Кіріспе

Даниялық химик (1868–1939)

Сорен Петер Лориц Соренсен (9 қаңтар 1868 – 12 ақпан 1939) – қышқылдық және сілтілік деңгейін өлшеу шкаласы – pH тұжырымдамасын енгізгенімен танымал даниялық химик.

Жеке өмір

Соренсен 1868 жылы Данияның Хавребьерг қаласында фермердің ұлы болып дүниеге келген. Ол 18 жасында Копенгаген университетінде білім ала бастады. Медицина саласында мансап құруды жоспарлаған, бірақ химияшы Софус Мадс Йоргенсеннің ықпалымен химияға ауысты. Докторлық диссертациясын қорғайтын кезінде Данияның Техникалық университетінің зертханасында химиядан ассистент болып жұмыс істеді, Данияның геологиялық зерттеулеріне көмектесті, сондай-ақ Корольдік Әскери-теңіз кемежайына консультант қызметін ұсынды. Карлсберг зертханасында жұмыс істеген кезде иондық концентрацияның ақуыздарға тигізетін әсерін зерттеді. Сутегі иондарының концентрациясы ерекше маңызды болғандықтан, ол 1909 жылы оны қарапайым түрде көрсету үшін pH шкаласын енгізді. Шкаланы енгізген мақаласы (белгілеуді пайдаланып) француз, дания және неміс тілдерінде жарияланды. Мақалада Сёренсен мен оның студенттері жетілдірген қышқылдықты өлшеудің екі әдісі сипатталған. Бірінші әдіс электродтарға негізделген, ал екіншісі үлгілердің түсін және алдын ала таңдалған индикаторлар жиынтығын салыстыруды қамтиды (Сёренсен, 1909). 134-беттен: "Сутегі иондарының концентрациясының шамасы және осы қуаттың экспонентынің сандық мәні үшін белгілеу". (Сутегі иондарының концентрациясы тиісті ерітіндінің нормальдік коэффициентімен көрсетіледі, бұл коэффициент сутегі иондарына негізделген және 10-ның теріс дәрежесі түрінде жазылады. Айтпақшы, келесі бөлімде (159-бетті қараңыз) мен "сутегі ионының экспоненты" деген атауды және осы қуаттың экспонентынің сандық мәнін белгілеуді қолданатынымды атап өткім келеді.) 159–160-беттерде: "P саны үшін мен "сутегі ионының экспоненты" деген атауды және белгілеуді ұсынамын. Ерітіндінің сутегі ионының экспоненты – сутегі иондарына негізделген ерітіндінің нормальдік коэффициентінің кері шамасының Бриггс логарифмі, және бұл коэффициент 10-ның теріс дәрежесі түрінде жазылады). 139-беттен бастап "4. Сутегі иондарының концентрациясын анықтау әдістері", Сёренсен сутегі иондарының концентрациясын өлшеудің бірнеше әдістерін қарастырды. Ол олардың барлығын екеуінен басқа жоққа шығарды. 144-беттен: "Сутек немесе гидроксил иондарының концентрациясын анықтау үшін тағы екі тәсіл бар, атап айтқанда, газдық тізбекті өлшеу және индикаторлар арқылы анықтау, сондай-ақ электрометриялық немесе колориметриялық әдіс". 145–146-беттерде Сёренсен электрометриялық және колориметриялық әдістерді сипаттады: 145-беттен: "Электрометриялық әдіс. Платиналық қарамен қапталған платиналық пластинаны сулы – қышқыл, бейтарап немесе сілтілік – ерітіндіге батырып, ерітіндіні сутекпен қанықтырса, платиналық пластина мен ерітінді арасында кернеу айырмашылығы пайда болады, оның шамасы ерітіндідегі сутегі иондарының концентрациясына сәйкес заңға бағынады". 145-беттен: "Колориметриялық әдіс. Типикалық титрлеу кезінде индикатордың түсінің кенеттен өзгеруі, белгілі болғандай, қолдағы ерітіндідегі сутегі иондарының концентрациясы белгілі бір шамаға жеткенін немесе одан асып кеткенін білдіреді". 146-беттен: "Колориметриялық әдістің негізі ұзақ уақыттан бері белгілі, бірақ шашыраңқы материалды алғаш рет Ханс Фриденталь [1870–1942] және Эдуард Салмның тамаша зерттеулері арқылы белгілі бір нүктелерде жетілдіріп, толықтырды, соның арқасында олар әртүрлі иондық концентрациялардағы ауысу нүктелері бар индикаторлардың толық тізбесін құрастыра алды". 150-беттен бастап электрометриялық әдіс егжей-тегжейлі сипатталған; ал 201-беттен бастап колориметриялық әдіс егжей-тегжейлі сипатталған.