрылды. Бастапқыда бұл топқа ULGOR, Arrasate, Copreci және Ederlan өнеркәсіптік компаниялары кірді, олар капиталистік компаниялар тобына ұқсас федеративтік кооперативтер одағын құрады. Айырмашылығы, капиталистік компанияларда билік вертикальді болып, капиталдың арифметикалық көпшілігімен анықталса, Ularco тобында билік егемендіктің берілуі туралы келісімде жатты. Аризмендиарриеттің 1964 жылы Топты құру арқылы ұжымдық ынтымақтастықтағы ең үлкен жетістіктерінің бірі – ULGOR сатудан 30% пайда тапқанда, ал Ederlan 3% ғана тапқанда, барлық кооперативтік компаниялардың серіктестері арасында "қорытындыларды қайта бөлуді" іске асыру болды. Жаңа бизнес-топтың ережелерінің екінші бабында оның корпоративтік мақсаты "тиісті техникалық, қаржылық және коммерциялық қолдаумен заманауи компанияның бюджетін қамтамасыз ету" екені айтылды.
Студенттік өндірістік кооператив
Аризмендиарриэта кәсіптік мектеп студенттері үшін өндірістік кооператив құру жобасын екі мақсатта әзірледі. Біріншіден, бұл шектеулі қаржылық мүмкіндіктері бар студенттерге жоғары деңгейдегі кәсіптік білім беру курсын оқуға мүмкіндік беретін еді. Екіншіден, мектептегі теориялық және тәжірибелік сабақтар арқылы, сондай-ақ нақты компанияда жұмыс тәжірибесі арқылы екіұдай оқытуды дамытуға көмектесетін еді. 1965 жылдың қараша айында ол Alecoop (Cooperative School Labor Activity) компаниясын мемлекеттік тіркеу рәсімдерін бастады, ол 1966 жылдың сәуір айында ресми тіркелді. Компанияның өндірістік мақсаты – тапсырыстар немесе өз зерттеу жобалары бойынша механикалық шеберханаларға арналған қосымша құралдарды және өнеркәсіптік құрастыруларға арналған электр жүйелерін өндіру және сату болды. Студенттер серіктестердің оқу талаптарымен келісетін жарты күн бойы кооперативтік тәртіпте жұмыс істеуі керек еді.
Кооперативтік корпорация
1966 жылдың ақпан айында Аризмендиарриета Францияда бір апта бойы Париж, Дижон және Гренобль қалаларындағы зертханалар мен фабрикаларды аралады. Ал қыркүйек айында ол Германияға тағы бір сапар жасады, онда Бонн, Франкфурт, Штутгарт, Мюнхен, Гамбург және Берлиндегі түрлі сауда, несие, тұтыну және өнеркәсіп кооперативтерін зерттеді. Екі сапардан кейін ол Мондрагон да өзі көрген үйлесімді даму деңгейіне жете алады деген оймен оралды, бұл үшін оның үнемі кеңейіп келе жатқан нарықтарда бәсекеге қабілетті болуы қажет еді. Бұл оның ынтымақтастық туралы үнемі айтатын ойларын нығайтты. Кооперативтер географиялық жақындығына байланысты Ularco сияқты аймақтық топтарға біріктірілді, ал 1984 жылдың желтоқсанында бизнеске басымдық беріп, әлеуметтанулық аспектілерді азайтуға бағытталған қайта ұйымдастыру алдындағы конгресс басталды, нәтижесінде Мондрагон кооперативтік тобы құрылды. Бұл процесс 1987 және 1989 жылдардағы бірінші екі конгресте аяқталды, онда қазіргі Мондрагон корпорациясының негізгі принциптері бекітілді.
Прецеденттер
Аризмендиарриетта әлеуметтік әділдік пен адамдық қадір-қасиетті іздеуде, бизнес модельдерін сезім арқылы құраған көреген емес еді. Ол көп жылдық байқау мен оқу негізінде кең тарихи, іскерлік және идеологиялық білімге ие болды. Оның ерекшелігі – ол өзінің теориялық ойларын нақты туындыларға қалай жүзеге асыруға көмектесетінін білді.
