Густав Малердің төртінші симфониясы

Кіріспе

Густав Малердің симфониясы

Густав Малердің соль мажордағы 4-ші симфониясы 1899-1900 жылдары жазылған, бірақ оған 1892 жылы жазылған ән де енген. "Das himmlische Leben" ("Көктей тірлік") атты ән баланың жұмаққа қатысты көрінісін бейнелейді және симфонияның финалында сопраномен орындалады. Малердің бұрынғы симфонияларымен салыстырғанда оркестрлеуі және ұзақтығы жағынан кішкентайырақ болған төртінші симфония бастапқыда алты бөлімнен тұруы жоспарланған, үш инструменталды және үш вокалды бөлімдер кезектесіп орындалатын. Симфонияның соңғы нұсқасы – 1899 жылдың шілдесінде Бад-Аузеде басталып, 1900 жылдың тамызында Майерниггте аяқталған – тек бір вокалды бөлімді (финалды) сақтайды және төрт бөлімнен тұрады: Bedächtig, nicht eilen (сонаталық форма); In gemächlicher Bewegung, ohne Hast (скерцо және трио); Ruhevoll, poco adagio (екі тақырып және вариациялар); және Sehr behaglich (строфикалық вариациялар). Премьерасы 1901 жылдың 25 қарашасында Мюнхенде композитор мен Кайм оркестрінің орындауында болды, бірақ жұмыстың түсініксіз мақсаты мен жақсы қабылданған Екінші симфонияға қарағанда нашарлығына байланысты көрермендер мен сыншылар тарапынан теріс пікірлерге ұшырады. Премьерадан кейін Германияда гастрольдік сапар, 1901 жылы Берлиндегі және 1902 жылы Венадағы премьералар өтті, олар симфонияны бірауызды түрде айыптады. Малер симфонияның тағы да бірнеше орындауларын жүргізді, кейде жылы қабылдауға ие болды, ал 1904 және 1905 жылдары американдық және британдық премьералары өтті. Симфонияның алғашқы басылымы 1902 жылы жарық көрді, бірақ Малер 1911 жылға дейін бірнеше рет түзетулер енгізді. Малердің қайтыс болғаннан кейін симфония Виллем Менгельберг және Бруно Вальтер сияқты дирижерлермен орындала берді, ал оның алғашқы жазбасы 1930 жылы Хидемаро Коное басқарған жапондық нұсқасы, сонымен қатар Малер симфониясының алғашқы электрлік жазбасы. Музыктанушы Дональд Митчелл төртінші симфонияның және оның қол жетімділігінің соғыстан кейінгі Малердің танымалдылығының өсуіне үлкен үлес қосканын айтады. Симфония құрылымында циклдік форманы пайдаланады, мысалы, алдыңғы үш бөлімдегі финалдың негізгі тақырыбының болжамдарында. Бірінші бөлім күрделі даму бөлімінен басқа, неоклассикалық стильде сипатталған. Екінші бөлімде Өлімді скрипкамен бейнелейтін скерцолар бар, олар Лендлер сияқты триолармен үйлеседі. Үшінші бөлімнің екі тақырыбы үш еселік кодаға жетуден бұрын кезекпен өзгеріске ұшырайды, ал финалда "Das himmlische Leben" әнінен алынған шумақтар бірінші бөлімнің кіріспесінен алынған қайырмалармен бөлінеді. Төртінші симфониядағы кейбір тақырыптар мен мотивтер Малердің екінші, үшінші және бесінші симфонияларында да кездеседі.

The Symphony No. 4 in G major by Gustav Mahler was composed from 1899 to 1900, though it incorporates a song originally written in 1892. That song, "Das himmlische Leben" ("The Heavenly Life"), presents a child's vision of heaven and is sung by a soprano in the symphony's Finale. Both smaller in orchestration and shorter in length than Mahler's earlier symphonies, the Fourth Symphony was initially planned to be in six movements, alternating between three instrumental and three vocal movements. The symphony's final form—begun in July 1899 at Bad Aussee and completed in August 1900 at Maiernigg—retains only one vocal movement (the Finale) and is in four movements: Bedächtig, nicht eilen (sonata form); In gemächlicher Bewegung, ohne Hast (scherzo and trio); Ruhevoll, poco adagio (double theme and variations); and Sehr behaglich (strophic variations). The premiere was performed in Munich on 25 November 1901 by the composer and the Kaim Orchestra, but it was met with negative audience and critical reception over the work's confusing intentions and perceived inferiority to the more well received Second Symphony. The premiere was followed by a German tour, a 1901 Berlin premiere, and a 1902 Vienna premiere, which were met with near unanimous condemnation of the symphony. Mahler conducted further performances of the symphony, sometimes to warm receptions, and the work received its American and British premieres in 1904 and 1905. The symphony's first edition was published in 1902, but Mahler made several more revisions up until 1911. After Mahler's death, the symphony continued to receive performances under conductors such as Willem Mengelberg and Bruno Walter, and its first recording is a 1930 Japanese rendition conducted by Hidemaro Konoye that is also the first electrical recording of any Mahler symphony. The musicologist Donald Mitchell believes the Fourth and its accessibility were largely responsible for the post war rise in Mahler's popularity. The symphony uses cyclic form throughout its structure, such as in the anticipations of the Finale's main theme in the previous three movements. The first movement has been characterized as neoclassical in style, save for its complex development section. The second movement consists of scherzos depicting Death at his fiddle, which are contrasted with Ländler like trios. The third movement's two themes are varied alternately before reaching a triple forte coda, and the Finale comprises verses from "Das himmlische Leben" sung in strophes that are separated by refrains of the first movement's opening. Certain themes and motifs in the Fourth Symphony are also found in Mahler's Second, Third, and Fifth Symphonies.

