Кіріспе

Британдық саяхат компаниясы lastminute.com – онлайн саяхат және демалыс сатушысы. Компания 1998 жылы Марта Лейн Фокс және Брент Хоберман құрған, ол 1990 жылдардың соңындағы Ұлыбританияның интернеттік өркендеуінің бір бөлігі болды, сондай-ақ дотком көпіршігінің құрамында Лондон қор биржасында "LMN" таңбасымен сауда жасады. 2005 жылдың мамыр айында LastMinute.com компаниясын Sabre-ден Bravofly Rumbo Group сатып алып, кейіннен Lastminute.com Group деп қайта аттады.

Негізгі қалаудан бастап акцияға шығару мерзімі: 1998 жылдың сәуірінен 2000 жылдың наурызына дейін

lastminute.com 1998 жылы Лондонда Марта Лейн Фокс және Брент Хоберман құрған, мақсаты – интернет арқылы соңғы сәттегі демалыс саудаларын ұсыну. Құрылтайшылар бұрын медиа стратегиялық кеңесшілер Spectrum компаниясында әріптес болған. Компанияның ұсыныстары саяхат, сыйлықтар және ойын-сауық салаларын қамтыды, сондай-ақ қиын жағдайдағы тауарларды сатуға маманданған. Акцияларын биржаға шығару алдында компания тағы 31 миллион доллар көтерген. Париж, Мюнхен және Стокгольмде кеңселерін ашты. Акциялар 2000 жылдың 14 наурызында Лондон қор биржасында саудаға шығарылды. Акциялар 380 пенске бағаланып, компанияның құны 571 миллион фунт стерлингке теңелді. Сауда-саттықтың бірінші күні бағасы 511 пенске дейін өсіп, құны 768 миллион фунт стерлинг болды, бірақ күні соңында 492,5 пенске дейін төмендеді. Компанияның негізін қалаушыларының қағаз жүзіндегі байлығы шамамен 300 миллион фунтқа жетті.

Қоғамдық қорда тіркелген компания: 2000 жылдың наурызынан 2005 жылдың мамырына дейін

