Кіріспе
Даниялық химик (1868–1939)
Сорен Петер Лориц Соренсен (9 қаңтар 1868 – 12 ақпан 1939) – қышқылдық және сілтілік деңгейін өлшеу шкаласы – pH тұжырымдамасын енгізгенімен танымал даниялық химик.
Жеке өмір
Соренсен 1868 жылы Данияның Хавребьерг қаласында фермердің ұлы болып дүниеге келген. Ол 18 жасында Копенгаген университетінде білім ала бастады. Медицина саласында мансап құруды жоспарлаған, бірақ химияшы Софус Мадс Йоргенсеннің ықпалымен химияға ауысты. Докторлық диссертациясын қорғайтын кезінде Данияның Техникалық университетінің зертханасында химиядан ассистент болып жұмыс істеді, Данияның геологиялық зерттеулеріне көмектесті, сондай-ақ Корольдік Әскери-теңіз кемежайына консультант қызметін ұсынды. Карлсберг зертханасында жұмыс істеген кезде иондық концентрацияның ақуыздарға тигізетін әсерін зерттеді. Сутегі иондарының концентрациясы ерекше маңызды болғандықтан, ол 1909 жылы оны қарапайым түрде көрсету үшін pH шкаласын енгізді. Шкаланы енгізген мақаласы (белгілеуді пайдаланып) француз, дания және неміс тілдерінде жарияланды. Мақалада Сёренсен мен оның студенттері жетілдірген қышқылдықты өлшеудің екі әдісі сипатталған. Бірінші әдіс электродтарға негізделген, ал екіншісі үлгілердің түсін және алдын ала таңдалған индикаторлар жиынтығын салыстыруды қамтиды (Сёренсен, 1909). 134-беттен: "Сутегі иондарының концентрациясының шамасы және осы қуаттың экспонентынің сандық мәні үшін белгілеу". (Сутегі иондарының концентрациясы тиісті ерітіндінің нормальдік коэффициентімен көрсетіледі, бұл коэффициент сутегі иондарына негізделген және 10-ның теріс дәрежесі түрінде жазылады. Айтпақшы, келесі бөлімде (159-бетті қараңыз) мен "сутегі ионының экспоненты" деген атауды және осы қуаттың экспонентынің сандық мәнін белгілеуді қолданатынымды атап өткім келеді.) 159–160-беттерде: "P саны үшін мен "сутегі ионының экспоненты" деген атауды және белгілеуді ұсынамын. Ерітіндінің сутегі ионының экспоненты – сутегі иондарына негізделген ерітіндінің нормальдік коэффициентінің кері шамасының Бриггс логарифмі, және бұл коэффициент 10-ның теріс дәрежесі түрінде жазылады). 139-беттен бастап "4. Сутегі иондарының концентрациясын анықтау әдістері", Сёренсен сутегі иондарының концентрациясын өлшеудің бірнеше әдістерін қарастырды. Ол олардың барлығын екеуінен басқа жоққа шығарды. 144-беттен: "Сутек немесе гидроксил иондарының концентрациясын анықтау үшін тағы екі тәсіл бар, атап айтқанда, газдық тізбекті өлшеу және индикаторлар арқылы анықтау, сондай-ақ электрометриялық немесе колориметриялық әдіс". 145–146-беттерде Сёренсен электрометриялық және колориметриялық әдістерді сипаттады: 145-беттен: "Электрометриялық әдіс. Платиналық қарамен қапталған платиналық пластинаны сулы – қышқыл, бейтарап немесе сілтілік – ерітіндіге батырып, ерітіндіні сутекпен қанықтырса, платиналық пластина мен ерітінді арасында кернеу айырмашылығы пайда болады, оның шамасы ерітіндідегі сутегі иондарының концентрациясына сәйкес заңға бағынады". 145-беттен: "Колориметриялық әдіс. Типикалық титрлеу кезінде индикатордың түсінің кенеттен өзгеруі, белгілі болғандай, қолдағы ерітіндідегі сутегі иондарының концентрациясы белгілі бір шамаға жеткенін немесе одан асып кеткенін білдіреді". 146-беттен: "Колориметриялық әдістің негізі ұзақ уақыттан бері белгілі, бірақ шашыраңқы материалды алғаш рет Ханс Фриденталь [1870–1942] және Эдуард Салмның тамаша зерттеулері арқылы белгілі бір нүктелерде жетілдіріп, толықтырды, соның арқасында олар әртүрлі иондық концентрациялардағы ауысу нүктелері бар индикаторлардың толық тізбесін құрастыра алды". 150-беттен бастап электрометриялық әдіс егжей-тегжейлі сипатталған; ал 201-беттен бастап колориметриялық әдіс егжей-тегжейлі сипатталған.
From p. 145: "Die elektrometrische Methode. Wird eine mit Platin schwarz bedeckte Platinplatte in eine wäßerige von der Wasserstoffionenkonzentration der Lösung abhängt.)" (The electrometric method. If a platinum plate that's covered with platinum black is dipped into an aqueous – acidic, neutral, or alkaline – solution and if the solution is saturated with hydrogen, then one finds, between the platinum plate and the solution, a voltage difference whose magnitude depends on the hydrogen ion concentration of the solution according to a law. From pp. 145: "Die colorimetrische Methode. Der Umschlag des Indicators bei einer gewöhnlichen Titrierung bedeutet ja, wie bekannt, daß die Konzentration der Wasserstoffionen der vorliegenden Lösung eine gewisse Größe von der einen oder der anderen Seite her erreicht oder überschritten hat." (The colorimetric method. The sudden change of the indicator during a typical titration means, as is known, that the concentration of hydrogen ions in the solution at hand has reached or exceeded – from one direction or the other – a certain magnitude.) p. 146: "Die Grundlage ist seit langer Zeit bekannt, eine vollständige Reihe Indikatoren mit Umschlagspunkten bei den verschiedensten Ionenkonzentrationen zusammenzustellen." (The basis [of the colorimetric method] has been known for a long time, but the scattered material was first struggled through and perfected at certain points by the beautiful investigations of Hans Friedenthal [1870 1942] and Eduard Salm, so that it became possible for them to assemble a complete series of indicators with transition points at the most varied ion concentrations.) On pp. 150ff, the electrometric method is detailed; and on pp. 201ff, the colorimetric method is detailed.