Құрамы

Густав Малердің Төртінші симфониясы композитордың үш Wunderhorn симфониясының соңғысы (басқалары – оның Екінші және Үшінші симфониялары). Бұл шығармалар Малердің «Баланың сиқырлы мүйізі» («Des Knaben Wunderhorn (Mahler)») атты өлеңдер циклына енген тақырыптарды қамтиды. Төртінші симфонияның негізі – бұрынғы ән, «Das himmlische Leben» («Жаспандық өмір»), ол «Des Knaben Wunderhorn»-нен алынған, бірақ Малердің ән циклына кірмеген. Малер бұл әнді Төртінші симфонияның шабыты және мақсаты деп санап, оны «құрылыстың тікенекті мұнарасы» деп атады. Оның фрагменттері алғашқы үш бөлімде естіледі, содан кейін төртінші бөлімде соло сопрано оны толықтай орындайды. Малер «Das himmlische Leben» әнін 1892 жылы дауысты және оркестрлік бес Humoresken (Humoresques) жинағының бөлігі ретінде аяқтады. Ол «Das himmlische Leben» мәтінін Бавариялық «Der Himmel hängt voll Geigen» («Аспан скрипкалармен ілінген» немесе «Гүлдің түсі арқылы көрілген әлем») түпнұсқалық халық әнінен бейімдеді. Өлеңде баланың көзімен көрілген жұмақтың көріністері мен кейіпкерлері суреттеледі. 1895 жылы Малер бұл әнді өзінің Үшінші симфониясының алтыншы және соңғы бөлімі ретінде пайдалануды қарастырды. «Das himmlische Leben» әнінің іздері Үшінші симфонияның бірінші, төртінші және бесінші бөлімдерінде кездеседі, соның ішінде бесінші бөлімдегі «Es sungen drei Engel» («Үш періште ән шырқады») әніндегі цитатасы бар. Бірақ Малер ақырында әнді шығармадан алып тастауды шешті. Оның орнына ол әнді жаңа симфониясының финалы ретінде пайдалануды жоспарлады. Осылайша, «Das himmlische Leben» арқылы Үшінші және Төртінші симфониялар арасында тығыз тақырыптық және бағдарламалық байланыс орнады, бірақ композитор Төртінші симфонияның өзінің Бірінші және Екінші симфонияларымен де тығыз байланысты екенін түсінді. 1900 жылдың жазында Натали Бауэр Лехнермен болған әңгімесінде Малер Төртінші симфонияны өзінің алғашқы төрт симфониясының «толыққанды тетралогиясының» қорытындысы деп сипаттады: ол кейіннен біріншісі – ерлік күресі мен жеңісті бейнелейді; екіншісі – өлім мен қайта тірілуді зерттейді; үшіншісі – өмір мен Құдайды қарастырады; ал төртіншісі, үшіншінің идеяларын дамыта отырып, жұмақтағы өмірді зерттейді. 1921 жылы Пол Беккердің симфонияның тұжырымдамасына сәйкес, Малер Sinfonie Nr. 4 (Humoreske) атты алты бөлімді құрайтын эскиз жасады:

Gustav Mahler's Fourth Symphony is the last of the composer's three Wunderhorn symphonies (the others being his Second and Third Symphonies). These works incorporated themes originating in Mahler's [[Des Knaben Wunderhorn (Mahler) (The Boy's Magic Horn), a song cycle setting poems from the folk poetry collection of the same name. The core of the Fourth Symphony is an earlier song, "Das himmlische Leben" ("The Heavenly Life"), set to text from Des Knaben Wunderhorn but not included in Mahler's song cycle. Mahler considered the song both the inspiration and goal of the Fourth Symphony, calling it the "tapering spire of the edifice." Fragments of it are heard in the first three movements before it is sung in its entirety by a solo soprano in the fourth movement. Mahler completed "Das himmlische Leben" in 1892, as part of a collection of five Humoresken (Humoresques) for voice and orchestra. He adapted the text of "Das himmlische Leben" from the original Bavarian folk song "Der Himmel hängt voll Geigen" ("Heaven is Hung with Violins" or "The World through Rose colored Glasses") in Des Knaben Wunderhorn. The poem describes scenes and characters from a child's vision of heaven. In 1895, Mahler considered using the song as the sixth and final movement of his Third Symphony. While remnants of "Das himmlische Leben" can be found in the Third Symphony's first, fourth, and fifth movements—including a quotation of the song in the fifth movement's "Es sungen drei Engel" ("Three Angels were Singing")—Mahler eventually decided to withdraw the song from the work. He instead opted to use the song as the finale of a new symphony, his Fourth. Consequently, there are particularly strong thematic and programmatic connections between the Third and the Fourth through "Das himmlische Leben", though the composer also realized that the Fourth was closely related to his First and Second Symphonies. In conversation with Natalie Bauer Lechner in the summer of 1900, Mahler described the Fourth Symphony as the conclusion to the "perfectly self contained tetralogy" of his first four symphonies: she later expanded on this to suggest that the First depicts heroic suffering and triumph; the Second explores death and resurrection; the Third contemplates existence and God; and the Fourth, as an extension of the Third's ideas, explores life in heaven. According to Paul Bekker's 1921 synopsis of the symphony, Mahler made an early program sketch titled Sinfonie Nr. 4 (Humoreske) that has the following six movement form:

