Кіріспе

Швед туылған француз актері (1929–2020) Макс фон Сидоу (/f//ɒ//n// /'s//iː//d//oʊ/, ; туған Карл Адольф фон Сидоу; 10 сәуір 1929 – 8 наурыз 2020) – швед-француз актері. Бейтарап, ойлы кейіпкерлерден бастап, сарказмға толы суретшілер мен қатыгез, кейде қуанышпен толған жауларға дейін алуан түрлі рөлдерде шеберлік танытқан фон Сидоу Канн кинофестивалі мен Венеция кинофестивалінен марапаттар алды. Ол екі рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды: «Жәбірленуші Пеле» (1987) үшін «Үздік актер» және «Ерекше қатты және керемет жақын» (2011) үшін «Үздік қосалқы актер» номинацияларында. Фон Сидоу алғаш рет Ингмар Бергманның «Жетінші мөр» (1957) фильміндегі 14 ғасырлық рыцарь Антониус Блок рөлімен халықаралық деңгейде танылды, онда оның кейіпкері Өліммен шахмат ойынына шақыратын культты сахналар бар. Ол Бергманның режиссерлік жұмысындағы он бір фильмде ойнады, соның ішінде «Жабайы жемістер» (1957), «Көктемдік қыз» (1960), «Қараңғы шыны арқылы» (1961), «Қысқы жарық» (1963), «Ұят» (1968) және «Тиісу» (1971) фильмдері. Фон Сидоу американдық кинодағы дебютын Киелі кітапқа негізделген «Ең ұлы оқиға» (1965) фильмінде Иса Мәсіх рөлінде ойнады. Кейін «Гавайи» (1966), «Жын шығарушы» (1973), «Кондордың үш күні» (1975), «Флэш Гордон» (1980), «Конан варвар» (1982) және Джеймс Бондтың «Ешқашан ешқашан айтпа» (1983) фильмдерінде ойнады. Ол «Дюна» (1984), «Ханна және оның қарындастары» (1986), «Ояну» (1990), «Азшылық есебі» (2002), «Суға бату қондырғысы және көбелек» (2007), «Жабық арал» (2010), «Робин Гуд» (2010) және «Жұлдыздар соғысы: Күш оянады» (2015) фильмдерінде де қосалқы рөлдерде ойнады. Ол Стивен Кингтің «Қажетті нәрселер» (1993) фильмінің адаптациясында басты антагонист Лиланд Гант (Шайтан) рөлін сомдады. 2016 жылы ол HBO фантастикалық сериалы «Трондар ойынында» Үш көзді қарға рөлін ойнады, бұл рөлі үшін ол «Драмалық сериалдағы үздік қонақ актер» номинациясына Primetime Emmy Award сыйлығына ұсынылды. Фон Сидоу 1954 жылы Швеция Корольдік қорынан Мәдени сыйлық алды, 2005 жылы «Arts et des Lettres» орденінің Командирі атанды және 2012 жылдың 17 қазанында «Légion d'honneur» орденінің рыцары атанды.

