Кіріспе

2011-2014 жылдары Финляндияның премьер-министрі болған Йырки Тапани Катайнен (14 қазан 1971 жылы туған) – 2014 жылдан 2019 жылға дейін Еуропалық комиссияның Жұмыс, өсім, инвестиция және бәсекеге қабілеттілік жөніндегі вице-президенті қызметін атқарған фин саясаткері. Катайнен бұрын 2011-2014 жылдары Финляндияның премьер-министрі және 2004-2014 жылдары Ұлттық коалиция партиясының төрағасы болды. Оның орнын Александр Стубб Финляндияның Ұлттық коалиция партиясының төрағасы ретінде басты. Премьер-министр қызметінен кеткеннен кейін Катайнен 2014 жылдың шілдесінде Еуропалық комиссияның вице-президенті болып сайланды.

Білім және жеке өмірі

Катайнен Финляндияның Сийлиньярви қаласында дүниеге келген. 1990 жылы Сийлиньярви жоғары мектебін бітірген. Ол Тампере университетінде саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алды, сондай-ақ Erasmus бағдарламасы бойынша Лестер университетінде бір жыл оқыды. Йырки Катайненнің екі баласы бар: Саара (2005 жылы туған) және Веера (2009). Катайнен фин тілінен өзге ағылшын, француз және швед тілдерін біледі. Катайнен шебер аспаз.

2011 жылға дейінгі саяси мансап

Катайнен қысқа ғана оқытушылық мансабынан кейін саясатқа қатысты. Ол өзінің алғашқы саяси лауазымында 1993 жылы Сийлиньярви қалалық кеңесінің мүшесі болды. 1999 жылы Солтүстік Савония округінен Финляндия Парламентіне (Эдускунта) сайланды, 2001 жылы партия төрағасының орынбасары, ал 2004 жылы партия жетекшісі болды. 1990 жылдан 2000 жылға дейін Катайнен Еуропалық халықтар партиясы жастарының вице-президенті қызметін атқарды. Катайнен 2006 жылы үш жыл мерзімге Еуропалық халықтар партиясының (ЕХП) вице-президенті болып сайланды және 2009 жылы қайта сайланды. 2007 жылғы парламент сайлауында Катайненнің Ұлттық коалициясы екінші орынға ие болды. Катайнен Орталық партия, Ұлттық коалиция, Жасылдар және Швециялық халық партиясынан құралған жаңа үкіметте Қаржы министрі және Премьер-министрдің орынбасары болды. Қаржы министрі ретінде Катайнен Еуропа басшыларының сайлаушыларды «шығу стратегияларына» дайындау үшін көп жұмыс істеуі керектігін айтты және «бұл саяси тұрғыдан қиын, бірақ таңдау жоқ. Экономика жақсара бастағанда алдағы жылдары ауыр шаралар қабылдауымыз керек» деді.

Премьер-министр (2011-2014 жж.)

