Кіріспе

Франсиско Кабарруш, Кабаррустың 1-графы (1752–1810) – испандық-француздық кәсіпкер және қаржыгер.

Ерте өмір

Ол Франциядағы Байон қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Доминик Кабаррус Фуркаде саудагер және кеме жасаушы болды, ол Баск кеңесінің теңіз капитандығы, кит аулау және ержүректер туралы әңгімелерімен байланысты болды, олар Испанияның Наварра аймағынан келген және Капбретон қаласына (Байон қаласына жақын) қоныстанды. Франсуа Тулузаға оқуға жіберілді, бірақ белгілі бір махаббат оқиғаларына байланысты отбасымен Байонға қайтарылды және әкесі оны Испанияға, өзінің бизнес серіктерінің бірі Галабертпен тәжірибе жинау үшін жіберді. Ол тек бизнесті ғана емес, сонымен қатар жұмыс берушісінің қызы Мария Антония Галаберт Казановаға ғашық болып, үйленді. Олар Мадридке жақын орналасқан Карабанхель-Альто қаласына қоныстанды, онда Мария Антонияның әкесі сабын фабрикасына ие болған. Олардың Карабаншельдегі үйі Maison St. Pierre (француз тілінде) деп аталды, және көп жылдар өткен соң бұл үй және оны қоршаған жерлер Монтижо графының (Императрица Евгения де Монтижоның әкесі) иелігіне қосылды. Алайда, ол көп ұзамай жақын мандағы Мадрид сарайының қоғамдық мәселелеріне белсенді қызығушылық таныта бастады. Ағарту дәуірі Мадридке жетті, және король Карл III Гаспар Мельхор де Жовелланос, граф Кампоман, граф Флоридабланка, Педро Пабло Абарка де Болеа (Аранда графы) сияқты саясаткерлер тобы ұсынған реформаларды қолдады. Осылардың ішінде Кабаррус, әсіресе қаржы саласында көзге түсті.

Реформалар мен ұят

Ол қазіргі Испания банкісінің алдастысы – Banco de San Carlos банкін, Оңтүстік Америкадағы колониялармен және Азиямен Филиппин аралдары арқылы сауда жасау компаниясын – Филиппиннің Корольдік компаниясын, сондай-ақ бүгінгі Canal de Isabel II-нің бастауы – Canal de Cabarrus деп аталатын су шаруашылығы және гидравликалық жобаны құрды. Бұл канал Мадрид қаласын сумен қамтамасыз етеді, Мадрид облысының солтүстік-шығысында, Жарама өзенінің бойында және Торрелагуна, Патонес, Торремоча-дель-Жарама, Уседа және Караквиз қалаларының муниципалдық шекараларында орналасқан. Ол сонымен қатар кеме жүзуге болатын су жолдарын ашуға қатысты кем дегенде екі жобаға қатысты, бірақ олар ешқашан аяқталған жоқ. Бірі – Гуадаррама каналы, ол Мадридтен мұхитқа дейін кеме қатынасын ашуға тиіс еді, Гуадаррама өзенінен Гуадалкивир өзеніне дейін бірнеше өзен алаптарын байланыстырып, содан теңізге шығу жолын ашатын еді (осы каналдардың қираған қалдықтары әлі де Гуадаррама өзенінің алабында көрініп тұр). Екінші жоба Каталонияның Барселона провинциясындағы Ллобрегат өзенін кеңейтуді қарастырды, бұл Ллобрегат өзенінің аңғарын кеме қатынасына ашып, Каталонияның болашақ өнеркәсіптік аймағына, оның тоқыма және кен өндіру жобаларына серпін беру мақсатында болды. Жобаның техникалық бөлігін Лемор ағайындыларына тапсырды. Ол сондай-ақ, шамамен бір ғасыр бұрын Францияда салынған Canal du Midi және Canal del Languedoc каналдарын да ескерген болуы мүмкін, олар француздарға Атлантикадан Жерорта теңізіне дейін Испанияны айналып өтіп, Гибралтар бұғазынан қашып, кеме жүретін су жолы арқылы үлкен табыс әкелді. Ланкедок каналының бастамашысы Пьер Поль Рике, Караман графы, сондай-ақ Джозеф Рике, сонымен қатар Караман графы және кейіннен Шимай принці, және Тереза Кабаррус Галаберттің соңғы күйеуі болды. Кабаррус отбасының бірнеше мүшелері мен Лессепс отбасы арасындағы туыстық байланыс (олардың екеуі де Байон қаласынан шыққан), оның ең танымал өкілі Фердинанд де Лессепс, Суэц каналын салған адам, осы канал құрылысына ықпал еткен болуы мүмкін. Қаржы кеңесінің ең беделді мүшесі ретінде ол осы сала бойынша көптеген реформаларды жоспарлаған. Карл III қайтыс болғаннан кейін (1788 ж.), Карл IV-тің консервативтік үкіметі ағартушылық реформаларды тоқтатты, ал реформаға белсенді қатысқан адамдар күдікке түсіп, қудаланды. Кабаррус өзі де жемқорлыққа айыпталып, Мадридке жақын Батрес қамалындағы түрмеге қамалды.