Тарихи
Аризмендиарриета Баск елінің кооперативтік тәжірибесін жақсы білген. Шындығында, ынтымақтастық рухы шаруалар арасында ұзақ жылдар бойы терең тамырданған, бұл "аузолан" (қоғамдық еңбек) деп белгілі. Бұл – көршілердің өзара көмектесіп, тегін еңбек етуі, нәтижесінде барлығына пайда келтіреді. Көршілер жиналысы арқылы осы жұмысты атқару орны, әдісі және қатысушылар (әр шаруашылықтан бір өкіл) анықталады. Көбінесе бұл жұмыс қоғамдық жолдарды ашуға және күтіп ұстауға, сондай-ақ шіркеулерді, шағын ғибадатханаларды немесе қоғамдық ғимараттарды салуға, немесе көршінің қажеттілігіне қарай жүзеге асырылады. Екінші жағынан, 20-шы ғасырда 1919 жылы Бильбаода ұлтшыл одақ ELA/STV ұйымдастыруымен алғашқы тұтыну кооперативі құрылды, одан кейін Вискаяда басқа да кооперативтер ашылды. Бұл кооперативтер мүше емес адамдарға да қол жетімді болды. Олар 1844 жылы Англияда құрылған және қазіргі уақытта ICA – Халықаралық кооперативтік альянс қолдайтын Рочдейл теңгерімді пионерлер қоғамының кооперативтік принциптері бойынша жұмыс істеді. 1933 жылы Виторияда өткен құрылтайда одақ кооперативтік қозғалысты күшейтуге келісті, сонымен қатар алғашқы өндірістік және несиелік кооперативтер құрылды. Сонымен қатар, 1920 жылы социалистік одақ UGT бірнеше мүшелеріне, дағдарысқа ұшыраған компаниялардың жұмысшыларына, Эйбарда ALFA кооперативін құру арқылы өздігінен жұмыс істеуге көмектесті. Олар қару-жарақ өндіруді бастады, ал 1925 жылдан бастап тігін машиналарын да шығара бастады. Бұл сол кездегі ең ірі өндірістік кооператив болды және оның басқарушы директоры Торибио Эчеваррия өзінің кәсібилігі мен адалдығы үшін Аризмендиарриетаның құрметіне ие болды.
Бизнес
Он үшінші ғасырдан бері Деба аңғары мен оның жеті қаласы металлургия және темір өңдеумен байланысты болған. Сөйтіп, 15 ғасырда Мондрагонның 1900 тұрғынының көп бөлігі болаттан шикізат алумен айналысты, оларды бір жағынан қару жасау үшін сату және экспорттаса, екінші жағынан қолмен шегелер мен темір бұйымдарын жасады. Темір зауыттары – су энергиясын пайдаланып, темір мен болат өндіруге қажетті машиналарды іске қосатын күрделі құрылыстар болатын. Бұл 19 ғасырғы өнеркәсіптік революцияға дейін жалғасты, содан кейін домна пештері енгізілді. 1941 жылы Аризмендиарриэта соғыстан кейінгі қиын жағдайдағы Мондрагонға келгенде, ең ірі компания "Locksmith S. A." болатын. Ол 1906 жылы "Vergarajauregui, Resusta y Cia" (1869 жылғы) және "The Guipuzcoan Locksmith" (1901 жылғы) компанияларының бірігуінен құрылған. Мондрагон мен Бергарадағы құю және механикалық өңдеу заводтарында 850 қызметкер жұмыс істеді, Мадрид қор биржасында тіркелген және бірнеше кіші құлып жасау компанияларын дамытуға ықпал етті. 1948 жылдың ортасына қарай компанияда 2000 жұмысшы болды. Мондрагонның екінші маңызды компаниясы – 300-ден астам қызметкері бар "Modern Locksmith ELMA" еді. Деба аңғарының барлық қалаларында көптеген шағын өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істеді, олардың ішінде екі орташа өлшемді компания ерекше көзге түсті. Бергарада 1846 жылы құрылған "La Algodonera San Antonio, S. A." компаниясы 500 қызметкерімен ірі көлемде тоқыма өнімдерін өндірді. Оңятиде 1864 жылы құрылған "Hijos de Juan de Garay, S. A." компаниясы 400 қызметкерімен дәнекерленген болат түтіктерді өндірді.