Эскизден көрінетіндей, Малер бастапқыда Төртінші симфонияның үш таза симфониялық бөлімін (бірінші, үшінші және бесінші) және үш оркестрлік әнді жоспарлаған: «Das irdische Leben» (шамамен 1893 жылы «Des Knaben Wunderhorn» әні ретінде жазылған), «Morgenglocken» (1895 жылы Үшінші симфонияның «Es sungen drei Engel» әні ретінде аяқталған) және «Das himmlische Leben». Алайда, симфония бағдарламалық эскиздің бірінші және соңғы бөлімдері симфонияның соңғы нұсқасындағы тиісті бөлімдер ретінде іске асырылғанға дейін өзгертілді, нәтижесінде композитордың әлдеқайда ұзақ симфонияларымен салыстырғанда, қалыпты симфониялық ұзындықтағы (шамамен 45 минуттық) Төртінші симфония пайда болды. 1899 жылы Малер Бад-Аузедегі жазғы демалысында Бауэр Лехнердің сөзімен айтқанда, «Төртінші симфония шілде айының соңында оның қолына дәл уақытында түсті». Бұл демалыс Малер үшін бүкіл жыл бойы композиция жасауға мүмкіндік берген жалғыз кезең болды, бірақ оның өнімділігіне нашар ауа райы және «жаман демалыс орындарының музыкасы» деп атаған нәрсе кедергі келтірді. Демалыс аяқталуға жақын, Малер симфонияда он күн жұмыс істеді, оның ішінде үш аспаптық бөлімнің «жартысын» жазды және Бауэр Лехнердің айтуынша, Адажионың үшінші бөлімінің вариацияларын жасады. Малер Төртінші симфонияны келесі жылы Майернигтегі жазғы демалысында аяқтады; сол жазда тағы да өнімсіздікке ұшырағаннан кейін, Малер жұмыс ырғағын тауып, симфонияның Partiturentwurf (бірінші толық оркестрлік ұпай) 1900 жылдың 5 тамызында аяқтады. Симфония аяқталғаннан кейін Малер кенеттен «бос және күйзеліске ұшырады, өйткені өмірдің мәні жоғалды», ал Бауэр Лехнер бұл шығарманы құрастыру кезінде «өмірінің маңызды бөлігін жоғалтқаны үшін қатты ренжіді» деп хабарлады. Сол жылы Рождество мерекесінде Малер Шерцоның екінші бөлімін қайта қарастырып, оркестрлеуін 1901 жылдың 5 қаңтарында аяқтады. Малер Бірінші және Екінші симфонияларына бағдарламаларын жариялағанмен, Төртінші симфония үшін бағдарлама жариялаудан бас тартты. Музыкатанушы Джеймс Л. Зиховичтің сөздерімен айтқанда, Малер «музыканың өз алдына өмір сүруін» қалады. Малер симфонияның бөлімдеріне атау беруге де қарсы болды, өйткені ол сыншылар мен тыңдаушылардың «оларды дұрыс түсінбеуінен және бұрмалауынан» қорқыныш сезінді.

The sketch indicates that Mahler originally planned for the Fourth Symphony to have three purely symphonic movements (first, third, and fifth) and three orchestra songs: "Das irdische Leben" (composed c. 1893 as a Des Knaben Wunderhorn song), "Morgenglocken" (completed in 1895 as the Third Symphony's "Es sungen drei Engel"), and "Das himmlische Leben". However, the symphony would be modified until only the program sketch's first and last movements would be realized as their respective movements in the symphony's final form, resulting in a Fourth Symphony of normal symphonic length (around 45 minutes) as opposed to the composer's significantly longer earlier symphonies. During Mahler's 1899 summer vacation in Bad Aussee, the Fourth Symphony, in Bauer Lechner's words, "fell into his lap just in the nick of time" in late July. The vacation served as Mahler's only chance during the entire year when he was free to compose, but his productivity heretofore was hindered by poor weather and listening to what he called "ghastly health resort music". As the vacation neared its end, Mahler worked on the symphony for ten days, during which he drafted "about half" of the three instrumental movements and sketched the variations of the Adagio third movement, according to Bauer Lechner. Mahler finished the Fourth during his summer vacation in Maiernigg the next year; following another bout of unproductivity that summer, Mahler eventually found his working rhythm and completed the symphony's Partiturentwurf (first full orchestral score) on 5 August 1900. The symphony's completion suddenly left Mahler feeling "empty and depressed because life has lost all meaning", and Bauer Lechner reports that he was "deeply upset to have lost such an important part of his life" composing the work. Later that year during the Christmas holidays, Mahler revised the Scherzo second movement, finalizing its orchestration on 5 January 1901. Though Mahler published his programs for the First and Second symphonies, he refrained from publishing a program for the Fourth. In the words of the musicologist James L. Zychowicz, Mahler intended for "the music to exist on its own." Mahler was also opposed to giving any titles for the symphony's movements, despite having "devised some marvelous ones", because he did not want critics and audiences to "misunderstand and distort them in the worst possible way."