Акциялар листингтен екі апта өткен соң бағасы 270 пенске дейін төмендеді. Сәуірдің бірінші аптасында акциялар 190 пенске дейін құлдырады, бұл шығарылым бағасының жартысынан да аз. 2000 жылдың 17 сәуірінде, дүйсенбі күні, Нью-Йорк қор биржасындағы күндізгі ең үлкен құлдыраудан кейін, Лондон қор биржасының құнынан 35 миллиард фунт стерлинг жоғалды. Соңғы кезде lastminute.com акциялары шығарылым бағасының 30 пайызына саудаланды. 2000 жылдың 6 мамырында компания бірінші тоқсанның нәтижелерін жариялағанда акция бағасы қайтадан өсті. Компания 7,16 миллион фунт стерлингтік мәмілелер жасады, бұл алдыңғы кезеңмен салыстырғанда 68 пайызға көп. Осы кезеңде компания веб-сайттың жаңа нұсқасына, сондай-ақ халықаралық кеңейтуге инвестиция жасады. Бұл факторлар салық төлеуге дейінгі шығындарды 6 миллион фунттан 11 миллион фунтқа дейін көтерді. Нарық күткеннен жақсы нәтижелерге жауап берді және акциялар күні соңында 8 пенске өсіп 245 пенге жабылды. Бірақ екі аптадан кейін акциялар 141 пенге дейін құлдырады, себебі boo.com компаниясы таратылғаннан кейін dotcom акцияларына қатысты алаңдаушылық күшейді. Жаңа веб-сайтты енгізу – пайдаланушылардың жеке талғамдарына сәйкес кешкі ұсынымдарды таңдауға мүмкіндік беру – кешіктірілді, бірақ 2000 жылдың 27 қарашасында ресми түрде таныстырылды. Осы арада, 14 тамызда lastminute.com француздық Degriftour онлайн-саяхат агенттігін 27,1 миллион фунт стерлинг ақша және 19,7 миллион жаңа акцияға сатып алғанын хабарлады, акциялардың құны өткен күнгі жабылу бағасымен 162 пеннен бағаланды. Allan Leighton, бұрынғы Asda басшысы және Wal Mart Еуропалық бөлімшесінің президенті, 20 қазан күні компанияға атқарушы емес төраға ретінде қосылды. Бұл лауазымға жалақы төленбеді, бірақ оған 137,5 пенстің бағасымен 1 миллион акцияға опцион берілді. Нарық акция бағасының 9 пенске төмендеп, 128 пенге түсуіне реакция жасады. Компанияның акциялары 8 қарашада алғаш рет 100 пеннен төмен түсті және 10 қарашада 80 пенге жабылды. 4 желтоқсанда жарияланған 2000 жылдың 30 қыркүйегіне дейінгі жылдық нәтижелер күтілгеннен сәл жоғары болды. Шығындар 4,5 миллион фунт стерлингтен 35,7 миллион фунт стерлингке дейін өсті, ал мәмілелердің құны 2,64 миллион фунт стерлингтен 34,2 миллион фунт стерлингке дейін өсті, Degriftour мәмілелерін есептемегенде. Компанияның кірісі негізгі қызметтен гөрі пайыздық төлемдерден көп болды. Акциялар 4,9 пайызға өсіп 75 пенге жетті. 2001 жылдың қарашасында компания 54 миллион фунт стерлинг шығынға ұшырағанын хабарлады. Компания 2005 жылы Sabre Holdings компаниясымен, Travelocity онлайн-саяхат компаниясының иесімен сатып алынды, акцияға 165 пенс төленді, бұл сатып алу туралы келіссөздерге дейін акция бағасынан 57 пайызға көп, бірақ шығарылым бағасынан кем. Бұл мәміле компанияның құнын 577 миллион фунт стерлингке бағалады. 2005 жылға дейін компания бес жыл бұрын акцияға шыққаннан бері таза пайда таппаған. 2005 жылдың ақпанында компания салық төлеуге дейінгі 26,5 миллион фунт стерлинг шығынға ұшырағанын хабарлады. Hoberman 2006 жылдың көктеміне дейін компанияда қалды, содан кейін ол бас директор лауазымын Ian McCaig-ке тапсырды.

Сатып алудан кейінгі кезең

Сатып алудан кейін 2005 және 2007 жылдар аралығында Sabre/Travelocity компаниясының бірқатар басшылары lastminute.com компаниясына қосылды, олардың ішінде Эд Кам (Travelocity-дің бұрынғы қаржы директоры, ол 2010 жылдың соңында МакКейгтің орнын бас директор лауазымына алмастыруға тиіс болған), Деймон Тассон, Джош Фейерштейн (қазір Intent Media-ның негізін қалаушылары) және Арун Ражан (қазір Zappos-тың CTO). Команда Брайан Мерфидің Holiday Autos және MedHotels компанияларын басқаруға келуімен (ол бұрын Hertz, Thomas Cook және American Express компанияларында жұмыс істеген), Саймон Томпсонның CMO (бұрын Honda және Motorola компанияларында жұмыс істеген, кейін Apple компаниясына өткен), Джо Кеннидің Cisco компаниясынан және Арнальдо Муноздың easyJet компаниясынан келуімен одан әрі толықты. 2007 жылдың сәуірінде Coolgorilla компаниясы Nokia және Sony Ericsson ұялы құрылғылары үшін lastminute.com брендімен "Talking Phrasebooks" бағдарламасының жүктеуге болатын нұсқасын шығарды. 2008–2010 жылдары жұмысқа қабылданғандардың арасында Алистер Роджер (бұрынғы Hilton компаниясының коммерциялық директоры), Джеймс Дональдсон (Каммның орнына CFO болу үшін News International компаниясынан келген) және AMEX-тен Марк Ньютон болды. Осы басшылардың командасы сатып алынғаннан кейінгі бес жылдық кезеңде бизнесті басқарды, бұл кезең жоғары рентабельділікпен сипатталды. 2009 жылдың қаңтарында lastminute.com компаниясы Ұлыбританияда Android үшін GPS-ке негізделген мейрамхана іздеу қосымшасын – nru ("сіздің жаныңызда") шығарды. 2009 жылдың мамырында АҚШ нұсқасы, сондай-ақ мейрамханалар туралы шолу нұсқаулығы – Zagat бірге жарық көрді. 2009 жылы lastminute.com компаниясы "WIGIGs" (When It's Gone It's Gone) брендімен шектелген тауарлық "жедел сатуларын" ұсынған алғашқы онлайн-компаниялардың бірі болды. Осы кезеңде компания өз активтерінен MedHotels – қонақүйлердегі "бөлме брондау банкін" сату арқылы құтылды, оны белгісіз сомаға Thomas Cook компаниясына сатты. Сәтті көлік жалға беру бизнесі – Holiday Autos портфолиода қалды. 2006–2010 жылдар аралығында компанияның құрылымы да өзгерді. Оның технологиялық хостингі АҚШ-қа көшірілді, Оңтүстік Америка, Солтүстік Америка және Үндістандағы Sabre мүмкіндіктерін пайдалану арқылы офшорлық технологияны дамыту кең таралды, ал lastminute.com компаниясы өз кеңсесінің көп бөлігін және клиенттерге қызмет көрсету функцияларын жүзеге асыру үшін Польшада жаңа орталық ашты.

