Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық қоршаған орта туралы келісімшарт
International environmental treaty
Тарих
1995 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасының (БҰҰЖЖ) Басқару кеңесі тұрақты органикалық ластаушылар (ТОЛ) мәселесі бойынша жаһандық шаралар қабылдауға шақырды. Ол оларды «қоршаған ортада ұзақ сақталып, тағам тізбегі арқылы биоаккумуляцияланатын және адам денсаулығы мен қоршаған ортаға зиян келтіру қаупін тудыратын химиялық заттар» деп анықтады. Осыдан кейін Химиялық қауіпсіздік жөніндегі үкіметаралық форум (ХХҚҚ) және Химиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық бағдарлама (ХХҚҚ) ең зиянды 12 затты, «ластанған он екілік» деп белгіледі. INC 1998 жылдың маусымынан 2000 жылдың желтоқсанына дейін бес рет кездесіп, конвенцияны дамытты, ал делегаттар Стокгольмде, Швецияда 2001 жылдың 22-23 мамырында өткен Толық өкілеттігі бар өкілдердің конференциясында ТОЛ бойынша Стокгольм конвенциясын қабылдады. Конвенция бойынша келіссөздер 2001 жылдың 23 мамырында Стокгольмде аяқталды. Конвенция 2004 жылдың 17 мамырында 128 тараптың ратификациясымен және 151 қол қоюшымен күшіне енді. Конвенцияға қатысушылар «ластанған он екілікке» кіретін тоғыз химиялық затты тыйым салуға, ДДТ-ны тек малярияны бақылау үшін қолдануға және диоксиндер мен фурандардың кездейсоқ өндірісін азайтуға келісті. Конвенцияға қатысушы мемлекеттер тұрақты токсикалық қосылыстарды қарау және оларды конвенцияға қосу үшін, егер олар тұрақтылық және трансшекаралық қауіптің белгілі бір критерийлеріне сәйкес келсе, процедураға келісті. Конвенцияға қосылатын жаңа химиялық заттардың алғашқы жиынтығы 2009 жылдың 8 мамырында Женевада өткен конференцияда келісілді. 2022 жылдың қыркүйек айына қарай конвенцияға 186 тарап (185 мемлекет және Еуропалық Одақ) мүше. 2019 жылы соңғысы (EU) 2019/1021 регламентімен алмастырылды.
In 1995, the Governing Council of the United Nations Environment Programme (UNEP) called for global action to be taken on POPs, which it defined as "chemical substances that persist in the environment, bio accumulate through the food web, and pose a risk of causing adverse effects to human health and the environment". Following this, the Intergovernmental Forum on Chemical Safety (IFCS) and the International Programme on Chemical Safety (IPCS) prepared an assessment of the 12 worst offenders, known as the dirty dozen. The INC met five times between June 1998 and December 2000 to elaborate the convention, and delegates adopted the Stockholm Convention on POPs at the Conference of the Plenipotentiaries convened from 22 to 23 May 2001 in Stockholm, Sweden. The negotiations for the convention were completed on 23 May 2001 in Stockholm. The convention entered into force on 17 May 2004 with ratification by an initial 128 parties and 151 signatories. Co signatories agree to outlaw nine of the dirty dozen chemicals, limit the use of DDT to malaria control, and curtail inadvertent production of dioxins and furans. Parties to the convention have agreed to a process by which persistent toxic compounds can be reviewed and added to the convention, if they meet certain criteria for persistence and transboundary threat. The first set of new chemicals to be added to the convention were agreed at a conference in Geneva on 8 May 2009. As of September 2022, there are 186 parties to the convention (185 states and the European Union). In 2019, the latter was replaced by Regulation (EU) 2019/1021.
