Юта штатындағы Timpanogos үңгірлері ұлттық ескерткіші

Кіріспе

Юта штатындағы ұлттық ескерткіш, АҚШ

Тимпаногос үңгірінің ұлттық ескерткіші – АҚШ-тың Тимпаногос үңгірі тарихи ауданын және Васач тауларындағы Американ Форк каньонындағы Тимпаногос тауындағы үңгірлер жүйесін қорғайтын ұлттық ескерткіш. Бұл жерді Ұлттық саябақтар қызметі басқарады. Үңгірдің кіреберісіне дейінгі 2,4 шақырымдық жолдың биіктігі 333 метрге жетеді, бірақ ол асфальтталған және салыстырмалы түрде кең болғандықтан, көптеген адамдарға қолжетімді. Жүйедегі үш үңгірдің бірі Тимпаногос үңгірі деп аталады, оларды ескерткіш ашық болған кезде, әдетте мамырдан қыркүйекке дейін қар жағдайына және қаржыландыруға байланысты, экскурсиялар арқылы ғана көруге болады. Үңгірлер жүйесі бойынша стандартты тур және үңгірге таныстыру туры бар, ол із қалдырмау принципі бойынша үңгірді зерттеуді үйретеді және Хансен үңгіріне тереңірек барады.

Үш үңгір

Монументте саяхаттауға болатын үш үңгір бар: Хансен үңгірі, Ортаңғы үңгір және Тимпаногос үңгірі. Үш үңгір 1930 жылдары Жұмыс прогресі басқармасы жасайтын болған, адамдар жасаған туннельдермен байланысқан. Үңгірлердегі орташа температура 46 градус Фаренгейт. Көптеген әдемі түсті үңгір құрылымдарын немесе спелеотемдерін көруге болады. Ең қызықтылары – геликтиттер, олар кальцит немесе арагониттен тұратын қуыс, бұрылып, спираль тәрізді түтікшелер. Олар су түтікше арқылы өтіп, содан кейін буланып, соңында минералдық қалдықтар қалдырады. Үңгірде табылған басқа да спелеотемдер: үңгір беконы, үңгір бағаналары, ағын тас, үңгір попкорны, үңгір маталары, сталактиттер және сталагмиттер.

Үңгірлерді ашу

Мартин Хансен (1847-1934) 1887 жылғы қазан айында Хансен үңгірін ашқан. Бұл камерадағы көптеген ерекшеліктері мен құрылымдары «Duke Onyx» компаниясы және жалпы жұртшылық тарапынан үңгір ұлттық ескерткіш мәртебесіне ие болғанға дейін зақымдалған немесе алынып тасталған. 1913 жылғы жазда жақын жердегі екінші үңгір табылды. Хансен үңгірін зерттеу үшін отбасымен келген Джеймс Уильямс Гоф (1897-1986) және Фрэнк Джонсон атты жас жігіттер, жақын маңдағы беткейге көтерілген кезде қазір Тимпаногос үңгірі деп аталатын жердің кіреберісін тапты. Кейіннен тағы бірнеше адам үңгірге кіріп, ішіндегі көптеген құрылымдарды, соның ішінде Тимпаногостың Ұлы Жүрегін көрді. Бірақ көп ұзамай үңгірдің және оның кіреберісінің орны ұмытылды. Кейбір дереккөздер кіреберіс аймақтағы жер көшкіні салдарынан жоғалғанын, ал басқалары бастапқы ашқан адамдардың тым құпия сақтауына байланысты болғанын көрсетеді. Бірнеше жылдан кейін, тағы бір үңгір туралы қауесет естігеннен кейін, Вёрл Джеймс Манвилл (1900-1966) құпия жасырылған үңгірді іздеу үшін серіктестер тобымен (кейін «Payson Alpine Club» болып белгілі болған) келді. 1921 жылғы 14 тамызда ол оны қайта ашты (дегенмен көптеген дереккөздер оны үңгірді ашқан адам деп есептейді). Ол ақпаратты топтың басқа мүшелерімен бірден бөлісті. Хансен үңгірінде болған зардапты еске алып, сол түні топ үңгірді сақтауға бел буды. Манвилл сол түндегі оқиғаны күнделігіне «Хансен үңгірі сияқты оның сұлулығын бұзбай, ұрпақтарға сақтап қалудың» жолдарын талқылағанын жазды. Олар көп ұзамай табыс туралы АҚШ Орман шаруашылығы қызметіне хабарлады. Сол күздің соңында, 1921 жылғы 15 қазанда Джордж Хебер Хансен (1884-1951; Мартиннің ұлы) және Уэйн Эррол Хансен (1903-1989; Мартиннің немересі) каньонның екінші жағында аң аулап жүрді. Еленді табу үшін бинокль қолданғанда, олар таудың екі үңгірінің арасында орналасқан тағы бір тесікке тап болды. Бірнеше күннен кейін олар 74 жастағы Мартин Хансенді алып келді. Мартин қазір Ортаңғы үңгір деп аталатын үңгірге бірінші болып кірді. Қазіргі үңгірлер жүйесіне экскурсиялар Мартин Хансен тапқан кіреберіске жақын жасанды кіреберіс арқылы жүзеге асырылады. Жасанды туннель арқылы өтіп, экскурсиялар Ортаңғы үңгірге қарай жалғасады, содан кейін тағы бір жасанды туннель арқылы Тимпаногос үңгіріне жетеді. Ақырында экскурсиялар бастапқы кіреберіске жақын жасанды шығу арқылы жер бетіне оралады.