Премьера

1901 жылдың бірінші жартысында Рихард Штраус Малердің Үшінші симфониясын алғаш рет толық орындауды жоспарлаған. Алайда, Штраус Үшінші симфонияның премьерасына дайындалуға жеткілікті уақыты бар-жоғына көзі жетпей, 3 шілдеде Малерге төртінші симфонияның премьерасын өткізуге рұқсат сұрады. Малер жауабында премьераны Мюнхенге уәде еткенін, «онда Каим оркестрі мен Одеон арасында премьера үшін таласқа түсіп, арасынан таңдау жасау қиын» екенін айтты. Вена филармониясы да Малерден бірнеше рет симфонияның премьерасын орындауға рұқсат сұрады, бірақ Малер сол кезде премьераны Каим оркестрінің жетекшісі Феликс Вайнгартнерге уәде берген еді. Филармониямен болған келісімдерден кейін композитор 1901 жылдың тамызы немесе қыркүйегінде Вайнгартнерден премьераны өзі өткізуге рұқсат сұрады, себебі симфония мен оның орындалуына байланысты алаңдаушылық білдірді. Ақырында, Малер әлемдік премьераны Мюнхендегі Каим оркестрімен өткізуге келісті, содан кейін Вайнгартнер мен Каим оркестрі Германияның әртүрлі қалаларында гастрольдік сапармен жұмыс істейтін болды, ал Малер өзі Берлинде қосымша орындау өткізетін еді. Симфонияның оркестрлеуін басылымға шығармас бұрын қайта қарау үшін Малер 12 қазанда Вена филармониясымен оқу репетициясын ұйымдастырды, ол келесі жылғы қаңтарда жоспарланған Вена премьерасының да репетициясы болды. Малер нәтижеге қанағаттанбады, партитураны түзетіп, симфонияның премьерасына дейін төрт рет толық репетиция жасады. Мюнхендегі премьера бастапқыда 18 қарашаға жоспарланған, бірақ Малер қазан айының соңында Вайнгартнерден «еңсеруге болмайтын қиындықтар» деп, орындауды 25 қарашаға кейінге жылдыруды өтінді. Ол сондай-ақ премьера бағдарламасына симфониядан бұрын вокалдық шығарманы қосуға қарсы болды, өйткені Финалдағы сопраноның «күтпеген эффектісін» қамтамасыз етуді қалады. Генри Луи де Ла Гранж былай деп жазады: «Төртінші симфония Малерге одан бұрынғы монументальді симфониялардан гөрі көбірек күш пен қайғыны сыйлады, және ол премьераның алғашқы тыңдаушыларының реакциясынан қорқыныш білдіргенімен, оның қарапайым көлемі мен стильдің айқындығы оған жұртшылықтың да, музыканттардың да мақұлдауын әкеледі деп құпия үміттенді». Симфонияның әлемдік премьерасы 1901 жылдың 25 қарашасында Мюнхендегі Каим залында өтті, онда Малер Каим оркестрін дирижерлік етті, ал Маргарет Михайлек сопрано рөлін орындады. Бауэр Лехнер бірінші бөлімге қошемет пен наразылық екеуі де болғанын жазады, себебі аудиторияның бір бөлігі «даму кезеңіндегі оқиғалардың күрделілігін қабылдауға шамасы келмеді». Скерцо көрермендерге одан да қиын болды және одан әрі дауыспен сыналды. Михайлек Финалдағы өнерімен «күнді құтқарды»; оның жастығы мен сүйкімділігі «толқыған суды тыныштандырған» деп айтылды. Осыған қарамастан, премьера көптеген көрермендерді ашуға толтырды, бұл туралы Мюнхен баспасөзі дереу хабарлады. «Альгемейне Цайтунг» газеті бірінші бөлімді мақтағанмен, симфонияны «оңай түсінілмейтін және бір рет тыңдағаннан кейін бағалауға болмайтын» деп сипаттады. Сондай-ақ, ол жұмыстың «әуесқойлығын» және «күлкілі комиктерді» негізсіз пайдалануын сынға алды, содан кейін «музыканың Киелі Рухына қарсы келушілік» деп айыптады. «The Times» және «Bayerischer Kurier» газеттері Малердің Төртінші симфониясын оның бағалы Екінші симфониясымен салыстырғанда көңілі қалды; біріншісі Төртінші симфонияны «бір-бірінен ажыратылған және гетерогенді атмосфералар мен аспаптық еліктермен араластырылған өрнектер тізбегі» деп бағалады, ал екіншісі жұмыстың «ұлы даусымен толы» екенін айтты. «Die Musik» журналында Екінші симфонияның кейбір бөлімдеріндегі «жаман тұқымдар» Төртінші симфонияда «үлкен тікенді қарағайларға» айналғаны туралы мәлімдеме жасалды. Симфония «Kleine Journal» газетінде мақтауға ие болды, онда бүкіл шығарма «шашыраңқы, сезімтал, тіпті истерикалық» деп аталып, Финал «шындығында генийдің туындысы» деп бағаланды. «Münchener Post» газеті симфонияны «көркемдікке жету жолындағы үлкен қадам» деп атады.