2011-2015 жылдар

2011 жылдың басында lastminute.com компаниясы «Stories Start Here» атты жалпыеуропалық маркетингтік науқанды іске қосты, бұл брендті онлайн демалыс, ойын-сауық және саяхат сатушысы ретінде позициялауға бағытталған. Соңғы кезде компанияның коммуникациялық стратегиясы «соңғы минуттағы» бастауларына оралуға және соңғы минутта брондау арқылы клиенттерге қол жеткізілетін үнемдеу мүмкіндіктерін ілгерілетуге бағытталды. Компания үшін маңызды жаңалық – «демалыс күндеріне» қайта назар аудару болды, осы мақсатта 2011 жылдың тамызында веб-сайтында демалыс күндеріне арналған арнайы бөлім құрылды. 2014 жылдың тамызында lastminute.com тәуелсіз нарық зерттеу фирмасы жүргізген Travel Brand Index рейтингінде 6-шы орынды иеленді. 2014 жылдың желтоқсанында фирма Bravofly Rumbo компаниясымен 76 миллион фунт стерлингке сатылды, бұл 2005 жылы Sabre компаниясы төлеген 600 миллион фунт стерлингтен әлдеқайда аз сома.

2015-2018 жылдар

2015 жылы Bravofly Rumbo Group (SIX: BRG) жыл бойы корпоративтік атауын lastminute.com-ға өзгертті. Атаудың өзгеруі топтың жаңа бренд стратегиясын көрсетті, бұл lastminute.com-ды сатып алғаннан кейін болды. Bravofly, Volagratis, Rumbo және Jetcost ағымдағы цифрлық брендтері онлайн өсуге бағытталған болса, lastminute.com енді маркетингтік инвестициялардың артуымен қолдау көрсетілетін негізгі брендке айналады. 2014 жылғыға қарағанда екі еседен астам инвестиция салынған жарнамалық кампания маусым айының басында басталды және сол кезде топтың кірісінің 65% құраған Ұлыбритания, Франция және Италия сияқты үш маңызды нарықта жүргізілді. 2016 жылдың қыркүйек айында lastminute.com тобы WAYN, «Қазір қайдасың?» компаниясын сатып алып, топ ішінде контент фабрикасын құру және lastminute.com позициясын басқа онлайн саяхат операторларынан ерекшелендіру мақсатында енгізді. Әлемдегі ең ірі әлеуметтік саяхат желісі WAYN, lastminute.com тобының жаңа медиа бизнесімен біріктірілді және WAYN-нің 20 миллион тіркелген пайдаланушысы мен 2 миллион айлық бірегей келушінің қосылуымен жас және белсенді аудиторияны тарту қабілетін арттыруға бағытталған. 2017 жылдың қараша айында lastminute.com тобы мета-іздеу құндылық ұсынысын кеңейту үшін hotelscan компаниясын сатып алғанын жариялады. 2012 жылы құрылған hotelscan, қонақүйлер, жатақханалар, хостелдер, пәтерлер және басқа да жатақ орындары үшін іздеу жүйесін жасады. Оның күнделікті жаңартылатын дерекқорында 100-ден астам онлайн брондау сайттарынан алынған шамамен 1,3 миллион объекті бар, бұл саяхатшыларға бөлме табу үшін қажетті ақпаратты ұсынады. 2017 жылдың желтоқсан айында lastminute.com тобы Германиядағы өзінің позициясын күшейтуге шешім қабылдады және 2004 жылы Мюнхенде құрылған, weg.de саяхат веб-сайтын басқаратын Comvel GmbH компаниясын сатып алды. weg.de – Германияның ең танымал онлайн саяхат сайттарының бірі, ол 2014 жылдың қаңтарынан бастап ProSiebenSat.1 тобының толық иелігіндегі еншілес компаниясы болып табылады. weg.de өз клиенттеріне саяхаттың барлық түрлерін ұсынады, ең бастысы – демалыс турлары мен «барлығы кірген» демалыстар.