Martin Hansen (1847 1934) discovered what became known as Hansen Cave in October 1887, reportedly while cutting timber he tracked cougar footprints high up the side of American Fork Canyon. Many of the features and formations in this chamber were damaged or removed by the Duke Onyx Company and the general public before the cave was made a national monument. In the summer of 1913, a second cave was discovered nearby. While in the area to explore Hansen Cave with their families, teenagers James Williams Gough (1897 1986) and Frank Johnson were climbing an adjacent slope when they discovered the entrance to what is now known as Timpanogos Cave. Several others later entered the cave and viewed many of the formations inside, including the Great Heart of Timpanogos. However, before long, knowledge of the cave and its entrance was lost. Some sources indicate that the entrance was lost due to a landslide in the area, while others say it was, in part, caused by the extreme secrecy of the original finders. Several years later, after hearing rumors of another cave, Vearl James Manwill (1900 1966) came with a group of associates (which later became the Payson Alpine Club) in search of the mysterious hidden cave. On August 14, 1921 he rediscovered it (although many sources credit him as having discovered the cave). He immediately shared the information with the other members of the group. Having in mind the extreme damage that had resulted in Hansen Cave, that very night, the group dedicated themselves to the preservation of the cave. Of that night, Manwill wrote in his journal that they discussed ways "to preserve its beauty for posterity instead of allowing it to be vandalized as Hansen's Cave had been." Shortly thereafter they reported their find to the US Forest Service. Later that fall, on October 15, 1921, George Heber Hansen (1884 1951; Martin’s son) and Wayne Errol Hansen (1903 1989; Martin’s grandson), were hunting on the other side of the canyon. While using binoculars to try to find deer, they came across another hole in the mountain, in between the other two caves. In a few days they came back, with 74 year old Martin Hansen. Martin was the first to enter the cave, now called Middle Cave. Current tours of the cave system enter the caves though a manmade entrance very close to the entrance discovered by Martin Hansen. Passing through a manmade tunnel, tours continue on to Middle Cave, before passing through another manmade tunnel to Timpanogos Cave. Finally, tours return to the surface through a manmade exit near the original entrance.

Әкімшілік

Бұл жер 1922 жылдың 14 қазанында ұлттық ескерткіш деп белгіленгенімен, бастапқыда оны АҚШ Орман шаруашылығы қызметі дамытып, күтіп ұстады. 1933 жылы Ұлттық саябақтар қызметі басқаруды өз қолына алды. 1930 және 1940 жылдары бірнеше саябақ құрылыстары Works Progress Administration (WPA) арқылы салынды. 1982 жылы осы құрылыстарды қамтитын Тимпаногос үңгірінің тарихи аймағы белгіленді. Ортаңғы және Тимпаногос үңгірлері олардың құрылымдары мен ресурстарын қорғауға мүмкіндік болған дәуірде ашылды. Үңгір кешенін бақылап, сақтап отырған Ұлттық саябақтар қызметі оның табиғи ерекшеліктерін сақтаудың жаңа тәсілдерін әзірлеуді жалғастырды, соның ішінде үңгірлердегі жарықтандыруды шектеу арқылы жағымсыз организмдердің өсуін тежеді. Сақтау – жоғары басымдық. Ескерткіштің ресурстарды басқару тобы үңгірді және оның төңірегін қорғауға белсенді қатысады. Ұлттық саябақтар қызметі үнемі бақылау жүргізіп, келушілердің қабылдауы мен үңгірлерді сақтау арасындағы тиімді тепе-теңдікті табуға тырысады. Үңгірлерге кіретін адамдардың саны шектеулі болды, бұл адамның әсерін азайтуға көмектеседі. Ұлттық саябақтар қызметі сондай-ақ ескерткішті сақтауды ескерткіш қызметкерлерінің қажеттіліктерімен үйлестіреді. Ескерткіштің алғашқы келушілер орталығы 1991 жылы өртеніп кетті, ал келушілер орталығы дерлік үш онжылдық бойы екі қабатты жылжымалы үйлерде орналасқан. Уақытша келушілер орталығы қауіпті тас құлау аймағында болғандықтан, жаңа орталық салу жоспарлары қарастырылды. 2018 жылдың қыркүйегінде ескерткіш маусымдық жабылуға өткеннен кейін, жаңа жол басы мен келушілер орталығының құрылысы басталды. Жол мен ескерткіш 2019 жылдың маусым айында көпшілікке қайта ашылды.

Геология

Үңгір жүйесі Миссиссипп дәуіріне жататын, шамамен 340 миллион жыл бұрын пайда болған Deseret Limestone-да орналасқан. Ерекшелігі, үңгір қуысы бастапқыда Васатш жарылысынан тараған жарықтар тізбегі арқылы қалыптасқан. Одан кейін, Колорадодағы Желдер үңгіріне ұқсас гидротермальдық судың әсері және Васатш тауларының көтерілуі қазіргі үңгір жүйесін құрады. Палеомагнетизм деректеріне сәйкес, үңгірлердегі темір кендерінің құрамына қарағанда, үңгірлер соңғы 750 000 жылдың ішінде пайда бола бастады, өйткені үңгір жүйесі каньон арқылы ағып өтетін, атаусыз өзеннен (каньонның аузында Американ Форк өзеніне қосылатын) баяу көтерілді.