During the first half of 1901, Richard Strauss considered conducting the first complete performance of Mahler's Third Symphony. However, Strauss, unsure whether he had enough time to prepare the Third's premiere, wrote to Mahler on 3 July asking whether he could conduct the Fourth's premiere instead. Mahler in his response revealed that he had already promised the premiere to Munich, "where the Kaim Orchestra and the Odeon are having such a tug of war over it that I'm finding it hard to try to choose between them". The Vienna Philharmonic had also asked Mahler several times whether they could perform the symphony's premiere, but Mahler by then had promised the premiere to Felix Weingartner, head of the Kaim Orchestra. Not long after the exchanges with the Philharmonic, the composer asked for Weingartner's permission sometime in August or September 1901 to conduct the premiere himself, citing his anxiety over the symphony and its performance. Eventually, it was planned for Mahler to conduct the Kaim Orchestra in Munich for the world premiere, after which Weingartner and the Kaim Orchestra would perform the work on tour in various German cities and Mahler himself would conduct another performance in Berlin. To review the symphony's orchestration before its publication, Mahler arranged a reading rehearsal with the Vienna Philharmonic on 12 October that doubled as a rehearsal of the Vienna premiere scheduled for January next year. Mahler was not satisfied with the results, making corrections to the score and fully rehearsing the work four times before the symphony's premiere. Though the Munich premiere was originally planned for 18 November, Mahler requested in late October that Weingartner postpone the performance to 25 November, citing "insurmountable difficulties". He also opposed including a vocal work before the symphony in the premiere's program, as he wanted the Finale's soprano "to come as a complete surprise". Henry Louis de La Grange writes: "the Fourth Symphony had cost Mahler more toil and anguish than the monumental symphonies that had preceded it, and, notwithstanding he was apprehensive of the reactions of its first audience, he secretly hoped that its modest dimensions and the clarity of its style would finally win him the approval of both the public and the musicians." The world premiere of the symphony was performed on 25 November 1901 in Munich at the Kaim Saal, with Mahler conducting the Kaim Orchestra and Margarete Michalek as soprano. Bauer Lechner writes that the first movement was met with both applause and boos since a number in the audience were "unable to follow the complexity of events in the development". The Scherzo proved more confusing to the audience and received further vocal derision. Michalek's performance in the Finale "saved the day"; her youth and charm was said to have "poured oil on the troubled waters". Despite this, the premiere left many in its audience incensed, as the Munich press was quick to report. The Allgemeine Zeitung, though praising the first movement, described the symphony as "not readily accessible and, in any case, impossible to judge after only one hearing". It also criticized the work's "pretensions" and unjustified use of "the grotesquely comic" before accusing it of "[trespassing] against the Holy Spirit of music". The and the Bayerischer Kurier both expressed disappointment when comparing Mahler's Fourth to what they considered his superior Second Symphony; the former assessed the Fourth to be a "succession of disjointed and heterogeneous atmospheres and expressions mixed with instrumental quirks and affectations" while the latter said the work was full of "incredible cacophony". Likewise, Die Musik claimed that "the bad seeds" in parts of the Second grew into "immense spiky thistles" in the Fourth. The symphony did find some praise in the Kleine Journal—which lauded the Finale as "quite simply a work of genius" despite calling the whole work "transparent, sensitive, almost hysterical"—and the Münchener Post, which hailed the symphony to be a "great step forward on the road to artistic clarity".

