Кіріспе

Pelješac (; Chakavian: Pelišac; ) - Хорватияның Дубровник-Неретва округіндегі түбек. Түбек Оңтүстік Далмацияның бір бөлігі болып табылады және Хорватиядағы екінші ірі түбек. Стоннан басталатын тасқыннан Ловишта мүйісіне дейін ұзындығы шамамен шақырымдай.

Этимология

Пелишац атауы, ең болжамдысы, Оребич қаласының үстіндегі Пелисак төбесінің атынан шыққан. Бұл түбек үшін салыстырмалы түрде жаңа атау. Тарих барысында басқа да атаулар қолданылған, мысалы, оңтүстік славян тілінде Stonski Rat, латын тілінде Puncta Stagni және итальян тілінде Ponta di Stagno.

География

Мали Стоны шығанағы жарым аралды Босния және Герцеговинаның Клек жарым аралынан және Хорватияның "құрлығынан" бөліп тұрады. Пелешац бұғазы оның ең батыс бөлігінде орналасқан және жарым аралды Корчула аралынан ажыратады. Жарты аралдың батыс жағында Пелешацтың ең биік нүктесі – Змиеино брдо тауы (кол тілінде "Жылан төбесі") мен оның ең жоғарғы нүктесі – Свети Илија орналасқан.

Тарихқа дейінгі дәуір

Жарым аралдағы ең танымал археологиялық орын – Накована, онда бірнеше мыңжылдықтар бойы адамдар тұрғандығын көрсететін артефакттар сақталған. Пелешац туралы ең ерте тарихи жазбалар ежелгі Грециядан бастау алады. Аймақ Иллирий соғыстарынан (б.з.д. 220-219 жылдар) кейін Рим провинциясы Далмацияның құрамына кірді. Одан кейін римдіктердің қоныс аударуы іле суырып салды.

Ортағасырлық тарих

VI ғасырда Пелешак Византия билігіне қарады. Славяндар келгеннен кейін, Неретва өзенінен Риека Дубровачкаға дейінгі және Герцеговинаның солтүстік тауларынан Адриатика теңізіне дейінгі аймақта жаңа әлеуметтік-саяси бірлестіктер құрылды, атап айтқанда Неретва, Приморье, Травуния және Захумлье, оларды жаңадан пайда болған жергілікті ақсүйектер биледі. Стоун (сол кезде Пелешак түбегінің атауы) және Мльет осы княздықтардың бірінің, яғни Захумлье князьдерінің билігінде болды. Бұл жергілікті билеушілер Византияның жоғарылығын мойындады. Болгар императоры Симеонның билігін мойындаған Михаило Вишевичтен кейін, Захумльеге әртүрлі әулеттер билік етті. Шамамен 950 жылы, ол қысқа мерзімге герцог Чаславтың билігінде болды. 10 ғасырдың соңында Самуил Захумльеге ие болды, ал герцогтық король Иван Владимирға тиесілі болды. 1168 жылы Герцогтық пен Захумлье Рашканың бас префекті Стеван Неманямен басып алынды. Отыз жылдан кейін Захумльеге Хорватия мен Далмация герцогы Андрия шапты. 1254 жылы Венгрияның Бела IV Босния мен Захумльеге басып кірді. 1304 жылдан бастап Захумлье Младен Шубичтің, содан кейін қысқа мерзімге жергілікті жупанның, ал 1325 жылдан бастап Стьепан II Котроманичтің билігінде болды. Рагуза (Дубровник) Республикасы Босния билеушілерінен бірнеше онжылдықтар бойы бірнеше сатып алу арқылы иелігіне көшті, алғаш рет 1333 жылы, содан кейін 15 қаңтарда 1399 жылы. Король Твертко II 1405 жылдың 24 маусымында Босанско Приморьені Дубровникке сатуды растады. Ескі Стоун Горица және Сент-Михаил төбелерінің етегінде, Стоун даласының оңтүстігінде орналасқан. Онде бірнеше ерте христиан шіркеулері болды, олардың ең үлкені – Әулие Степан шіркеуі. Мария Магдалинаның епископтық шіркеуі 1944 жылы одақтастардың бомбалауынан зардап шеггенге дейін тұрды. Қазірде сақталған жалғыз шіркеу – соңғы антик каструмның ортасында салынған Әулие Михаил шіркеуі. Ескі қала 1252 жылғы жер сілкінісі кезінде қирады. Республиканың құрылуымен қазіргі орнында жаңа қала салынды. Әулие Михаил шіркеуінде жөндеу жұмыстары жүргізілген кезде римдік әшекейлі гипстің, римдік қабір тастарының және көне керамиканың фрагменттері табылды, бұл болжамды растады. Кейбір деректерге сәйкес, 1250 жылы Стоунде қантөсті азаматтық соғыс болды, және осы қақтығыстарда қала көптеген зардаптарға ұшырады. 14 ғасырдың басындағы алабұрлы заман Захумлье еліне тарады. Бранивоевич ағайындарының билікті басып алуы Дубровник тұрғындарын 1326 жылы Степан II Котроманичтің көмегімен оларға қарсы күресуге мәжбүр етті. Сол жылы Дубровник тұрғындары Стонда қоныстанды, дереу инвестиция салуға және қайта құруға кірісіп, Пелешакты қорғау және олардан үлкен кіріс тапқан құлдарды қорғау үшін жаңа Стоун құрды. Босниядағы бан мен серб патшасы арасындағы қақтығыстан кейін Дубровниктер 1333 жылы екі билеушіден Пелешакты Стонымен бірге сатып алды.

