Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Раввин, каббалист, жазушы, дипломат, баспагер және баспагер Маноэль Диас Сойро; (1604 – 20 қараша 1657), еврейше есімі Меннаше бен Израиль (מנשה בן ישראל) немесе Меннаше бен Израиль, сондай-ақ Менаше бен Йосеф бен Исраэль, еврейше аббревиатурасы MB"Y немесе MBI ретінде де белгілі, еврей ғалымы, раввин, каббалист, жазушы, дипломат, баспагер, баспагер және 1626 жылы Амстердамда алғашқы еврей баспасын (Емет Миретс Тицма`х деп аталды) құрған адам.
Rabbi, kabbalist, writer, diplomat, printer and publisher
Manoel Dias Soeiro ; (1604 – 20 November 1657), better known by his Hebrew name Menasseh ben Israel (מנשה בן ישראל) or Menashe ben Israel, also known as Menasheh ben Yossef ben Yisrael, also known with the Hebrew acronym, MB"Y or MBI, was a Jewish scholar, rabbi, kabbalist, writer, diplomat, printer, publisher, and founder of the first Hebrew printing press (named Emeth Meerets Titsma`h) in Amsterdam in 1626.
Өмір
Менассе 1604 жылы Ла-Рошельде туды, оның аты Маноэль Диас Сойро, ата-анасы Инквизициядан кейін Португалиядан кеткеннен кейін бір жыл өткен соң. Отбасы 1610 жылы Нидерландыға көшті. Нидерланды Сегіз жылдық соғыс (1568-1648) кезінде католиктік испан билігіне қарсы діни көтеріліс процесінің ортасында болды. Амстердам осы уақытта Еуропадағы еврей өмірінің маңызды орталығы еді. Отбасы 1610 жылы Гаагадағы Франция мен Англияның араласқан он екі жылдық бітім кезінде келді. Амстердамда ол Мозе Рафаэль де Агилардың қолында оқыды. Менаше раввин және жазушы ғана емес, баспагер ретінде де танымал болды. Ол Голландияда алғашқы еврей баспасын құрды. 1632 жылы жарық көрген «Консилятор» атты алғашқы еңбектерінің бірі бірден танымал болды, ол еврей Библиясының әртүрлі бөлімдеріндегі көрінетін қайшылықтарды қабылдастыруға бағытталған тыраныс болды. Оның хат алысқандарының арасында Герард Воссиус, Гюго Гроций, Петрус Серрарий, Антонио Виейра және Пьер Даниэль Хуэ болды. 1638 жылы ол Бразилияға қоныстануды шешті, өйткені Амстердамда әйелі мен отбасын қамтамасыз ету әлі де қиын болды. Ол Голландия колониясының астанасы Ресифиге барған болуы мүмкін, бірақ ол жерге көшіп бармады. Амстердамда оның қаржылық жағдайының жақсаруының бір себебі – екі португалдық еврей кәсіпкер, ағайынды Абрахам мен Исаак Перейраның келуі. Олар қалада құрылған шағын колледж немесе академияны (сол кездегі испан-португал тілінде ешиба) басқару үшін раввин Манасаны жалдады. 1644 жылы Менаше Жаңа әлемде болған португалдық саяхатшы және марандық сефардтық яһуди Антонио де Монтезиноспен кездесті. Монтезинос оны Оңтүстік Американың Анды тауларындағы үндістердің Исраилдің жоғалған он руының ұрпақтары екендігіне сендірді. Бұл жаңалық Менашенің Мәсіхке деген үмітін жаңартты, өйткені яһудилердің бүкіл әлемге таралуы Мәсіхтің келуінің белгісі деп есептелді. Осы оймен толған ол назарын 1290 жылдан бері яһудилер қуылған Англияға аударды. Ол оларға сол жерде тұруға рұқсат беру үшін және Мәсіхтің келуін тездету үшін тырысты. Комонвеллдің басталуымен еврейлерді қайта қабылдау мәселесі пуритандық қолдауды күшейтті, бірақ ол көбінесе діни еркіндікке