Француз билігі кезінде

Екі жылдан кейін ол босатылды, граф атағы берілді және маңызды миссияларда қызмет етті. Егер француз директориясы оның француз тумасы екендігіне қарсы болмағанда, тіпті Парижге испан елшісі ретінде жіберілген болар еді. Кабаррус Карл IV-тің тақтан бас тартып, Жозеф Бонапартқа (Испанияның королі I Жозе ретінде), Наполеон Бонапарттың бауырына жол беруге мәжбүр болған оқиғаларға қатыспады. Бірақ оның француз тумасы және испан істерін жақсы білуі оны император үшін қиын қаржы министрі лауазымына ең лайықты адам ретінде ұсынды, ол осы лауазымда қайтыс болды. Ол Жозеф Бонапартпен бірге сапарда болғанда Севильяда дүние салды және Севилья соборында жерленді.

Мұра

Испанияда қысқа билік құрған кезінде Жозеф Бонапартқа көрсеткен қолдауы үшін ол «афрансесадо» саналды және ол қайтыс болғанмен, Фердинанд VII таққа қайта келген кезде оның отбасы қуғынға ұшырап, мүлкі мен жерлері тәркіленді. Тіпті, оның денесі Севилья соборындағы мазарынан шығарылып, Гвадалквивир өзеніне тасталды деген де қауесет бар. Келесі кезеңдегі саяси тұрақсыздықтан туындаған жағдайға байланысты, ол мұрагерлеріне қалдырған мұра бірнеше рет қайта жаңартылып, Мадридтегі билік иесіне қарай тәркіленді. Оның ұлы, мұрагері және екінші Кабаррус графы, Доминго Кабаррус Галаберт, үкіметте бірнеше лауазымды атқарды, соның ішінде Паленсия және Вальядолид провинцияларының губернаторы болды. Оның қызы, Тереза Кабаррус Галаберт, Тереза Таллиен, сондай-ақ Мадам Таллиен (кейін Караман графесі және Химей ханшайымы атанған) Француз революциясының соңғы кезеңдерінде белсенділік танытып, замандастары оны «Нотр-Дам де Бон-Секур» және «Нотр-Дам де Термидор» деп атады. Оның немерелерінің бірі, Доминго Кабаррус Квилли, Франция императоры Наполеон III-ке үйленген Эухения де Монтихоның анасы, Мануэла Киркпатрик и Гривегненің қарындасы Энрикета Киркпатрик и Гривегнеге үйленді, сондай-ақ Альба герцогинясымен де туыстық байланысы болды. Доминго Кабаррус Квилли әкесі Доминго Кабаррус Галаберттен бұрын қайтыс болғандықтан, үшінші Кабаррус графы бола алмады, ал бұл титул оның қызы Паулина Кабаррус Киркпатрикке үшінші графша ретінде тиесілі болды. Франсиско Кабаррус Лаланн, Педро Пабло Абарка де Болеадан, Аранда графынан, бастапқыда оның екінші ұлы Франсиско Кабаррус Галаберт үшін Рабуйе виконты атағын алды, бірақ осы ұлының ерте қайтысынан кейін ол екі титулдың иесі болды және бүгінгі күнге дейін Кабаррус графтары Рабуйе виконттары атағын да алып жүреді. Рабуйе қаласы және оның айналасындағы елді мекендер мен ауылдық жерлер (бұл да титулға кіреді) Францияның Лангедок аймағында орналасқан. Оның жақын досы Франсиско Гоя оның толық бойын сомдады. Бұл портрет қазір Мадридтегі Испания банкі ғимаратында қойылған.