Қазіргі тарих

12 ғасырдың соңында Пельжесак аймағында православие пайда болды, сонымен бірге католик епископы Стондан қуылды. 14 ғасырдың соңынан бастап Пелешакта православие дін қызметкерлері болмады. Пелешац түбегі Дубровник үкіміне өткеннен кейін, 1333 жылдан бастап бұл аймақта көбінесе католиктер, православие христиандары және богомильдер өмір сүрді. Стон қабырғалары – Рагуза Республикасы салған ірі бекіністер. Олар Еуропадағы екінші ең ұзын қабырғалар болып табылады. Сондай-ақ, Стонда осы аймақтағы ең көне тұз өндіру алаптарының бірі бар. 1806 жылы француз империясы аймақты басып алып, ескі Республиканы жойды, ал 1808 жылы оны Иллирия провинцияларына айналдырды. 1815 жылы ол Австрия империясына берілді және 1867 жылдан бастап Австрия-Мажарстанның қос монархиясының Цислейтания бөлігіне кірді. 1918-1941 жылдары Югославия Корольдігінің құрамында болды, ал 1945 жылдан бастап Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы құрамындағы Хорватия Социалистік Республикасының бөлігі болды. 1991 жылдан бері ол Хорватия Республикасының құрамына кіреді.

Көлік

D414 жолы – түбектің ең ұзын мемлекеттік жолы, ол барлық муниципалитеттерді, сондай-ақ Трпанжға апаратын D415 және Прапратноға апаратын D416 жолдарын байланыстырады. Аудандық жолдар Ловиште, Жуляна және Ходилье қалаларын, ал бірқатар жергілікті жолдар шалғайдағы ауылдарды қосады. Бриестаның жанындағы Пелешац көпірі түбекті Комарна маңындағы материкке қосып, Дубровник-Неретва округінің оңтүстік жартылай бөлігін оның теңіз арқылы жүретін аумақтық сулары арқылы елдің қалған бөлігімен байланыстырады. Ол Босния және Герцеговинаның теңізге шығуын қамтамасыз ететін Неумдағы тар жағалау жолағын айналып өтеді. Трпаньді материктегі Плочеге, Оребичті осы аттас Корчула аралына және Прапратноны Млеттегі Собраға жалғайтын автопаромдық қатынастар бар.