Идеологиялық
Аризмендиарриетта әрқашан Кәсіптік мектепте шағын әрі қарапайым кеңседе отырды және ол қарапайым дін қызметкері үшін ерекше тақырыптарды, мысалы, Еңбек партиясының кітаптарын, немесе Антонио Пилдейн мен Висенте Энрике и Таранкон сияқты "қызыл епископтарды", немесе Испания Епископтар конференциясы, Ирибаррен және Родригес де Йрре сияқты жаңа католик зиялыларын, немесе Маркс пен Энгельстің коммунистік манифестін талмай оқыды. Әлеуметтік мәселелерге діни шешім табуға тырысып, ол классикалық және әлеуметтік католиктік семинариялық бастаулар мен жаңа социалистік және персоналистік теориялардың үйлесімінен құралған өз ойларын қалыптастыра бастады. Ол нақты әлемге ықпал ете алатын ойшылдардың кітаптарын – мысалы, белсенді католик дін қызметкері Ханс Кюнгті, немесе Жак Маритенді, Эммануэль Муньені, Ортега и Гассетті, Жак Леклеркті және еңбек көшбасшыларын сатып алып, шәкірттеріне таратты.
Қауіпсіздіктің үлгісі
Аризмендиарриетта өмірін бойы жеке қарапайымдықпен өтті, жастығында отбасылық қажеттіліктен, ал кооперативтер пайда болғаннан кейін жеке сенімінен. Ол шіркеудің пасторы ретінде шектеулі жалақымен өмір сүрді. Кооперативтерден немесе ол қолдаған ұйымдардан ештеңе алмады және Кәсіптік мектептің шағын кеңсесінде жұмыс істеді. Ол ішкілік ішпеді, өте аз тамақтанды. Мондрагонда ол жұмысшылар сияқты велосипедпен жүретін, бірнеше кооператив жетекшілері оны "ұрлап", кейін velosolex (шағын моторлы велосипед)пен ауыстырды. Ал алыс сапарларға достарынан көмек сұрап немесе ең арзан билеттерді алу арқылы баратын. Көптеген кооперативтерді ұйымдастырушы және жобалар мен жарғылардың авторы болғанымен, оларды әртүрлі басқармалар алдында жеке қорғады, ол кез келген лауазымды қабылдаудан бас тартты. Ол қабылдаған сирек жеке марапаттардың ішінде, мақсаттарына жетуіне көмектескендерді қосты, жаңа павильондар мен компаниялардың ашылуындағыдай. 1965 жылы Еңбек министрі оған еңбегі үшін алтын медаль табыс етті, ал Мондрагон білім беру лигасының президенті сөйлеген сөзінде пастордың жеке мүддеден жұмысын ажыратуға деген ниетін атап өтті: "Ол 25 жыл бұрын келгендей кедей, және сол кездегідей, анасы оған шаруа қожалығынан бұршақ пен картоп жіберіп тұрады". Соңында ол былай деді: "Ол бір ойлау, іс-әрекет жолын жасады. Адамдар оған барлық нәрсе үшін жүгінеді, ал ол әрқашан бос уақыт табады, жігерлендіретін сөз айтады, мәселені шешуге идея ұсынады". Марапатталғанның жауабы ешкімді таңғалдырмады. Оның ешқандай еңбегі жоқ, ол әрқашан көпше түрде сөйлейді, өзінің жекелігін осы марапатқа ие болған қызметтерде онымен бірге жұмыс істеген жүздеген адамдардың анонимді еңбегінде жоғалтады: "Мақтанышпен айтпаймын, бірақ ресми мақсаты үшін маған тағайындалған барлық еңбектер осы жылдар ішінде жұмыс істегендердің барлығына тиесілі". Аризмендиарриеттаның басқа да іс-әрекеттеріне жастар үшін кітапхана ұйымдастыру, ересектер