Кейінгі орындалулары мен қабылдануы

Вайнгартнер мен Каим оркестрінің симфониялық гастролі, Михалек солист ретінде Нюрнбергте (26 қараша 1901), Дармштадтта (27 қараша), Франкфуртта (28 қараша), Карлсруэде (29 қараша) және Штутгартта (30 қараша) орындалды. Қалалардың көпшілігі төртінші симфонияға бірауызды түрде қарсылық білдірді, Штутгарт болса жалғыз ерекшелік болды. Мюнхендегі премьераның сәтті өткені туралы жалған хабар Нюрнбергтегі қойылымнан кейін шапалақтарға алып келді, бірақ қаланың General Anzeiger газеті Малердің «Vaudeville Symphony» әуенін тек оркестрлеуін жоғары бағалап, қатал сынға алды. Франкфуртта көрермендердің «ашулы және зорлық-зомбылық» ышқырығы «көктемгі желдің өлі жапырақтар мен орманның құрғаған бұтақтары арқылы соққан дыбысына» теңелді. Карлсруэде концерт көрермендердің аздығымен басталды, ал Вайнгартнер симфонияның финалын ғана дирижерлеуді жөн көрді. Штутгарт баспасөзі әртүрлі пікір білдірді: Малерді жас да талантты композитор деп мақтап, туындысын «жақсы көңіл-күйлі әуендер мен халық билерінің гүлдестесі» деп атады; ал «Neues Taggblatt» симфонияны «вульгарлыққа толы бөлімдері» үшін айыптады. Гастроль сәтсіз аяқталып, Малердің көңілі қалды, ал Вайнгартнер қатты күйзелді; ол ешқашан Малердің туындысын тағы да дирижерлемеді. Берлиндегі премьера 1901 жылдың 16 желтоқсанында Берлин опера театрында өтті. Туынды көрермендер тарапынан жаулыққа ұшырады; Ла Гранж «Берлин баспасөзі жаңа туындыны қиратудан ләззат алғанын» жазды, Berliner Tageblatt және Vossische Zeitung газеттерінде де теріс пікірлер жарияланды. Малер 1902 жылдың 12 қаңтарында Großer Musikvereinsaal-де Венадағы премьераны да дирижерледі, орындаушылар қатарында Вена филармониясы мен Михалек болды. Симфония тағы да қатаң сынға ұшырады, соның ішінде Макс Калбек, Теодор Хелм, Рихард Хейбергер және Макс Граф сыншыларының пікірлері жарияланды. Малер 1903 жылдың 23 қаңтарында Висбадендегі Курхаус театрында концерт өткізді. Сол жылы Дюссельдорф қаласында да қойылым болды. 1904 жылдың 23 наурызында композитор Майнц штадт-театрында төртінші симфонияны дирижерледі, ол жылы шапалақтарға ие болды, бірақ туындының «наивтілігін» сынға алды. Одан кейін бірқатар халықаралық қойылымдар өтті. 1904 жылы Малер Амстердамға барып, 23 қазанда Корольдік Концертгебууда Концертгебу оркестрі мен солист Алида Люткеманнмен симфонияның екі рет орындалуын дирижерледі. 1904 жылдың 6 қарашасында Нью-Йоркте өткен американдық премьерада Уолтер Дамрош Нью-Йорк симфониялық қоғамын және сопрано Этта де Монтжауды дирижерледі. Британдық премьера 1905 жылдың 25 қазанында Генри Вудтың басқаруымен өткен Prom концерті болды, ол New Queen's Hall Orchestra және әйелі Ольга Вудты (сопрано ретінде) дирижерледі. Малер 1907 жылдың 18 қаңтарында Франкфурттың Саальбау залында тағы бір қойылым өткізді. Малер симфонияны соңғы рет 1911 жылдың 17 және 20 қаңтарында Карнеги залында Нью-Йорк филармониясымен және сопрано Белла Алтенмен орындады. 1920 жылдың мамырында Амстердамда өткен Малер фестивалінде Виллем Менгельбергтің жетекшілігімен Концертгебу оркестрі тоғыз концерт өткізді, оның барысында Малердің барлық туындылары алғаш рет ойнатылды. Малердің шәкірті Бруно Вальтер 1923 жылы Мәскеуде симфонияны дирижерледі, бірақ ол концерттің орыс ұйымдастырушыларын «Das himmlische Leben» шығармасындағы діни сілтемелерді өзгертпеуге көндіруге мәжбүр болды. 1940 жылдары төртінші симфония Лондон филармониясы оркестрімен Анатоль Фистулари және BBC симфониялық оркестрімен Адриан Боулт дирижерлігімен орындалды, бұл Дональд Митчелл «Англиядағы Малер бумы» деп атаған құбылысқа үлес қосты. Митчеллдің пікірінше, төртінші симфония «Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Малерге деген көзқарастың өзгеруіне ықпал етті», өйткені оның салыстырмалы түрде қарапайым ресурстары мен ұзындығы, оның түсініктілігі және тартымдылығы ақырында «көккөңіл көрермендерді» баурап алды. 1973 жылы Курт Блаукопф Малер симфонияларының төртіншісі «ең тез танымал болғанын» мәлімдеді. 2005 жылы Зихович композитордың «өте қысқа» төртінші симфониясы Малердің ең қолжетімді туындыларының бірі болып қалатынын жазды.

Weingartner and the Kaim Orchestra's tour of the symphony, with Michalek as soloist, performed in Nuremberg (26 November 1901), Darmstadt (27 November), Frankfurt (28 November), Karlsruhe (29 November), and Stuttgart (30 November). Most of the cities gave unanimously negative receptions towards the Fourth, with Stuttgart being the sole exception. A false report of a successful Munich premiere prompted some applause after the Nuremberg performance, but the city's General Anzeiger gave a harsh review of Mahler's "Vaudeville Symphony", praising only its orchestration. In Frankfurt, the audience's "angry and violent" hissing was likened to "the sound of an autumn wind blowing through the dead leaves and dried twigs of a forest" by the In Karlsruhe, the concert began with a near empty audience, and Weingartner chose only to conduct the symphony's Finale. The Stuttgart press was mixed: the praised Mahler as a rising star and considered the work a "wreath of good humored melodies and folk dances"; on the other hand, the Neues Taggblatt condemned the symphony for its "vulgar passages". The tour's failure discouraged Mahler and traumatized Weingartner; the latter never conducted a piece by Mahler again. The Berlin premiere was performed on 16 December 1901 at the Berlin Opera, with Mahler conducting the Berliner Tonkünstler Orchestra and Thila Plaichinger as soprano. The work's reception was hostile; La Grange writes that "the Berlin press took a malicious delight in tearing the new work to shreds", with negative reviews in the , Berliner Tageblatt, and Vossische Zeitung. Mahler also conducted for the Vienna premiere on 12 January 1902 at the Großer Musikvereinsaal, which was performed by the Vienna Philharmonic and Michalek. Once again, the reception was a near unanimous condemnation of the symphony, including criticism from reviewers Max Kalbeck, Theodor Helm, Richard Heuberger, and Max Graf. Mahler conducted a 23 January 1903 performance at the Kurhaus, Wiesbaden, where he was surprised by the friendly reception. That year later saw a performance in Düsseldorf. On 23 March 1904, the composer conducted the Fourth at the Staatstheater Mainz, which received warm applause but reviews criticizing the work's "naïveté". This was followed by a number of international performances. In 1904, Mahler traveled to Amsterdam to conduct a double performance of the symphony on 23 October at the Royal Concertgebouw with the Concertgebouw Orchestra and the soloist Alida Lütkemann. The American premiere on 6 November 1904 in New York City saw Walter Damrosch conduct the New York Symphony Society and the soprano Etta de Montjau. The British premiere on 25 October 1905 was a Prom concert given by Henry Wood, who conducted the New Queen's Hall Orchestra and his wife, Olga Wood, as soprano. Mahler conducted another performance on 18 January 1907, this time in Frankfurt's Saalbau. Mahler's last performances of the symphony were with the New York Philharmonic and the soprano Bella Alten in Carnegie Hall on 17 and 20 January 1911. In the Amsterdam Mahler Festival of May 1920, the Concertgebouw Orchestra under Willem Mengelberg's direction performed nine concerts during which Mahler's complete opus was played for the first time. Mahler's protégé Bruno Walter conducted the symphony in Moscow in 1923, but he had to convince the concert's Russian organizers not to alter the religious references in "Das himmlische Leben". During the 1940s, the Fourth received performances from the London Philharmonic Orchestra conducted by Anatole Fistoulari and the BBC Symphony Orchestra conducted by Adrian Boult, contributing to what Donald Mitchell calls "the Mahler 'boom' in England". Despite Mahler's contemporaries' negative criticism, Mitchell believes that the Fourth "above all [was] the agent of changed attitudes to Mahler in the years after the Second World War" because its relatively modest resources and length, its approachability, and its appeal eventually won "admiring audiences". In 1973, Kurt Blaukopf stated that of Mahler's symphonies, the Fourth "became popular most quickly". In 2005, Zychowicz wrote that the Fourth, in which the composer was "uncannily concise", remains one of Mahler's most accessible compositions.