деген құштарлық аясында талқыланды. Сонымен қатар, Англияда сол кезде мессиандық және басқа да мистикалық үміттер кең тараған еді. Оның «Исраилдің үміті» атты кітабы алғаш рет 1650 жылы Амстердамда латын тілінде (Spes Israelis) және испан тілінде (Esperança de Israel) жарық көрді. Кітап Джон Дюридің Монтезиностың талаптары туралы сұраған 1648 жылғы хатына жауап ретінде жазылды. Монтезиностың Америкадағы яһудилер туралы баяндамаларына қоса, кітапта яһудилердің Англияға қайтып оралуының Мәсіхтің келуін тездетудің жолы екендігі туралы үміт те білдірілді. Менаше сонымен қатар парламентпен туыстығын атап өтті және өзін қаржылық пайдадан гөрі Англияға деген сүйіспеншілікпен жетелеуші деп түсіндірді. «Исраилдің үміті» шығармасын Мильтонның досы және мыңжылдық сенуші Мозес Уолл ағылшын тіліне аударды. Уолл кітаптың мыңжылдық тақырыптарын қолдады және Құдайдың еврейлерге деген ерекше ықыласына сенді, ол Томас Брайтманның жазбаларына негізделді. 1652 жылы Джон Дюри немесе оның серіктестерінің бірі «Исраилдің үміті» кітабын латын тілінен ағылшын тіліне аударды және оны Лондонда Мозес Уолл баспасында жариялады, кіріспеде Парламентке және Мемлекеттік кеңеске арналған арнау жазылған; Жаңа әлемде жоғалған тайпалардың ұрпақтары табылды деген есебі көпшілікке күшті әсер етті және ағылшын әдебиетінде көптеген дау-дамай тудырды. Бұл Эдвард Спенсер мен Мұса Уолл арасындағы Бен Израильдің мыңжылдық талаптары және яһудилердің қалай айналатындығы туралы пікірталас қамтыды. Уолл мен Спенсердің хаттары кітаптың кейінгі қосымшаларында басылды. Осыдан Құдай бізді ешқашан тастамайтынын көреміз: біреу бізді қудаласа, екіншісі мейірімділікпен, сыпайылықпен қабылдайды; егер билеуші бізге жамандық істесе, екіншісі жақсылық жасайды; біреу бізді елінен қуып жіберсе, екіншісі мың мәртебемен шақырады, Италияның әртүрлі билеушілері, Данияның аса көрнекті патшасы және Ниссадағы Савойяның құдіретті герцогы сияқты. Біз исраилдіктерді қабылдап алған республикалардың гүлденіп, сауда-саттық көлемі артып келе жатқанын көріп отырмыз. Оливер Кромвель еврей мәселесіне жанашырлық танытты, ішінара оның толеранттылық бейімділігі, бірақ негізінен, ол ағылшын саудасына еврей саудагерлерінің қатысуының маңыздылығын болжады, олардың кейбіреулері Лондонға жол тартты. Осы кезде ағылшындар 1650 жылдан бері өздері бақылап келген Суринам колониясында яһудилерге толық құқық берді. Менашенің еврейлерді Англияға қайта қабылдауға ұмтылуының негізгі себебі саяси ма, әлде діни ма, деген мәселеде тарихшылар арасында пікірталас бар. Мысалы, Исмар Шорш, Англияның Мәсіхтің келуін шақыру үшін яһудилер тұруының соңғы орны болды деген идея «Исраилдің үмітінде» (1652) онша болмаған, бірақ Менаше кейінірек (1656-57 жылдары Лондонда болғанда) Англия христиандарына мыңжылдық сенімдерімен сәукелесу үшін дамытқан деп мәлімдеді. Ал Генри Мешулан, оның кейінгі терең талдауында кітаптағы еврей мессиандық тақырыбының бастапқы тұжырымдамасына да өте маңызды екенін көрсетуге тырысты. Стивен Надлер, 2018 жылғы кітабында, қазірге дейін Менашенің өмірбаяны бойынша соңғы сөзді айтқан, бұл мәселе бойынша пікірталасты аяқтаған сияқты.