үшін оқу үйірмелерін ұйымдастыру және 1943 жылдың маусым айында оның басшылығымен Католик әрекетінің рухында Әлеуметтік немесе Социология академиясын құру кірді. Оның үйірмелерінің немесе кездесулерінің мақсаты "болашақ жұмысшы көшбасшыларын даярлау" болды. Кәсіптік мектепте оқытумен қатар, Аризмендиарриетта екі мыңнан астам оқу үйірмелерін өткізді, кейбіреулері діни және адамгершілік білім беру үшін, ал басқалары әлеуметтік білім беру үшін. Бұл оның он бес жыл бойы, демалыс күндерін және мерекелерді есептемегенде, 2,7 күнде кем дегенде бір лекция оқығанын білдіреді. Дегенмен, Кәсіптік мектеп оның католик және әлеуметтік апостолатының ең сүйікті орны болды. Күн сайын сағат екіде ол аудиторияда магистрлік және техникалық инженерияның 2-ші курсының профессорлары мен студенттеріне 20 минуттық лекция оқыды. Тақырыптар әртүрлі және тыңдаушыларға беймәлім болды, мысалы, ресейлік колхоздық шаруалар кооперативтері, югославтық өзін-өзі басқару немесе неміс кооперативтері. Мазмұнынан басқа, оның монотонды даусы мен қиын тіліне байланысты оның лекцияларын түсіну қиын болды. Осыны білген ол "Білім - күш", "күшті демократияландыру үшін білімді әлеуметтендіру керек", "жас адамды тәрбиелеу ересек адамды реформалаудан оңай", немесе "адамға балық берсең, ол сол күні жейді; балық аулауға үйретсең, ол өмір бойы жейді" сияқты есте сақтау оңай қысқа цитаталарды қолданды. Ол күнделікті миссадағы уағыздарында да қиын ораторлық қабілетін толықтыру үшін қысқа цитаталарды қолданды. Бірде прихожандар оны түсінбегендіктен епископтан ауыстыруды сұрады, бірақ епископ оның әлеуметтік жұмысын бағалап, оған келіспеді. 1967 жылдың шілдесінде оны Мадридке Испания кооперативизмінің болашақ мәртебесі туралы пікірталасқа спикер ретінде шақырғанда, оған Әлеуметтік ілгерілету бас директоры төрағалық етті, қатысушылар оның қиын ораторлық қабілетіне байланысты үнсіз тыңдады. Жағдайды жеңілдету үшін директор оларға: "Ата Аризмендиарриетта баск тілінде ойлайды және оны испан тіліне аударады" деді. Білім беруге салынған инвестициялардың пайдалылығы туралы дәлелдер Аризмендиарриеттаның жазбаларында жиі кездеседі. Білім берудегі қоғамдық жауапкершілікке оның талаптарының екі түбірі бар. Бірі - мемлекеттің жетіспеушілігін жеке тәжірибесінен білуі, екіншісі - қоғам өзін-өзі басқаруға ұмтылуы керек деген жалпы идеясы, ол өз проблемаларын өзі шешуі керек. Бірақ ол екі жақты оқытуды жақтады, оқу шығындарының барлық ауыртпалығын қоғамға қалдырмау үшін, студент өзінің бір бөлігін өзі көтеруі керек. Сонымен қатар, Аризмендиарриетта өмірді екі кезеңге бөлуге қарсы болды, бірі оқу (жұмыс істейтіндердің есебінен), екіншісі жұмыс. Ол оқу мен жұмыстың қатарынан емес, біріктірілген, ұзаққа созылатын қызметтер болуы керек деп ойлады. Жастар оқумен жұмысты біріктіруі керек, ал ересек адамдар жұмыспен оқуды біріктіруге құқылы және міндетті болуы керек.