Құрылымы

Малер симфонияның тональдығын G-соль мажор деп сипаттағанмен, «The New Grove Dictionary of Music and Musicians» сөздігінде көрсетілгендей, шығарма B-минор/G-соль мажордан E-соль мажорға қарай дамитын тональдық схеманы қолданады. Симфония төрт бөлімнен тұрады:

Малер төрт бөлімді циклдік форма арқылы біріктіруге тырысты, бірінші бөлімнің басындағы қоңыраулар мен соңғы бөлімдегі «Das himmlische Leben» тақырыбын қайта пайдалану арқылы бөлімдерді байланыстырды. Дерик Кук симфонияның ұзақтығын 50 минут деп есептейді, бұл Малер «қалыпты көлемдес» деп санаған симфония үшін орташа ұзақтық. Ла Гранж Малердің 1904 жылы Амстердамда орындаған, 57 минутқа созылған орындауына сүйене отырып, бөлімдердің ұзақтығын былай көрсетеді:

II. Қосымша

Екінші бөлім бес бөлімді құрылымға ие, бастапқыда C минорындағы шекерцо бөлімі беріледі, ол F мажордағы трио бөлімімен кезектеседі. Шкерцоның прелюдиясында мүйіздің үні естіледі, содан кейін Стефан бұл бөлімді скрипканың скордатурада орындалған солосымен басталатын "көлеңкелі тақырып" деп атайды. Содан кейін C мажордағы жарық орталық бөлім ойналады, одан кейін C минорындағы бөлім қайтадан дыбысталады. Шкерцо мүйіздің кодисімен аяқталады. Қозғалыстың үш шекерцосының арасындағы екі трио Лендлер сипатына ие және шекерцоның гротесктілігіне қарама-қарсы келетін "бейқамдықпен қуантарлық" стильде орындалады. Ла Гранж екінші бөлімді Малердің Бірінші симфониясының Шерцосынан бергі "нағыз Лендлер бөлімі" деп сипаттайды. Флорос триодағы белгілі бір мелодиялар Финалдағы тақырыптарды болжайтынын анықтады. Шкерцо бастапқыда "Freund Hein spielt auf" ("Дос Хайн ойнайды" немесе Кук түсіндіргендей "Өлім скрипка тартып ойнайды") деп аталған. Френд Хайн – неміс халық мұрасындағы Өлімнің бейнесі, ал оның скрипка тартуы музыкада скордатурада орындалған скрипканың қатал дыбысы арқылы бейнеленген. 1904 жылғы Амстердамдағы қойылымның бағдарламасында "Danse Macabre ("Өлім биі") атауы да болған, бірақ бұл симфонияның алғашқы басылымында жарияланбаған. Малердің әйелі Альманың сөзіне сәйкес, композитор осы бөлімді швейцариялық суретші Арнольд Беклиннің 1872 жылғы "Өлім скрипка тартып ойнайды" атты туындысынан шабыттанды. Блаукопф скрипкалық бөлімдер "Малердің күлкілі және қорқынышты нәрселерге құштарлығын" көрсетеді деп жазады. Оған қарамастан, ол Фрёнд Хайннің "қорқытушылық әсері жоқ" екенін, бірақ "ерекше" екенін атап өтеді. Стефан Малердің Өлімді бейнелеуін "өте мейірімді" деп сипаттайды.