Menasseh was born in La Rochelle in 1604, with the name Manoel Dias Soeiro, a year after his parents had left mainland Portugal because of the Inquisition. The family moved to the Netherlands in 1610. The Netherlands was in the middle of a process of religious revolt against Catholic Spanish rule throughout the Eighty Years' War (1568–1648). Amsterdam was an important center of Jewish life in Europe at this time. The family's arrival in 1610 was during the Twelve Years' Truce mediated by France and England at The Hague. In Amsterdam he studied under Moses Raphael de Aguilar. Menasseh rose to eminence not only as a rabbi and an author, but also as a printer. He established the first Hebrew press in Holland. One of his earliest works, El Conciliador, published in 1632, won immediate reputation; it was an attempt to reconcile apparent discrepancies in various parts of the Hebrew Bible. Among his correspondents were Gerardus Vossius, Hugo Grotius, Petrus Serrarius, António Vieira and Pierre Daniel Huet. In 1638, he decided to settle in Brazil, as he still found it difficult to provide for his wife and family in Amsterdam. He may have visited the Dutch colony's capital of Recife, but did not move there. One of the reasons his financial situation improved in Amsterdam was the arrival of two Portuguese Jewish entrepreneurs, the brothers Abraham and Isaac Pereyra. They hired Rabbi Manasseh to direct a small college or academy (a yeshibah in Spanish Portuguese parlance of the time) they had founded in the city. In 1644, Menasseh met Antonio de Montezinos, a Portuguese traveler and Marrano Sephardic Jew who had been in the New World. Montezinos convinced him of his conclusion that the South America Andes' Indians were the descendants of the lost ten tribes of Israel. This purported discovery gave a new impulse to Menasseh's Messianic hopes, as the settlement of Jews throughout the world was supposed to be a sign that the Messiah would come. Filled with this idea, he turned his attention to England, whence the Jews had been expelled since 1290. He worked to get them permission to settle there again and thus hasten the Messiah's coming. With the start of the Commonwealth, the question of the readmission of the Jews had found increased Puritan support, but it was often mooted under the growing desire for religious liberty. In addition, Messianic and other mystic hopes were then current in England. His book, The Hope of Israel, was first published in Amsterdam in Latin (Spes Israelis) and in Spanish (Esperança de Israel) in 1650. The book was written in response to a 1648 letter from John Dury enquiring about Montezinos' claims. In addition to reporting Montezinos' accounts of Jews in the Americas, the book also expressed the hope that the Jews would return to England as a way of hastening the coming of the messiah. Menasseh also stresses his kinship with parliament, and explains himself as driven by amity for England rather than financial gain. refn|Hope of Israel was translated into English by Moses Wall, a millenarian and friend of Milton. Wall both supported the book's millennial themes and believed in God's special favour for the Jews, which he based on the writings of Thomas Brightman. In 1652 The Hope of Israel was translated from Latin into English by John Dury or one of his associates, and it was published in London by Moses Wall, prefixed with a dedication to the Parliament and the Council of State; his account of descendants of the Lost Tribes being found in the New World deeply impressed public opinion and stirred up many polemics in English literature. This included a debate between Edward Spencer and Moses