Сын

2009 жылы lastminute.com Highstreetmax.com сайтымен байланысы туралы тұтынушылар сайттары мен блогтарында көп сынға ұшырады. Highstreetmax.com – Adaptive Affinity брендіне тиесілі, ал ол өз кезегінде американдық Vertrue корпорациясына қарасты. Компания клиенттерді теріс таңдау сату арқылы алдады деген айып тағылды: яғни, белгілі бір таңбашаны басса немесе баспаса, кейіннен тіркелмеген жарнамалық қызметтер үшін рұқсатсыз төлемдер жүзеге асырылғанын біледі, олардың жеке деректері туралы ескерілмеген, ал ұсынылған артықшылықтарды көрмеген. Бұл мәселе 2008 жылдың 30 қаңтарында BBC Radio 4 арнасының «You and Yours» тұтынушылар бағдарламасында және 2008 жылдың шілдесінде Daily Mirror газетінің тұтынушылар беттерінде жарияланды. Компания Highstreetmax.com сайтымен ынтымақтастығын тоқтатып, былай деді: «Біздің клиенттер сайтымыздан шыққаннан кейін оларға үшінші тараптың ақшаны қайтару бағдарламасына тіркелуге мүмкіндік беріледі. Олар шарттармен келіскен кезде, қосымша төлемдер жүзеге асырылатыны нақты көрсетіледі. Бірақ біз кейбір клиенттердің қателікпен тіркелгенін анықтадық. Осыған байланысты, осы мүмкіндікті сайттан алып тастаудың дұрыс екенін ойлаймыз». 2020 жылдың 18 мамырында Lastminute.com Martin Lewis-тің Money Saving Expert бағдарламасы бойынша жойылған рейстер үшін ақшаны қайтару көрсеткіштері бойынша 53 саяхат компаниясының ішінде 49-шы орынды иеленді. Оларға 87 көрсеткішіндегі «Нетт промоутер» ұпайы (NPS) берілді, ол фирмамен байланыстағы тәжірибесін «Жақсы» деп бағалаған жауап берушілердің пайызынан «Нашар» деп бағалағандардың пайызын шегеру арқылы есептелінеді. «Жақсы» деп бағалағандардың саны ескерілмейді. 53 компанияның ішінде тек 4-і ғана нашар көрсеткіштерге ие болды. 2020 жылы Lastminute.com және GoToGate компаниялары Which? тұтынушылар тобынан сынға ұшырады, себебі компания Covid-19 салдарынан жойылған демалыстар үшін клиенттерге ақшаны қайтаруға берген уәдесін орындамады. Онлайн-саяхат агенті 2020 жылдың желтоқсанында Бәсекелестік және нарықтар органы (CMA) тарапынан осы сәтсіздіктің нәтижесінде тергеуге алынды. Which? жүргізген сауалнама бойынша, сол айда Lastminute.com «Ұлыбританиядағы ең нашар брондау сайты» деп танылды, ал жыл «коронавирус пандемиясы кезінде клиенттерге қараған тәртібіне байланысты одан да нашар нәтиже көрсетті».