Қаулылардың жиынтығы
Конвенцияның негізгі элементтері дамыған елдердің жаңа және қосымша қаржы ресурстарын және қасақана өндірілген тұрақты органикалық ластағыштарды (ТОЛ) өндіруді және пайдалануды жою, мүмкін болған жағдайда қасақана өндірілмеген ТОЛ-ды жою, сондай-ақ ТОЛ қалдықтарын қоршаған ортаға зиян келтірмейтін жолмен басқару және жою бойынша шараларды ұсыну талабын қамтиды. Стокгольм конвенциясының барлық қағидаларында сақтық таныту принципі қолданылады, оның преамбуласында, мақсатында және жаңа ТОЛ-ды анықтау ережесінде нақты сілтемелер бар.
Key elements of the Convention include the requirement that developed countries provide new and additional financial resources and measures to eliminate production and use of intentionally produced POPs, eliminate unintentionally produced POPs where feasible, and manage and dispose of POPs wastes in an environmentally sound manner. Precaution is exercised throughout the Stockholm Convention, with specific references in the preamble, the objective, and the provision on identifying new POPs.
Тұрақты органикалық ластаушыларды тексеру комитеті
Конвенция қабылдалған кезде қосымша ТҰЛ-дарды (тұрақты органикалық ластаушы заттарды) анықтау рәсімі және оны іске асыру кезінде қарастырылатын критерийлер белгіленді. 2005 жылғы 2-6 мамырда Уругвайдың Пунта-дель-Эсте қаласында өткен Тараптар Конференциясының (COP1) бірінші отырысында Конвенция бойынша тізімге енгізілуге ұсынылған қосымша үміткерлерді қарау үшін ТҰЛ қарастыру комитеті (POPRC) құрылды. Комитет БҰҰ-ның бес аймақтық тобынан тараптар ұсынған 31 сарапшыдан тұрады және ұсынылған химиялық заттарды үш кезеңде қарастырады. Комитет алдымен заттың Конвенцияның D қосымшасында егжей-тегжейлі сипатталған ТҰЛ-дарды тексеру критерийлерін – оның тұрақтылығын, биоаккумуляциясын, ұзақ қашықтыққа қоршаған ортаға тасымалдану мүмкіндігін (LRET) және уыттылығын – орындауын анықтайды. Егер зат осы талаптарға сай келеді деп табылса, Комитет E қосымшаға сәйкес тәуекел профилін жасайды, ол заттың LRET нәтижесінде адам денсаулығына және/немесе қоршаған ортаға елеулі кері әсер ете алатынын және осыған байланысты жаһандық шаралар қажеттігін бағалайды. Соңында, егер POPRC жаһандық шаралар қажет деп шешсе, ол F қосымшасына сәйкес, мүмкін болатын бақылау шараларымен байланысты әлеуметтік-экономикалық факторларды ескере отырып, тәуекелді басқаруды бағалауды әзірлейді. Осыған сүйене отырып, POPRC Конвенцияның бір немесе бірнеше қосымшаларына осы затты енгізуді COP-қа ұсынады. POPRC құрылғаннан бері жыл сайын Женевада (Швейцария) отырыстар өткізіп келеді. Тұрақты органикалық ластаушы заттар жөніндегі Стокгольм конвенциясының ТҰЛ қарастыру комитетінің (POPRC 7) жетінші отырысы 2011 жылғы 10-14 қазанда Женевада өтті. POPRC 8 2012 жылғы 15-19 қазанда Женевада, POPRC 9-POP RC 15 Римде, ал POPRC 16 онлайн форматта өткізілді.
