Кіріспе

Лондондағы қылмыстық естеліктер жинағы, бұрынғы Қара музей деп белгілі болған Қылмыс мұражайы – бұл Лондондағы Англия метрополитендік полиция қызметінің бас кеңсесі, Нью-Скотланд-Ярда сақталатын қылмыстық естеліктер жинағы. 21-ші ғасырдың басына дейін Қара музей деп аталған мұражай 1874 жылы Скотланд-Ярда құрылды. Ол 1870 жылғы Конфискация заңының нәтижесінде жиналған тұтқындардың мүліктерінен пайда болды және полицияға қылмыс пен қылмыскерлерді зерттеуге көмектесу үшін арналған еді. Бастапқыда ресми емес болған мұражай 1875 жылға қарай ресми, бірақ жеке мұражайға айналды, онда полиция инспекторы мен полиция констеблі ресми түрде жұмыс істеді. Мұражай көпшілікке ашық емес, полиция курсанттарына оқу материалы ретінде пайдаланылды және оған тек заңмен айналысатын адамдар, корольдық отбасы мүшелері және басқа да VIP-тұлғалар ғана кіре алатын. Қазір Кёртис Грин ғимаратының (қазіргі Нью-Скотланд-Ярд) жертөлесінде орналасқан мұражай әлі де көпшілікке жабық, бірақ алдын ала келісім бойынша метрополитендік полиция офицерлері мен елдің кез келген полиция күштерінің өкілдері оны тамашалай алады.

Шығу тегі

1993 жылы жарық көрген «Қара музей: Жаңа Шотландия ауласы» кітабында музейдің сол кездегі кураторы Билл Уодделл музейдің тарихы қылмыс жасау кезінде қолданылған заттарды жоюға немесе оларды оқу мақсатында сақтауға полицияға өкілеттік берген 1869 жылғы заңда жатыр деп мәлімдеді. Бірақ мұндай заң 1869 жылы қабылданбады, және бұл жаңылыс түсінік мұражай туралы 1877 жылғы газет басында 1870 жылғы Конфискация заңының дұрыс емес көрсетілуінен туындаған сияқты: «Бұрын сотталған қылмыскерлерге тиесілі кез келген мүлік Корольге тиесілі болды, бірақ, біздің ойымызша, 1869 жылы қабылданған заңмен бұл өзгертілді. Енді олардан табылған барлық нәрсе олардың жаза мерзімі аяқталғанға дейін сақталады, содан кейін олар осы үйге [яғни, музейге] оралып, өздеріне тиесілі заттарын талап ете алады. Әрине, бұл заң заңсыз иелену жағдайларына, мысалы, ұрылыққа қолданылатын құралдарға қатысты емес, олар ешқашан қайтарылмайды және жарыққа шықпайды. 1870 жылғы заң қылмыс жасағандардың мүлігін тәркілеуді жойды, оның орнына мүліктің «қорғау және басқаруын» «әкімшіге» тапсырды, ол тұтқындардың жазасын өтегеннен кейін оны қайтаратын болды. «Қара музей» идеясын 1874 жылы Перси Джордж Ним ойлап тапты, ол сол кезде инспектор болып жұмыс істеді. Ол полиция қызметкерлеріне қылмысты қалай анықтау және алдын алу туралы практикалық оқу беру мақсатында бірқатар заттарды жинады. Алғашқы экспонаттар – Элтамда өлтірілген 17 жасар Джейн Клусонға тиесілі киімдер мен заттар болды. 1874 жылдың соңында қылмыс мұражайын ашуға ресми рұқсат берілді. Ним, П.С. Рэндаллдың көмегімен, ескі және жаңа істер бойынша жеткілікті материал жинады – бастапқыда ұрылар мен қарақшылардың иелігінде табылған заттарға қатысты. «Қара музей» 1875 жылы қандай күні ашылғаны белгісіз, бірақ 12 сәуірде Ним мен Рэндаллдың Тұтқындардың мүлкі сақтау орнында қызметке бекітілуі музей сол жылдың соңында ашылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мұражайдың ресми ашылуы болған жоқ, ал алғашқы екі жылында келушілер саны тұрақты түрде өсті, әсіресе CID офицерлері өз оқуларының бір бөлігі ретінде музейде оқытылды, бұл оны үнемі пайдалануға мүмкіндік берді. Дегенмен, келушілердің тізілімі 1877 жылдың 6 қазанына дейін жүргізілмеді, сол күні Комиссар сэр Эдмунд Хендерсон, ККБ және Комиссардың орынбасарлары подполковник Лабалмондиер мен капитан Харрис музейдің жинағымен танысты. Олар 1894 жылға дейін сақталған қонақ кітапшасындағы алғашқы жазбалар болды. Барлық келушілерден қол қою сұралмаса да, кітапшада сол кезеңнің көптеген белгілі тұлғаларының есімдері бар. «The Observer» газетінің тілшісіне инспектор Ним кіруге рұқсат бермеді, ал 1877 жылдың 8 сәуірінде журналист осы жинаққа «Қара музей» деген ат қойды.