2011 жылғы 17 сәуірде өткен парламенттік сайлаудан кейін Катайнен жаңа парламентте премьер-министр етіп сайланды және 2011 жылғы 22 маусымда лауазымға кірісті. Оның оңшыл Ұлттық коалиция партиясы Финляндия тарихында алғаш рет ең ірі партияға айналды. Үкімет құру келіссөздерінен кейін Катайнен Финляндия Парламентімен премьер-министр болып сайланды және оның алты партиядан тұратын үкіметі (Ұлттық коалиция партиясы, Финляндияның социал-демократиялық партиясы, Солшыл Альянс (Финляндия), Жасыл партия, Финляндияның швед халық партиясы және Христиан-демократтар (Финляндия)) 22 маусымда президент Тарья Халоненмен ресми түрде тағайындалды. 2013 жылдың тамызында Катайнен саяси партиялар, мүдделі топтар мен ғылыми-зерттеу институттарын өкілдік ететін қатысушыларды Хьюрека ғылыми орталығында өткен форумға шақырды. Форумның мақсаты – алдағы жылдары Финляндия экономикасын жақсартуға қажетті кең ауқымды құрылымдық өзгерістерді зерттеу болды. Премьер-министр Катайнен сөзінде (ағылшын тілінен шамамен аударғанда) «қатысушылар қызығушылық пен жауапкершілік танытты. Менің ойымша, бұл талқылаулар қиын мәселелерді шешу үшін өте жақсы негіз болады. Енді біз іс-қимылға көшіп, алдағы құрылымдық реформаларды жүзеге асыруымыз керек» деді. Финляндияның экономикалық проблемалары көпке мәлім болды, бірақ үкімет алты партиялық коалициядағы социалистік партиялардың қарсылығынан туындаған жағдайға байланысты құрылымдық реформаларды кейінге қалдыруға мәжбүр болды. 2013 жылдың қыркүйегінде алты партиялық коалиция реформа жоспарларын ұсынды. Алайда Катайнен бұл реформалардың жеткіліксіз екенін ескертті. 2012 жылдың қарашасында үкімет Финляндияның қаржылық операцияларға салық салуды ұсынған Еуроодақ елдерінің тобына қосылмау туралы шешім қабылдады. Бұл алты партиялық үкімет үшін қиын мәселе болды, себебі үш партия бұл салықты қолдады. Катайненнің Nokia компаниясының құлдырауына қатысты пікірлері халықаралық аренада дау тудыруы мүмкін, алайда бұл компания Финляндияның ұлттық ерекшелігінің маңызды бөлігі болғандықтан, мәселеге басқаша қарау қиын болды. Премьер-министр ретінде Катайнен Финляндияда инвестицияларды ынталандырды, себебі елдің білім беру жүйесінің жоғары деңгейі мен саяси тұрақтылығы осыған мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол ұлттық аренада елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында азаматтық қоғамға университеттер мен жоғары білім беру мекемелерінің қатысуын қолдады. Катайненнің блогында Финляндия экономикасының болашағына үміт бар екені айтылды. Мысалы, ол Google компаниясының Хамина қаласына 800 миллион евро инвестиция салғанын, ресейлік Yandex компаниясының Мянтсяла қаласына инвестиция жасағанын және Microsoft компаниясының Финляндияға 250 миллион евро инвестициялау жоспарларын атап өтті. Бірақ ол Финляндияда жаңа жұмыс орындарынан гөрі жұмыс орындарының азайып бара жатқанын атап өтті. 2013 жылдың қарашасында Катайнен «Финляндия экономиканы дамыту және өсім мен жұмыспен қамтуды арттыру үшін тікелей шетелдік инвестицияларға мұқтаж. Өткен желтоқсан айында үкімет ұлттық инвестицияларды тарту стратегиясын бекітті. Бұл стратегияда ақпараттық-коммуникациялық технологиялар секторы, оның ішінде дерек орталықтары басымдыққа ие».

Еуропалық Одақ

Премьер-министр лауазымында болған кезде Катайнен еуропалық көшбасшыларға Еуроодақтың бірлігін қайта құруды ұсынды, себебі ол евроаймақтың қарыз дағдарысынан қиындық көріп, әлсіреген еді. «Рейтер» агенттігінің Еуроаймақ саммитінде сөйлеген сөзінде ол солтүстік несие беруші мемлекеттер мен кедей борышкер елдер арасындағы наразылық еуроскептицизмді күшейте түскенін және бұл 28 елден тұратын одақтың бірлігіне қауіп төндіріп отырғанын атап өтті. Катайнен Еуропаның көбірек араласуы туралы шақырулар жаһанданудың салдарынан адамдар жұмыс орындарынан айырылып, тұрмыс деңгейі төмендеп кетпесіне қорқып, танымал болмайтынын айтты. Жаңартылған бюджеттік тәртіп ережелерін күшіне енгізу және бір орталық бақылаушымен және банкрот болған банктерді салық төлеушілерге жүктеп бермейтін тарату механизмімен банк одағын құру, евроаймақты тұрақтандыру үшін қажетті негізгі өзгерістерге қол жеткізді. Еуропалық одақ туралы келісімді алдағы бес жылда, мамыр айында өтетін Еуропалық парламент сайлауынан кейін өзгерту қажет пе деген сұраққа Катайнен өзінің прагматик екенін және Еуропаға қажеттінің көп бөлігі ішкі нарықты нығайту және кеңейту арқылы іске асырылатынын мәлімдеді. Катайненнің сөзіне қарағанда, зейнетақы, еңбек нарығы және білім беру салаларындағы маңызды реформалар еуропалық елдердің әлеммен бәсекелесуге қабілетті болуына және әлеуметтік модельді қолжетімді етуіне қажетті шаралар болып табылады. Катайнен таза технологиялардың бірыңғай нарығын құруға шақырды, Финляндия үшінші буын азықтан емес биоотын өндіріп жатқанын, бірақ кейбір Еуропалық Одақ елдеріне реттеу инновациялармен бірқатар жүрмегендіктен кіре алмайтынын атап өтті. Еуропалық сайлаудағы еуроскептиктерге қарсы күресу үшін Еуропалық одақ басшылары популистік саяси партияларды қолдайтын сайлаушылар үшін маңызды мәселелерді қарастыруы керек. Украинадағы соңғы жағдайға қатысты Катайнен Финляндияның Ресейге қарсы экономикалық санкцияларды енгізбейтінін мәлімдеді. Ол басшылар мен азаматтарға Қырымдағы жағдайға қатысты сабырлы болуды ұсынды. Премьер-министрдің пікірінше, Ресейге қарсы санкциялар финляндия экономикасына теріс әсер етеді.