Жұмыс және кәсіподақ
Аризмендиарриета 1960 жылдың қыркүйегінде әрдайым өзі редакциялаған «Еңбек және Ұйымдасу» кооперативтік журналын құрды, бастапқыда ол «Ынтымақтастық» деп аталған. Ол: «Еңбек – даму мен өркендеудің берік негізі, Ұйымдасу – баршаның күшін арттыратын құрал, ал Ынтымақтастық – біз үшін ынтымаққа негіделген жүйе, ол жеке және ұжымдық өсу үшін еңбекті тиімді құралға айналдырады» деді. Сондықтан ол осы ұғымдарды кооперативтердің жарғысына енгізуді қатыстырып сұрады. Ол еңбек адамды құрметтейтінін, ал аймақтар мен елдердің даму деңгейі еңбекке байланысты екенін көп рет түсіндірді. Ол сарапшылардың зерттеулерінде АҚШ-та табиғаттың, жердің, орманның, өзендердің, теңіздердің және кен байлықтарының даму деңгейіне тигізген үлесі сегізден бір бөлігін құраса, еңбек факторы жеті сегізден бір бөлігін құрайтыны көрсетілгенін атап өтті. Мондрагон орналасқан Деба аңғарының өзі табиғи байлығымен ерекшеленбейді, бірақ оның дамуы тұрғындарының еңбегімен итермеленеді және қалыптасады. Ал ұйымдасу демократиядағы ынтымақтың белгісі ретінде қарастырылды, сондықтан кооперативтер демократиялық болуы керек, әрбір мүшесінің бір дауысы болуы тиіс. Сонымен қатар, бірлік барлық адамның жауапкершілігін талап етеді, себебі бірлік – әлсіздердің күші, ал ынтымақ – күшті арттыратын қуатты құрал.
Компанияның реформасы
Аризмендиарриэта христиандық әлеуметтік ілімнің қағидаларынан шабыт алып, компанияны реформалау арқылы жұмысшылардың қадір-қасиетін қамтамасыз етуді көздеді. 1933 жылдың өзінде Баск кәсіподағы ELA / STV бағдарламасында жұмысшының құқықтары тек әділ жалақымен ғана шектелмейтіні айқындалды, сондықтан ол компанияға қатысуын, капиталға үлестік акциялар шығару арқылы пайдаға бөлісуін, сондай-ақ компанияның бірлескен басқарушысы ретінде мойындалуын талап етті. 1936 жылғы Азамат соғысынан кейін кәсіподақтар тыйым салынды, бірақ христиандық әлеуметтік ілім католик жұмысшы ұйымдарында сақталды және 1960 жылдары одан әрі дамыды. Шындығында, Германия мен Бельгиядағы католик еңбек қозғалыстары соғыстан кейінгі қайта құру жағдайын пайдаланып, жұмысшылардың компания басқаруына, пайдасына және үлестік қатысуына қол жеткізуді күшпен талап етті, сонымен қатар капиталдың адамнан басымдығын қатаң сынады. 1956 жылы, Locksmith Union басшылығын өзгерту жөніндегі он бес жылдық сәтсіз әрекеттерден кейін, Аризмендиарриэта кәсіби білімі жетілген жастар тобын Locksmith Union-дағы тұрақты жұмыстарын тастап, кооператив құруға шақыру туралы шешім қабылдады. Ол еңбек үстімізде капиталды бағалау, өзін-өзі басқару және демократия идеяларын іске асыруға кірісті. Әрине, Аризмендиарриэтаның кейбір жұмыс берушілермен қарым-қатынасы нашарлады, тіпті Кәсіптік мектеппен байланыста да қиындықтар туындады, онда бұрынғысынша өте жақсы және жомарт ынтымақтастық болған еді. Кооперативтердің алғашқы табысынан кейін, ол келесі жылдары адамдарда өздерінің әлеуетін сезіну қабілетін ояту – ең асыл және рухани міндеттердің бірі екенін жазды. Жұмысшылар еңбек және христиандық бейбітшілік арқылы өздерінің нағыз азаттығына үмітпен қайта жандануы керек еді. Осыдан кейін ол компанияны реформалау туралы тікелей айтуын тоқтатты.