Wall, an MP and a scholar respectively, on ben Israel's millennial claims and the manner in which the Jews would be converted. Wall and Spencer's letters were printed in later additions of the book. Hence it may be seen that God hath not left us; for if one persecutes us, another receives us civilly and courteously; and if this prince treats us ill, another treats us well; if one banisheth us out of his country, another invites us with a thousand privileges; as divers princes of Italy have done, the most eminent King of Denmark, and the mighty Duke of Savoy in Nissa. And do we not see that those Republiques do flourish and much increase in trade who admit the Israelites? Oliver Cromwell was sympathetic to the Jewish cause, partly because of his tolerant leanings but chiefly because he foresaw the importance for English commerce of the participation of the Jewish merchant princes, some of whom had already made their way to London. At this juncture, the English gave Jews full rights in the colony of Surinam, which they had controlled since 1650. There is some debate among historians concerning whether Menasseh's motives for pursuing the readmission of the Jews by England were primarily political or religious. Ismar Schorsch, for example, has argued that the idea of England being a final place for Jews to inhabit in order to bring about the coming of the Messiah was hardly present in The Hope of Israel (1652), but rather was developed by Menasseh later (1656 57 when he was in London) in order to appeal to English Christians with Millenarian beliefs. Henry Méchoulan, on the other hand, in his later in depth detailed analysis of the book has striven to show that the Jewish messianic theme in it is also rather fundamental to its initial conception. Steven Nadler, in his 2018 book, which is actually the last word on Menasseh's biography to be published to date, has seemingly also closed the debate on this issue of Menasseh's own messianic beliefs:
1655 жылдың қараша айында Менаше Лондонға келді. Голландиядан кеткен кезде Амстердам раввиндері оның шәкірті Барух Спинозаны пиғылдан айырды. Лондонда Менаше «Лорд-протекторға көңілді хаттарды» жариялады, бірақ Уильям Принннің «Қысқа қарсылықтары» оның әсерін әлсіретті. Кромвель сол жылы желтоқсанда Уайтхолл конференциясын шақырды. Күннің ең көрнекті мемлекеттік қайраткерлері, заңгерлері және теологтары еврейлерді Англияға қайта қабылдау туралы талқылау үшін осы конференцияға шақырылды. Басты нақты нәтиже – судьялар Глинн мен Стилдің «еврейлердің Англияға оралуына тыйым салатын заң жоқ» деген декларациясы болды (олар король Эдуард I-нің бұйрығымен қуылғандықтан, парламенттік шаралармен емес; бірақ Англияда қалған яһудилер тұрақты қуғын-сүргін қаупінде өмір сүрді). Еврейлердің жағдайын реттеу үшін ештеңе жасалмаса да, олардың біртіндеп оралуына есік ашылды. 1655 жылдың 14 желтоқсанында Джон Эвелин күнделігіне «Енді яһудилер қабылданды» деп жазды. Принн және басқалар яһудилерге шабуыл жасағанда, Менаше өзінің маңызды еңбегі «Vindiciae judaeorum» (1656) кітабына жауап ретінде жазды. Менаше бен Израиль Уайтхолл конференциясынан кейін Англияда шамамен екі жыл бойы болды. Осы уақыт ішінде ол Англиядағы яһудилердің қоныстануына жазбаша рұқсат алуға тырысты. Бұл жобада сәтсіз болғанымен, ол осы кезеңде Кембридж теологы Ральф Кадворт, Генри Олденбург, Роберт Бойль және оның қарындасы, Адам Бореел, Джон Садлер, Джон Дюри және Сэмюэл Хартлиб сияқты көптеген ықпалды тұлғалармен кездесті, сондай-ақ Амброуз Барнс және Арайз Эванс сияқты маргиналды пророқтық тұлғалармен де кездесті. Бен Израильдің Англиядағы тұруын мыңжылдық сенімді миссионер және филантроп пастор Генри Джесси басқарды.