Еуропалық комиссияның вице-президенті

Катайнен 2014 жылдың маусым айында Финляндияның Ұлттық коалиция партиясының төрағасы және Финляндияның премьер-министрі лауазымынан қанағаттандырып, 2014 жылдың 16 шілдесінде Еуропалық комиссия мүшесі болып сайланды. Кейіннен ол Еуропалық комиссияда жұмыс орындары, өсім, инвестициялар және бәсекеге қабілеттілік жөніндегі вице-президент болып бекітілді. Катайненнің вице-президент ретіндегі жаңа міндеттері – мүше мемлекеттердің экономикасының тұрақты өсу және жұмыс орындарын құру жолына түсуін қамтамасыз ету үшін ұсыныстар жасау, Одақтың ортақ валютасын (еуроны) бақылау және Комиссияның үнемі экономикалық болжамдарын және экономикалық көрсеткіштерін дайындау. Швециялық социал-демократ Марита Ульвскогтың сөзіне қарағанда, "Катайненнің күшті жағы – ол скандинавиялық елден шыққан және еңбек нарығындағы күшті әлеуметтік серіктестердің маңыздылығын жақсы түсінеді. Біз әлеуметтік диалогсыз (Еуро) дағдарысын шеше алмаймыз, ол осыны түсінеді". Катайненге Еуропалық Одақтың өсімі мен экономикасына инвестиция салу үшін 300 миллиард евро табу міндеті жүктелді. 2015 жылғы сұхбатта Финляндияның бұрынғы премьер-министрі "инвестициялар – біздің барлық іс-әрекетімізді байланыстыратын алтын жіп" екенін атап өтті. Біз өз халқымызға, серіктестерімізге және планетамызға инвестиция салуымыз керек. Бұл тек "адамдарға 21 ғасыр экономикасы үшін қажетті дағдыларды беру" ғана емес, сонымен қатар "экономикалық өсу мен әлеуметтік бірлікке қолдау көрсету, сыртқы қауіп-қатерлерден қорғау және халықаралық дамуға үлес қосу мақсатында Одақ ішінде және одан тыс жердегі ұтқырлықты" ынталандыруды білдіреді. 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауы алдында Катайнен Еуропалық халық партиясының әлеуетті жетекші кандидаттарының бірі ретінде аталды. Алайда, 2018 жылдың маусым айында Катайнен кандидатурасын ұсынбайтынын және комиссиядағы өкілеттігі аяқталғаннан кейін саясаттан кететінін мәлімдеді.

Саясаттың кейінгі өмірі

Саясаттан кеткеннен кейін Катайнен SITRA президенті лауазымына бес жылға тағайындалды. 2023 жылдың маусым айында Катайнен Nordea қаржы тобының қоғамдық байланыстар бөлімінің басшысы болып тағайындалды.