Ерте өмір

Карл Адольф фон Сидоу 1929 жылғы 10 сәуірде Швецияның Лунд қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Карл Вильгельм фон Сидоу, Лунд университетінде этнолог және фольклористика профессоры болған. Анасы, баронша Мария Маргарета Раппе, мектеп мұғалімі болды. Сидоудың әулетінде неміс тегі де бар. Әкесінің әкесі Дэвид Сидоу ("фон" немесе "Вон" фамилиясына кейіннен қосылған) 1724 жылы Помераниядан Кальмар аймағына көшіп келген. Анасы да жартылай померандық тектен шыққан. Сидоу лютеран дінінде тәрбиеленген, бірақ 1970-ші жылдары агностикке айналған. Сидоу Лунд кафедралық мектебінде оқыған, онда ол ерте жасында ағылшын тілін үйренген, бұл оны мектептегі достарымен бірге әуесқой театр ұйымын құруға итермелеген. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін Сидоу 1948 және 1951 жылдар аралығында Стокгольмдегі Корольдік драмалық театрде оқыды. Сидоудың театрлық жұмысы оған сыншылардың құрметін әкелді, ал 1954 жылы ол жас және перспективті актерлерге берілетін Швеция Корольдік қорының мәдени сыйлығын алды. Бергман мен Сидоудың алғашқы фильмі – «Жетінші мөр» (Det sjunde inseglet, 1957), онда Сидоу Антониус Блок рөлін сомдады – өміріне көңілі толмаған, крест жорығынан обаға толы Швецияға оралған 14 ғасырдың рыцарі. Оның кейіпкері Өліммен шахмат ойнаған көрініс кино тарихындағы есімді көрініс ретінде танылды. «Солдақ» (Ansiktet, 1958) фильмінде Сидоу фильмнің көп бөлігінде үнсіз болып қалатын 19 ғасырдың саяхатшы иллюзионисі Воглер рөлін ойнады. Ол сондай-ақ «Доктор Но» (1962) және «Музыканың дыбысы» (1965) фильмдеріндегі басты рөлдерден бас тартты. 1965 жылы Сидоу Джордж Стивенстің ұсынысын қабылдап, «Ең ұлы оқиға» эпопеясында Мәсіх рөлінде халықаралық аренаға шықты. Сол жылы екеуі «Ұят» (Skammen) драмасында ойнады, онда соғыс кезінде аралдағы шаруа қожалығында тұратын бұрынғы музыканттардың жұбайы туралы айтылады. 1980-ші жылдары «Флэш Гордон» және «Ешқашан есімде қалмайтын» фильмдерінен басқа, Сидоу Джон Милиустың «Конан варвар» (1982), Ян Труэллдің «Бүркіттің ұшуы» (1982), Рик Моранис пен Дейв Томас түсірген «Страндж Брю» (1983), Дэвид Линчтің «Дюна» (1984) және Вуди Алленнің «Ханна және оның қарындастары» (1986) фильмдерінде де ойнады. 1987 жылы Биль Августтың «Пелле-Жеңімпаз» фильмінде Сидоу ұлына жақсы өмір беру үшін Данияға көшіп келген кедей швед жұмысшысын сомдады. 1989 жылы Сидоу «Қызыл патша, ақ атты» телефильміне түсіп, осы рөлі үшін алғашқы Primetime Emmy Award номинациясын алды. Сондай-ақ, ол 1989 жылы түсірілген «Адам аулаушылар II» фильмінде Карпаттық Вигоға дауыс берді. 2002 жылы Сидоу Стивен Спилбергтің «Азаматтардың болашағы» ғылыми-фантастикалық триллерінде Том Крузбен бірге PreCrime директоры рөлін ойнап, ең табысты фильмдерінің біріне қатысты. 2013 жылғы сәуір айында Сидоу Голливудтағы Тернер классикалық кино фестивалінде «Кондордың үш күні» және «Жетінші мөр» фильмдері көрсетіліп, құрметке ие болды. 2014 жылғы наурызда Сидоу «Симпсон» мультсериалының «Сән соғысы» эпизодында аталған суретшінің дауысын берді. 2015 жылы ол «Жұлдыздық соғыстар: күш оянады» фильмінде Лор Сан Текка рөлін ойнады. Сондай-ақ, ол 2009 жылғы «Ghostbusters: The Video Game» ойынына дауыс берді және «Лего Жұлдыздық соғыстар: күш оянады» (2016) фильмінде Лор Сан Текка рөлін қайталады. 2018 жылы Сидоу Томас Винтербергтің «Курск» фильмінде, Курск суасты қайығының апатына арналған «Команда» деп те аталатын фильмде ойнады. Оның соңғы рөлі Николас Димитропулостың «Өткеннің эхосы» (2021) соғыс драмасында болды. Ол 1943 жылы Грекияны Осілік әскерлері басып алған кезде нацистік әскерлер жасаған Калаврита қырғынының соңғы тірі қалғандарының бірі Николас Андреу рөлін сомдады. 2012 жылы ол Чарли Роузға берген сұхбатында Ингмар Бергманның өлімнен кейін онымен байланысатынын айтқанын, өлімнен кейінгі өмірдің бар екенін көрсеткенін айтты. Роуз Сидоудан Бергманнан хабар алған-ақ деп сұрағанда, ол бар екенін айтты, бірақ бұл сөздің нақты мағынасы туралы көбірек айтпауды жөн көрді. Сол сұхбатта ол өзін жаста күмәнді адам ретінде сипаттады, бірақ бұл күмәннің жоғалғанын және Бергманның өлімнен кейінгі өмірге деген сенімімен келіскенін айтты.

Өлім

Макс фон Сидоу 2020 жылдың 8 наурызында 90 жасында Францияның Прованс аймағындағы үйінде дүние салды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Ол Билл Августтың "Пелле-жеңімпаз" (1987) және Стивен Далдридің "Ерекше қатты және керемет жақын" (2011) фильмдеріндегі ойыны үшін екі рет "Оскар" сыйлығына ұсынылды. 82 жасында фон Сидоу "Оскар" сыйлығына ие болған ең қарт актерлердің бірі еді. Ол сонымен қатар екі рет "Алтын глобус" және екі рет "Эмми" сыйлығына ұсынылды. 1982 жылы "Бөркіттің ұшуы" фильміндегі рөлі үшін Венеция халықаралық кинофестивалінде "Үздік актер" жүлдесін алды. Ол сондай-ақ 3 "Гулдбагж" сыйлығының иегері болды және 2004 жылы Канн кинофестивалінен фестиваль кубогын жеңіп алды.