III. Ауысу

Үшінші бөлім – екі тақырып пен вариациялардан тұратын адажио. Алайда, Ла Гранж бұл қозғалыстың "екі тақырыпқа арналған вариациялар" ретінде түсіндірілуінің дұрыс емес екенін айтады, себебі екінші тақырып "шынайы түрлендірілмейді, тек қайта айтылғанда күшейеді". Малер бұл бөлімді өзінің "алғашқы нағыз вариацияларым" деп атады және оны "мәңгілік ұйқыда, қолы бүгілген, қайтыс болған адамның суреті бейнеленген қабір тасының көрінісінен" шабыттандырылып жазды. Музыка зерттеушісі Филип Барфорд бұл музыканы "терең, медитативті әсемдікке" толы деп бағалайды. Флорос қозғалысты бес негізгі бөлікке бөледі (A – B – A – B – A) және соңынан кода келеді. G мажордағы бірінші тақырып A бөлімінің басында виолончельмен орындалады:

Кук ашылуды "өңделген бесік әні" деп сипаттайды. Флорос A бөлімінің құрылымын басты форма ретінде қарастырады (екі Stollen – бірінші тақырып, одан кейін оның вариациясы және Abgesang) қосымшамен. A бөлімі бас мотивімен аяқталады, оны Беккер де, Флорос та "қоңыраудың үніне" ұқсас деп табады; соңғысына бұл мотив Вагнердің "Парсифаль" операсынан алынған қоңырау мотивін еске түсіреді. Ла Гранж жазғандай, бас мотиві "әрқашан қандай да бір түрінде" болады және бұл бөлімге "күшті пассакалия сезімін" сыйлайды. B бөлімі, "Viel langsamer" (әлдеқайда баяу) деп белгіленген, үш бөлімнен тұрады және штрих формасының құрылымын еске түсіреді. Бірінші бөлімде гобой е минор тонындағы екінші тақырыпты таныстырады, ол екінші бөлімде фортиссимомен аяқталады. B бөлімінің соңғы бөлімі, Abgesang, Флорос тарапынан "ең терең қайғы-қасіреттің символы" ретінде сипатталады. A бөлімі "Anmutig bewegt" (әдемі және жанды) деп белгіленген A бөлімінің вариациясы болып табылады, ал Флорос B бөлімін "өте еркін" және одан да күшті B бөлімінің вариациясы деп сипаттайды. Ла Гранж A бөлімін A бөлімінің "алғашқы нағыз вариациясы" деп атайды; бірінші тақырып төрт түрленуден өтеді, қарқыны артады, содан кейін кенеттен Andante темпіне оралады. A бөлімі A бөлімінің Abgesang вариациясымен аяқталады, ол кодаға қарай жоғалып кетеді. Флорос коданың кіріспесін "бүкіл симфонияның ең керемет бөлігі" деп атайды. Желді аспаптар мен скрипкалар үш форте E мажорлық аккордын орындайды, ал бас мотивін тимпан мен контрабас қайталайды. Содан кейін горн мен трубалар Финалдың негізгі тақырыбын орындайды, ал дыбыс деңгейі күрт төмендейді. Музыка баяулап, үнсізденгенде, қозғалыстың соңғы бөлігінде Зихрович "Ewigkeit" (мәңгілік) мотиві деп атаған мотив пайда болады, бұл мотивті Малер алғаш рет екінші симфониясының финалында қолданған.

Түзетулер мен жариялау

1901 жылғы әлемдік премьерадан кейін Малер симфонияны бірнеше рет қайта қарады, оның ішінде Джулиус Бутс үшін аспаптар, динамика және артикуляциядағы өзгерістер (шамамен 1903 ж.); 1905 жылғы 3 қарашада Грацта өткен орындалым үшін түзетулер; 1910 жылдың жазында жасалған өзгерістер; және Малердің 1911 жылы Нью-Йоркте симфонияның соңғы орындалымдарынан кейін жасаған соңғы қолмен жазылған түзетулер. Симфонияның алғашқы басылымы 1902 жылы Венадағы Musikverlag Doblinger баспасынан кварто форматта жарық көрді. Кейін симфония Венадағы Universal Edition баспасына берілді, ол оны октаво форматта қайта басып шығарды (шамамен 1905 ж.). Universal Edition 1906 жылы Малердің ерте түзетулерін қамтыған келесі басылымды жариялады және бұл басылымды 1910 және 1925 жылдары қайта басып шығарды. Дегенмен, Universal Edition 1906 жылғы басылымнан бері Малердің одан әрі жасаған өзгерістерін іске асыра алмады. Кейін симфонияның кейбір басылымдарының құқықтары Boosey & Hawkes баспасына берілді, бірақ олардың 1943 жылғы басылымында да соңғы түзетулер болған жоқ. Universal Edition ақыры 1963 жылы жаңа басылымды жариялады, онда Эрвин Ратц Малердің енгізілмеген түзетулерін қосты. Бұл өзгерістер Ханс Редлихтің сын-пікірлеріне ұшырады, ол 1966 жылы былай деп жазды: "1902 және 1910 жылдар аралығында жарық көрген Симфонияның музыкалық мәтіндері ғана ұрпақ үшін толыққанды нақтылықты сақтайды". Йозеф Венантиус фон Весс симфонияны төрт қолға арналған фортепианоға аранжировкалады, бұл нұсқа симфонияның алғашқы басылымы кезінде сатылымда болды. Эрвин Стайннің 1921 жылғы және Клаус Саймонның 2007 жылғы аранжировкалары екеуі де оркестрлеуді қысқартуды талап етеді, бірақ Стайн фагот және валторна партияларын жойғандықтан, біріншісі екіншісіне қарағанда кішігірім ансамбль үшін жазылған.