Кіріспе
Антонин Дворжактың 1893 жылғы 9-шы симфониясы, "Жаңа дүниеден", Op. 95, B. 178, сондай-ақ "Жаңа әлем симфониясы" деп белгілі, 1892 жылдан 1895 жылға дейін Американың Ұлттық музыка консерваториясының директоры болған Антонин Дворжак 1893 жылы жазған туынды. Симфонияның тұңғыш орындалуы 1893 жылдың 16 желтоқсанында Нью-Йорк қаласында болды. Симфония қазір Айова штатының Спилвилл қаласындағы Били сағаттары мұражайы орналасқан ғимаратта аяқталды.
The Symphony No. 9 in E minor, "From the New World", Op. 95, B. 178 , also known as the New World Symphony, was composed by Antonín Dvořák in 1893 while he was the director of the National Conservatory of Music of America from 1892 to 1895. It premiered in New York City on 16 December 1893. The symphony was completed in the building that now houses the Bily Clocks Museum in Spillville, Iowa.
Нысан
Әдеттегі өнер көрсетілімі шамамен 40 минутқа созылады. Туынды төрт бөлімнен құралады:
I. Адажио Аллегро Моцто
Бұл бөлім соната түрінде жазылған және адажиодағы кіріспе лейтмотивпен басталады. Бұл мелодиялық сызба Дворжактың Е мажордағы №3 скрипкалық квинтетінің үшінші бөлімінде де, оның №1 юморескасында да кездеседі. Экспозиция үш тақырыпқа негізделген. Е минорындағы бірінші тақырып хабарлайтын және жауап беретін фразаларымен ерекшеленеді. Екінші тақырып G минорында, ол чех полькасына ұқсайтын түрге өзгереді. Экспозицияның G мажордағы соңғы тақырыбы афроамерикандық "Swing Low, Sweet Chariot" рухани әнімен ұқсас екенімен белгілі. Даму негізінен басты және соңғы тақырыптарға бағытталған, ал реприза басты тақырыпты қайталаудан және екінші және соңғы тақырыптарды жарты тонға көтеруден тұрады. Бөлім кодамен аяқталады, онда басты тақырып оркестрдің тутисінен жоғары латуль аспаптарымен орындалады. Содан кейін cor anglais (ағылшын мүйізі) D-бемоль мажордағы танымал басты тақырыпты өшірілген струналармен бірге орындайды. Дворжак тақырыпты кларнеттен cor anglais-ке ауыстырған, себебі ол оған Гарри Берлидің даусы еске түскен. Бөлімнің ортаңғы бөлімінде C минорындағы ностальгиялық және күңкей көңіл-күй тудыратын бөлім бар, ол ақырында бас партиясындағы пиццикато сатыларынан жоғары жерлеу шеруіне әкеледі. Одан кейін бұл бөлімнің тақырыбын, сондай-ақ бірінші бөлімнің басты және соңғы тақырыптарын қамтитын квази-скерцо келеді. Ларго басты тақырып пен кіріспе аккордтарының жұмсақ қайталануымен аяқталады.
III. Көп тіршілік ететін
Бұл қозғалыс үштік формада жазылған шекерцо, және Генри Уодсворт Лонгфеллоудың "Хиавата әні" шығармасынан әсер алған. Бірінші бөлімнің күшті ырғағы үштік орта бөліммен тоқтатылады. Бірінші бөлім қайтадан орындалады, одан кейін бірінші бөлімнің басты тақырыбының ко́дасында қайталама пайда болады. Басты тақырып, әсіресе 321-ші тақтадағы нұсқасы, Генрих Маршнердің "Ханс Хейлинг" увертюрасының кіріспе тақырыбына өте ұқсас.