When adopting the convention, provision was made for a procedure to identify additional POPs and the criteria to be considered in doing so. At the first meeting of the Conference of the Parties (COP1), held in Punta del Este, Uruguay, from 2–6 May 2005, the POPRC was established to consider additional candidates nominated for listing under the convention. The committee is composed of 31 experts nominated by parties from the five United Nations regional groups and reviews nominated chemicals in three stages. The Committee first determines whether the substance fulfills POP screening criteria detailed in Annex D of the convention, relating to its persistence, bioaccumulation, potential for long range environmental transport (LRET), and toxicity. If a substance is deemed to fulfill these requirements, the Committee then drafts a risk profile according to Annex E to evaluate whether the substance is likely, as a result of its LRET, to lead to significant adverse human health and/or environmental effects and therefore warrants global action. Finally, if the POPRC finds that global action is warranted, it develops a risk management evaluation, according to Annex F, reflecting socioeconomic considerations associated with possible control measures. Based on this, the POPRC decides to recommend that the COP list the substance under one or more of the annexes to the convention. The POPRC has met annually in Geneva, Switzerland, since its establishment. The seventh meeting of the Persistent Organic Pollutants Review Committee (POPRC 7) of the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants (POPs) took place from 10 to 14 October 2011 in Geneva. POPRC 8 was held from 15 to 19 October 2012 in Geneva, POPRC 9 to POPRC 15 were held in Rome, while POPRC 16 needed to be held online.
Даулар
Кейбір сыншылар келісімшарт маляриядан болатын өлім-жітімнің тоқтамауына себепкер деп айтса да, шындығында келісімшарт масаларды (малярияның таратушысы) бақылау үшін ДДТ-ні қоғамдық денсаулық сақтау мақсатында пайдалануға рұқсат береді. ДДТ-нің көп мөлшерде қолданылуын болдырмау үшін терезелерге торлар сияқты басқа да малярияға қарсы шаралар бар. Егер ДДТ-ні үй ішінде қолдану сияқты нақты шаралар қабылданса, ДДТ-нің шектеулі мөлшерін реттелген түрде пайдалануға болады. Дамып келе жатқан елдердің тұрғысынан алғанда, тұрақты органикалық ластағыштардың (POP) көздері, шығарылымдары және қоршаған ортадағы деңгейлері туралы деректер мен ақпараттың жетіспеуі нақты қосылыстар бойынша келіссөздерді қиындатады және зерттеулерге үлкен қажеттілікті көрсетеді. Тағы бір дау тудыратын мәселе – Стокгольм конвенциясында айтылған, бірақ "Лас ондыққа" кірмеген кейбір тұрақты органикалық ластағыштар (POP), олар Арктикалық биотада тұрақты түрде белсенді болады, мысалы, перфтороктансульфонат (PFOS). PFOS-тің көптеген қолданыс салалары бар, мысалы, дақтарды кетіруге арналған заттар, бірақ PFOS қоршаған ортада ыдырауға өте төзімді болғандықтан, оны қауіпті ететін көптеген қасиеттері бар. PFOS балалардың өліміне себеп болуы, дене салмағының төмендеуі және неврологиялық жүйелердің жұмысын бұзуы мүмкін, сондықтан ол уытты зат саналады. Бұл қосылысты даулы ететін нәрсе – оның түрлі елдер мен бизнес арасындағы экономикалық және саяси әсері.
Although some critics have alleged that the treaty is responsible for the continuing death toll from malaria, in reality the treaty specifically permits the public health use of DDT for the control of mosquitoes (the malaria vector). There are also ways to prevent high amounts of DDT consumed by using other malaria controls such as window screens. As long as there are specific measures taken, such as use of DDT indoors, then the limited amount of DDT can be used in a regulated fashion. From a developing country perspective, a lack of data and information about the sources, releases, and environmental levels of POPs hampers negotiations on specific compounds, and indicates a strong need for research. Another controversy would be certain POPs (which are continually active, specifically in the Arctic Biota) that were mentioned in the Stockholm Convention, but were not part of the Dirty Dozen such as perfluorooctane sulfonate (PFOS). PFOS have many general uses such as stain repellents but have many properties which can make it a dangerous due to the fact that PFOS can be highly resistant to environmental breakdown. PFOS can be toxic in terms of increased offspring death, decrease in body weight, and the disruption of neurological systems. What makes this compound controversial is the economic and political impact it can have among various countries and businesses.