Басшылық және үстемдік
Аризмендиаррьетаның жұмыс әдісі өзіне сенім артқан жастармен бірлесіп жұмыс істеуге негізделген. Ол Залдиспедегі алғашқы кәсіби мектепте және Спорттық жастар ұйымын құруда, сондай-ақ Католиктік әрекетке қатысуда көптеген адал жастармен танысуға мүмкіндік алды. Осылайша, 1946 жылы ол он бір жас жігітті таңдап алды, олар Өнеркәсіптік инженерлік білімдерін өз бетінше жалғастыруға, бірақ 200 км-дей жердегі Сарагоса университетінде оқуға түсті. 1955 жылы олардың бесеуі, бұған дейін Locksmith Union-тің үздік мамандары болған, ULGOR деп аталатын алғашқы өндірістік кооперативті құруға шақырылды. 1941-1955 жылдар аралығында жаңа ұйымдар құрудағы оның табысы, жас жұбайлардың үйлеріне ипотека төлеп, олардың болашағы белгісіз болғанмен, Мондрагонның ең жақсы компаниясындағы қауіпсіз жұмыстан бас тартып, оқиғаға қадам басуына көмектесті, жас жұбайларды көбірек сенімді етті. 1959 жылы ULGOR сәтті өсіп, нарықта өзін нығайтты. Бастапқыда серіктестер электрондық инженер Альфонсо Горроногиатианы Басқарушы кеңестің төрағасы етіп сайлады, ал Кеңес өз кезегінде химиялық инженер Хосе Мария Ормаэксеаны басқарушы директор етіп тағайындады. Бірақ Аризмендиаррьета кооперативтік несиелік ұйым құру идеясын ойлап тапты және өздігінен жоба мен Еңбек банкінің жарғыларын жасағаннан кейін министрліктердің оның құрылуын мақұлдауына қол жеткізді. Оны басқару үшін ол бәрінен бұрын адалдықты іздеді және Ормаэксеаға өзінің директоры болуды ұсынды, ол үлкен компанияның басқарушы директорынан Феррериас көшесіндегі кішігірім кеңсеге көшіп, онда басқа қызметкермен жұмыс істей бастады. Ормаэксеа "Банк бизнесі туралы мүлдем білмейтіндігіме және балансты қалай түсіндіру керектігін білмегеніме қарамастан, келістім" деп атап өтті. Сол сияқты, Аризмендиаррьета ULGOR-дің басқарушы және әлеуметтік кеңестеріндегі жоғары лауазымына байланысты Горроногоитияны екі президенттікті біріктіруге сендірді. 1970 жылы әртүрлі ETA топтарына байланысты жаңа баск солшылысынан және олардың бірінен соң бірі бөлінуінен туындаған сын-пікірлер болды. Олар кооперативтерде жетекші технократиялық тап пайда болды деп санайды, оның ішінде өзін кооперативист деп атаған, бірақ баск жұмысшы сыныбының азаттыққа шығуына кедергі келтірген Аризмендиаррьета да бар еді. Бұл Мадридтегі Еңбек министрлігінің кооператив мүшелеріне Еңбек үшін Медальдер беруінің бір себебі болды. 1972 жылы Алекопте және Мондрагонның "баск мектебі" (Икастола) осындай даулар болды. Ал 1974 жылы маусымда ULGOR және Fagor Electronic зауыттарында жұмыс бағасын бағалаудың жаңа ережелері нәтижесінде кооперативтік ереуіл алғаш рет өтті. Жағымсыз оқиғалардан кейін ереуіл Бас Ассамблеяда мақұлданған 24 серіктесті шығарумен аяқталды. Бірнеше жылдан кейін оларға қайта қабылдау мүмкіндігі берілді, кейбіреулері оны қабылдады. Кооперативизм баск мәселесіне сезімталдықтың жоқтығы үшін де сынға ұшырады. 1992 жылы Маркина-Ксеменде оның туған ауданы Баринагада оның құрметіне ескерткіш ашылды. 1997 жылы Аризменди Бейкери Сан-Францискода, Калифорнияда Аризмендиаррьетаның есімімен ашылды. 2009 жылдың 6 мамырында оның қасиетті деп жариялану процесінің епархиялық кезеңі аяқталды. 2015 жылдың 14 желтоқсанында Папа Франциск Аризмендиаррьетаны ерлік қасиетке ие деп жариялады және Католик шіркеуінде құрметті болды.