Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Әуеден ұшыру – ракета, зымыран, паразит ұшақ немесе басқа ұшақ жүгін аналық кемеден немесе ұшыру ұшағынан босату тәжірибесі. Жүк тасымалдайтын ұшақ немесе зымыран көбінесе үлкен аналық кеменің қанатының астына жасырылып, содан кейін ұшу кезінде "құлатылады". Ол бомба бөлімінде, негізгі фюзеляждың астында немесе D-21 дроны сияқты тасымалдаушы ұшақтың арқасында да сақталуы мүмкін. Әуеден ұшыру жерден ұшыруға қарағанда бірнеше артықшылықтар ұсынады, кіші ұшаққа биіктік пен ұшу қашықтығын арттырып, сонымен қатар өзіндік ұшу үшін қажетті отын мен жабдықтың салмағынан үнемдейді.
Air launching is the practice of releasing a rocket, missile, parasite aircraft or other aircraft payload from a mother ship or launch aircraft. The payload craft or missile is often tucked under the wing of the larger mother ship and then "dropped" while in flight. It may also be stored within a bomb bay, beneath the main fuselage or even on the back of the carrier aircraft, as in the case of the D 21 drone. Air launching provides several advantages over ground launching, giving the smaller craft an altitude and range boost, while saving it the weight of the fuel and equipment needed to take off on its own.
Тарих
Әуеден ұшырудың алғашқы тәсілдерінің бірі – әуе кемесін екіұшақты паразит-жауынгерлерді тасымалдаушы және тікелей қосылу станциясы ретінде пайдалану болды. Бұл ұшақтар жоғарғы қанаттың үстіне орнатылған трапеция тәрізді құрылғы арқылы аналық кемеге қосылды, ал құрылғының екінші ұшы дирижабльдің төменгі жағынан ілінген ілгекке бекітілді. Ұшақтар осылайша ұшырылып, қайтадан әуе кемесіне қондырылуы мүмкін болды, бұл әуе кемесіне тұрақты қанатты ұшақтың жылдамдығы мен соққы беру күшін берді, ал ұшақтарға әуе кемесінің ұзақ қашықтығы мен ұшу уақытын ұсынды. Ұшақтардың технологиясы, әсіресе қашықтығының артуымен, дирижабльді аналық кеме ретінде пайдаланудың қажеттілігі төмендеді және бұл концепция ескірді. Паразит-жауынгерлер концепциясы кейіннен бірнеше рет қайта жаңғыртылды, мақсаты – бомбалаушы ұшақтарды жауынгер шабуылынан қалай қорғау мәселесін шешу болды. Convair B-36 бомбалаушысы қорғаныс мақсатында бірнеше жауынгер прототипін әуеден ұшыру үшін пайдаланылды, бірақ ешқайсысы жерден ұшырылған жауынгерлердің өнімділігіне жете алмады. Әуеден ұшыру – әуеден жерге және әуеден әуеге зымырандарды ұшырудың стандартты тәсілі болып табылады және көбінесе реактивтік қозғалтқышпен жабдықталған ұшақтар үшін қолданылады, олардың жанармайын үлкен ұшақпен белгілі бір биікке көтерілгенге дейін сақтауға мүмкіндік береді. B-29, B-50 және B-52 ұшақтары Bell X-1 және X-15 сияқты зерттеу бағдарламаларында тасымалдаушы рөлінде қызмет етті. 1960 жылдары SR-71 ұшағы Lockheed D-21/M-21 дронын 3 Мах жылдамдыққа дейін ұшыру үшін пайдаланылды. Дегенмен, бұл дыбыс жылдамдығынан асып өтетін ұшақтың айналасындағы соққы толқынының ерекшелігіне байланысты қиындықтар тудырды. Үш сәтті сынақтан кейін төртіншісінде тасымалдаушы ұшақпен соқтығысып, екі ұшақ та жойылды және бір экипаж мүшесі қаза тапты. Жоба содан кейін тоқтатылды. 1970 жылдары ғарыш шаттлын әзірлеу кезінде NASA екі модификацияланған Boeing 747 ұшағын пайдаланды, олар ғарыш шаттлын тасымалдаушы ұшақтары деп аталды, олар ғарыш шаттлы Enterprise-ді ұшыру үшін қолданылды, ол шаттлдің жақындау және қону қабілеттерін сынау үшін пайдаланылған атмосфералық сынақ көлігі болды. Бұл ұшақтар кейіннен ғарыш шаттлдары бағдарламасы аясында ұшақтарды ұзақ қашықтыққа тасымалдау үшін пайдаланылды. Pegasus ұшыру құралы 1990 жылдың 5 сәуірінде NASA-ға тиесілі B-52 Stratofortress ұшағынан Orbital Sciences Corporation (қазір Northrop Grumman компаниясының бөлігі) жеке компаниясы ұшырған алғашқы әуеден ұшырылған орбиталық зымыран болды. Ол содан бері 40-тан астам рет ұшырылды, көбінесе компанияның Lockheed L-1011 ұшағынан, Stargazer деп аталды. Orbital Sciences Scaled Composites Stratolaunch арнайы құрылымынан түсірілетін Pegasus II ұшыру құралын әзірледі. Pegasus-тың Жердің төменгі орбитасына жеткізу қабілеті 13 500 фунт (6 100 кг) деп есептелді. 2000 жылдардың басында B-52 Х-43 гипердыбыстық сынақ ұшағын ұшыру үшін пайдаланылды. Соңғы жылдары әуеден ұшыру әдісі коммерциялық ұшыру провайдерлері арасында танымал болып келеді. Ansari X Prize сыйлығының 10 миллион долларлық жүлдесін Burt Rutan және Paul Allen басқарылған команда SpaceShipOne-ді екі апта ішінде екі рет сәтті ұшырғандығы үшін жеңіп алды, бұл қажетті талаптардың бірі болды. 2010 жылы SpaceShipTwo ұшыру құралы ұшырыла бастады. Ол 2004 жылы зейнеткерлікке шығарылған SpaceShipOne ұшыру құралының жалғасы болды. SpaceShipTwo-ның алғашқы ұшағы VSS Enterprise 2010 жылдан 2014 жылға дейін 35 ұшуды сәтті орындады. Алайда, 2014 жылдың 31 қазанында ұшу кезінде көлік қасақана қанаттарын түсіргеннен кейін жойылды. Майкл Алсбери қаза тапты, ал Питер Сиболд ауыр жарақат алды. 2016 жылы тағы бір кеме, VSS Unity, алғашқы ұшуын жасады, ол сәтті өтті. VSS Unity 20 сынақ ұшуын жүргізді. Соңғысы ғарышқа жетті, бірақ оның бортында коммерциялық экипаж болған жоқ. 2021 жылдың 11 шілдесінде SpaceShipTwo ғарышқа 6 адамды ұшырды. Олардың екеуі ұшқыштар, ал қалғандары туристер болды. Virgin Galactic SpaceShipTwo-ны қайта ұшу жоспарларын бірнеше рет жариялады. Бұл жоспарлар бір жарым жылдан астам уақытқа кейінге қалдырылды. Қазіргі уақытта ол 2023 жылдың екінші тоқсанынан бұрын ұшады деп күтілуде. 2021 жылы Virgin Galactic SpaceShipThree жоспарларын жариялады. Бұл әлем бойынша бір жерден екінші жерге тасымалдауды қамтамасыз етеді. Екі кеме, VSS Imagine және VSS Inspire жоспарланған. 2022 жылы Virgin Galactic Delta класындағы жаңа ұшыру құралын жасау жоспарларын жариялады. Бұл орбитаға жетуге қабілетті болады. Ол 2026 жылы іске қосылады деп күтілуде.