1890 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1890 жылы мұражай Метрополитен полиция кеңсесімен бірге Уайтхоллдың екінші шетіндегі, жаңадан салынған Темза жағалауындағы жаңа ғимаратқа көшірілді. Норман Шоу RA салған, Дартмур түрмесіндегі сотталғандар қазып алған граниттен тұрғызылған ғимарат Жаңа Шотландия иарды деп аталды. Мұражай жертөледегі бірнеше бөлмеде орналасты, және ресми кураторы болмаса да, ПК Рэндалл оны таза ұстауға, экспонаттарды толықтыруға, сапарға қатысты өтінімдерді қарауға және келу күндерін ұйымдастыруға жауапты болды. Инспектор Перси Ним 1901 жылдың 31 желтоқсанында зейнетке шықты. 1902 жылдың маусымында бас инспектор Артур Фейр және тағы бір офицер оның есігін қағып, ойын үйлерінен тәркіленген ақшаға байланысты түсініксіз мәселелерді сұраған кезде, ол "басын атып" өзін-өзі өлтірді. Мұражай Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде жабылды, ал 1967 жылы Жаңа Шотландия иарды Виктория көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшкен кезде, мұражай екінші қабаттағы бөлмелерде орналасты, онда бірнеше рет жөндеу жұмыстары жүргізілді. Кертис Грин ғимаратын жаңарту және кеңейту кезінде, сондай-ақ Жаңа Шотландия иарды оған көшкен кезде, мұражайдан алынған артефакттардың ірі көрмесі – The Crime Museum Uncovered, 2015 жылдың 9 қазанынан 2016 жылдың 10 сәуіріне дейін Лондон мұражайында өтті. Көрмеден кейін мұражай 2018 жылы Allford Hall Monaghan Morris компаниясы және Arup инженерлік консультациялық фирмасының бірлескен жобасымен салынған ғимараттың жертөлесіндегі "қараңғы және драматизмге толы" бөлмеде қайта ашылды. 2015–2016 жылдардағы көрме көптеген экспонаттардың көпшілік назарына ұсынылған жалғыз мүмкіндік болса да, жеке заттар 2019–2020 жылдары басқа мұражайлардағы көрмелерге берілді. Олардың ішінде Leatherslade фермасынан алынған заттар Пошта мұражайындағы Ұлы Пойыз тонауы туралы көрмеде, ал Крогерлерге тиесілі жасырын бөлімі бар темекі тартқыш Ғылым мұражайындағы GCHQ көрмесінде көрсетілді. Роджер Касмент ісі бойынша экспонаттар 2016 жылдан бері Керри округі мұражайына берілген.