In November 1655, Menasseh arrived in London. During his absence from the Netherlands, the Amsterdam rabbis excommunicated his student, Baruch Spinoza. In London, Menasseh published his Humble Addresses to the Lord Protector, but its effect was weakened by William Prynne's publication of Short Demurrer. Cromwell summoned the Whitehall Conference in December of the same year. Some of the most notable statesmen, lawyers, and theologians of the day were summoned to this conference to discuss whether the Jews should be readmitted to England. The chief practical result was the declaration of judges Glynne and Steele that "there was no law which forbade the Jews' return to England" (as they had been expelled by royal decree of King Edward I, and not by formal parliamentary action; Jews remaining in England lived, however, under constant threat of expulsion). Though nothing was done to regularize the position of the Jews, the door was opened to their gradual return. On 14 December 1655, John Evelyn entered in his Diary, "Now were the Jews admitted." When Prynne and others attacked the Jews, Menasseh wrote his major work, Vindiciae judaeorum (1656), in response. Menasseh ben Israel stayed in England for close to two years after the Whitehall Conference. During this time he tried to obtain written permission for the resettlement of the Jews in England. Although he failed in this endeavour, during his stay he met with a large number of influential figures of the age, including Cambridge theologian Ralph Cudworth, Henry Oldenburg, Robert Boyle and his sister, Adam Boreel, John Sadler, John Dury and Samuel Hartlib, as well as more marginal prophetic figures such as Ambrose Barnes and Arise Evans. Ben Israel's stay was managed by the millenarian philosemite Baptist clergyman Henry Jessey.
Өлім және жерлеу
1657 жылдың ақпан айында Кромвель Бен Израильге 100 фунт стерлинг мемлекеттік зейнетақы тағайындады, бірақ ол оны алмай, 1657 жылдың қысында Нидерландыдағы Миддельбургте (14 Кислев 5418) қайтыс болды. Ол ұлы Самуилдің мәйітін елге жерлеу үшін алып келе жатқан еді. Оның қабірі Одеркерк-ан-де-Амстелдегі Бет-Хаймде орналасқан және бүгінгі күнге дейін сақталған (бас тасы мен қабір тасы).
In February 1657 Cromwell granted ben Israel a state pension of £100, but he died before enjoying it, at Middelburg in the Netherlands in the winter of 1657 (14 Kislev 5418). He was conveying the body of his son Samuel home for burial. His grave is in the Beth Haim of Ouderkerk aan de Amstel. and remains intact (headstone and gravestone).
Ұрпақтар
Манасаның әйелі Рахила Абарбанел әулетінен шыққан еді. Менаше одан үш бала өсірді. Отбасылық аңыз бойынша, Абарбанелдер Дәуіт патшаның ұрпақтары болған, ал ол балаларының Дәуіттен тарағанымен мақтанды. Менасенің екі ұлы да әкесінен бұрын қайтыс болды. Менасенің үлкен ұлы Самуил Абарбанел Сойро, сондай-ақ Самуил Бен Израиль деп те аталды, ол баспагер болып жұмыс істеді және Англияда әкесіне көмектесті. Ол 1657 жылы дүние салды. Менасенің кіші ұлы Жүсіп 1650 жылы Польшаға іскерлік сапарда 20 жасында қайтыс болды. Менасенің 1628 жылы туған Грейсия деген қызы да болды, ол 1646 жылы Самуил Абарбанел Барбозаға үйленді және 1690 жылы қайтыс болды. Американдық мүсінші Мұса Якоб Иезекиил өзінің өмірбаянында Менаше Бен Израильдің ұрпағы екенін айтқан. Алайда, бұл мәлімдеме расталмаған.
Menasseh's wife, Rachel, was a descendant of the Abarbanel family. Menasseh had three children by her. According to family legend, the Abarbanels were descendants of King David, and he was proud of his children's Davidic ancestry. Both of Menasseh's sons predeceased their father. Menasseh's eldest son was Samuel Abarbanel Soeiro, also known as Samuel Ben Israel, who worked as a printer and assisted his father with matters in England. He died in 1657. Menasseh's youngest son, Joseph, died at age 20, in 1650, on a disastrous business trip to Poland. Menasseh also had a daughter, Gracia, born 1628, who married Samuel Abarbanel Barboza in 1646, and died in 1690. Moses Jacob Ezekiel, the American sculptor, in his autobiography claimed to be a descendant of Menasseh Ben Israel. His claim is unconfirmed.