One of the earliest uses of air launching used an airship as a carrier and docking station for biplane parasite fighters. These planes would connect to their mothership through a trapeze like rig, mounted to the top of the upper wing, that attached to a hook dangling from the bottom of the dirigible above. Fighters could be both launched and retrieved this way, giving the airship the speed and striking power of fixed wing craft, while giving the fighters the range and lingering time of an airship. With advances in airplane technology, especially in range, the value of a dirigible mothership was reduced and the concept became obsolete. The parasite fighter concept was later revived several times, in an attempt to solve the problem of how to protect bombers from fighter attack. The Convair B 36 was used to air launch several prototype fighters for defense, but none offered performance that could match ground launched fighters. Air launch is the standard way to launch air to surface missiles and air to air missiles and is mainly used for rocket powered craft, allowing them to conserve their fuel until lifted to altitude by a larger aircraft. The B 29, B 50, and B 52 have all served in the carrier role for research programs such as the Bell X 1 and X 15. In the 1960s the SR 71 aircraft was used to launch the Lockheed D 21/M 21 drone to speeds of up to Mach 3. However, this added a degree of difficulty due to the shock wave pattern around an aircraft at supersonic speeds. After three successful tests, the fourth resulted in a collision with the carrier aircraft, in which both craft were destroyed and one crew member drowned. The project was subsequently abandoned. During the development of the Space Shuttle orbiter in the 1970s, NASA used two modified Boeing 747 airliners, known as the Shuttle Carrier Aircraft, to launch the Space Shuttle Enterprise, a crewed atmospheric test vehicle used to test the orbiter's approach and landing capabilities. These aircraft were subsequently used throughout the Space Shuttle Program to transport the shuttles across long distances. The Pegasus launch vehicle became the first air launched orbital rocket when it was launched on April 5, 1990 by the private company Orbital Sciences Corporation (now a part of Northrop Grumman), from a NASA owned B 52 Stratofortress. It has flown more than 40 times since, launched mostly from the company's own Lockheed L 1011 known as Stargazer. Orbital Sciences was developing the Pegasus II launcher that would have dropped from the purpose built Scaled Composites Stratolaunch. Pegasus's capacity to low Earth orbit was projected to be 13,500 pounds (6,100 kg). In the early 2000s, the B 52 was used to launch the X 43 hypersonic testbed aircraft. Recently, the air launch method has gained popularity with commercial launch providers. The Ansari X Prize $10 million purse was won by a team led by Burt Rutan and Paul Allen for the successful launch of SpaceShipOne twice in a row in 2 weeks, which where the criteria. In 2010, the SpaceShipTwo launch vehicle began launching. It was the successor the SpaceShipOne launch vehicle, which was retired in 2004. The first SpaceShipTwo aircraft, the VSS Enterprise flew 35 flights successfully from 2010 to 2014. However, on 31 October 2014, the vehicle was destroyed in flight after an unintentional feathering. Michael Alsbury was killed and Peter Siebold was severely injured. In 2016, another ship, the VSS Unity conducted it's maiden flight, which went smoothly. The VSS Unity conducted 20 test flights. The last one reached space, but without commercial crew onboard. On 11 July 2021, SpaceShipTwo launched 6 people to space. 2 were pilots and the rest tourists. Virgin Galactic repeatdly announced plans to refly the SpaceShipTwo. These plans have been delayed by more than a year and a half. It is currently expected to fly no earlier than the second quarter of 2023. In 2021, Virgin Galactic announced plans for a SpaceShipThree. This would provide point to point transportation across the world. Two ships, the VSS Imagine and VSS Inspire are planned. In 2022, Virgin Galactic announced plans for the new Delta class launch vehicle. This would be able to reach orbit. It is expected to launch in 2026.