Жинақтар

Мұражайда 500-ден астам экспонат бар, олардың әрқайсысы тұрақты температурада 17 °C (63 °F) сақталады. Олардың ішінде тарихи коллекциялар мен жақында жасалған артефакттар бар, соның ішінде кең көлемді жақын арадағы қарулар (кейбіреуі ашық, кейбіреуі жасырын, барлығы да Лондондағы кісі өлтірулерде немесе қасақана шабуылдарда қолданылған), қолға ұсталатын мылтықтар, қолшатырлар түрінде жасырылған мылтықтар және көптеген серуен таяқтарына орнатылған қылыштар бар. Мұражайда сонымен қатар, Ұлыбританиядағы соңғы атылу кезінде қолданылған дарға асу үшін пайдаланылатын арқандар, сондай-ақ Ньюгейт түрмесінде атылған қылмыскерлердің өлім маскалары да бар, бұл маскалар түрме жабылып, 1902 жылы сатып алынған. Экспозицияда Чарли Писке тиесілі заттар мен Джек-Жарқыншақтың авторлығы деп саналатын хаттар да бар, бірақ «From Hell» хаты коллекцияға кірмейді. Жақында қойылған экспонаттардың ішінде 1978 жылы болгар диссиденті Георгий Марковты өлтірген рицинге толы шарик, осы шариқты атқан болуға мүмкін шатырдың моделі, Милленниум күмбезінен ұрланған жалған De Beers бриллианты және Денис Нильсенге тиесілі нағыз пеш пен ваннасы бар. Қазіргі уақытта көрмеге қойылмаған заттарға Батыс жарты шардың ең ірі жалған ақша жасаушысы Чарльз Блэкке тиесілі заттар кіреді, олардың ішінде баспа табақтары, жалған банкноттардың керемет сериясы және бір кезде оларды жасыру үшін пайдаланылған ойылып жасалған ас үй есігі бар.

Басқа медиада

1951 жылы британдық коммерциялық радио продюсері Гарри Алан Тауэрс Орсон Уэллс жүргізген «The Black Museum» атты радиосериалын жасады, ол мұражайда көрсетілген заттардың каталогынан шабыттанды. Әр апта сайын бағдарламада мұражайдан алынған бір зат және осы затқа байланысты қанды-қанды оқиға жарияланды, бұл көрермендерге қатты ұнады. Көбінесе BBC өндірісі деп қате айтылатын, Тауэрс бағдарламаны ағылшын тілді әлем бойынша коммерциялық түрде таратты. Америкалық радио жазушысы Уиллис Купер де NBC үшін ұқсас антология жазып, режиссерлік етті, ол АҚШ-та сол уақытта Шотландия Ярдының телефон нөмірімен байланысты «Уайтхолл 1212» деп аталды. Бағдарлама 1951 жылдың 18 қарашасында дебют жасады, оны «Қара музейдің» кураторы, бас инспектор Джон Дэвидсон жүргізді. «Судья Дредд» комиксіндегі Әділет залының ішінде нақты музейден шабыттанған ойдан шығарылған «Қара музей» бар. «Қара музейдің» ойдан шығарылған нұсқасы «Дилан Дог» комикс сериясында жиі кездеседі, ал кейбір оқиғаларда музейден экспонаттар ұрланады. 1944 жылғы «The Lodger» фильмінде инспектор Уорвик (Джордж Сандерс) Китти Лэнглиге (Мерл Оберон) музейде экскурсия өткізеді. 1958 жылғы «Horrors of the Black Museum» атты қорқынышты фильмде «Қара музейге» сілтеме жасалады, онда қылмыс жазушысы (Майкл Гоф ойнайды) жазбалары мен кітаптары үшін қорқынышты кісі өлтірулер жасайды. Чарли Брукердің «Black Mirror» сериалының төртінші маусымында «Black Museum» деп аталатын эпизод бар. Тони Парсонс детектив Макс Вольф туралы кітаптарында «Қара музей» туралы жазған.