Әсерлер
Дворжак Солтүстік Америкада естіген америкалық және афроамерикалық рухани музыкаға қызығушылық танытты. Ұлттық консерваторияның директоры ретінде ол Гарри Т. Берли атты афроамерикалық студентпен кездесті, ол оған дәстүрлі спиритуалдар орындады. Кейіннен композитор болған Берли, Дворжак өзінің мелодияларын жазу алдында олардың "рухын" сезінгенін айтты. Дворжак былай деді:
«Мен осы елдің болашақ музыкасы, «негр әуендері» деп аталатын нәрселерге негізделуі керек деп сенемін. Бұл Америка Құрама Штаттарында қалыптасатын, маңызды және өзгеше композиция мектебінің негізі болуы мүмкін. Бұл әдемі және алуан түрлі тақырыптар – жердің өнімі. Олар Американың халық әндері, және сіздің композиторларыңыз оларға жүгінуі керек». Симфония Нью-Йорк филармониясының тапсырысымен жазылды және 1893 жылдың 16 желтоқсанында Карнеги залында Антон Сейдльдің дирижерлігімен алғаш рет орындалды. Бір күн бұрын, 1893 жылдың 15 желтоқсанында «Нью-Йорк Геральд» газетінде жарияланған мақалада Дворжак симфониясына америкалық музыканың қандай әсер еткенін түсіндірді:
«Мен [үндістердің] әуендерін тікелей қолданған жоқпын. Мен үнді музыкасының ерекшеліктерін бейнелейтін түпнұсқалық тақырыптарды ғана жаздым, содан кейін осы тақырыптарды қазіргі заманғы ырғақтар, контрапункт және оркестрлік бояулардың барлық мүмкіндіктерін пайдаланып дамыттым». Дворжак сол мақалада симфонияның екінші бөлімін «Лонгфеллоудың «Хиавата» поэмасына негізделген кантата немесе операның болашақ туындысының эскизі» деп атады (Дворжак мұндай шығарманы ешқашан жазған жоқ). Көптеген тарихшылар Дворжак пентатоникалық шкала туралы айтып отыр деп санайды, ол осы музыкалық дәстүрлердің әрқайсысына тән. 2008 жылы «The Chronicle of Higher Education» журналында жарияланған мақалада танымал музыкатанушы Джозеф Хоровиц афроамерикандық спиритуалдардың Солтүстік Америкада жазылған Дворжак музыкасына үлкен әсер еткенін айтты, ол 1893 жылғы «Нью-Йорк Геральд» газетіндегі сұхбатынан: «Американың негр әуендерінде мен ұлы және асыл музыка мектебіне қажеттінің бәрін табамын» деген цитата келтірді. Дворжак, көрінеу, өзінің туған Богемияның музыкасынан ырғақтарды қарыз алды, бұл оның «Славян билерінде» айқын көрінеді, сондай-ақ Солтүстік Америкада жазылған кейбір шығармаларында афроамерикандық және/немесе үнді музыкасынан алынған пентатоникалық шкала да бар. Ол мелодияларды қарыз алғаны туралы айтулар жиі кездеседі, бірақ олар көбінесе нақты мысалдармен растала алмайды. Расталған мысалдардың бірі – «Квартет» тобындағы «Қызыл танагер» әні. Майкл Штайнберг симфонияның бірінші бөліміндегі флейта сололық тақырыбының «Swing Low, Sweet Chariot» спиритуалдына ұқсас екенін жазады. Леонард Бернштейн симфонияның негізінде көпұлтты екенін айтты. Дворжакқа Америкада естіген музыкасы ғана емес, көргендері де әсер етті. Ол Американы көрмеген болса, американдық шығармаларын осылай жазбас еді деп мәлімдеді. Дворжак Американың «ашық кеңістіктерінен», мысалы, 1893 жылдың жазында Айова штатына сапарында көрген далалардан шабыттанды деген пікір бар. Симфонияның бірнеше орындалуы туралы хабарламаларда симфонияға не әсер еткені және/немесе тыңдаушыларға қандай сезімдер сыйлайтыны туралы «ашық кеңістіктер» деген сөз тіркесі қолданылды. Дворжакқа бұрынғы классикалық композиторлардың, соның ішінде Бетховен мен Шуберттің стилі мен әдістері де әсер етті. «Жаңа әлем симфониясының» шерцо бөліміндегі төмендейтін кварталар мен тимпани соққылары Бетховеннің Хорлық симфониясының (Симфония №9) шерцосын еске салады. Симфонияның соңғы бөлімінде бұрынғы бөлімдерден цитаталардың қолданылуы Бетховеннің Хорлық симфониясының соңғы бөлімінің ашылу престосында бұрынғы бөлімдерді цитаталауын еске салады. Бұл Дворжак мансабындағы ең үлкен жетістіктердің бірі болды. Симфония жарық көргеннен кейін, оны бірнеше еуропалық оркестрлер орындады. Александр Маккензи 1894 жылдың 21 маусымында Лондон филармониясының алғашқы Лондондық концертіне дирижерлік етті. Ұлыбританияда бұл тақырып 1973 жылы Ридли Скотттың «Hovis» нан зауытының телерекламасында қолданылғаннан кейін көпшілікке кеңінен танылды.