Субұрқақтық зымырандар: Ұшу кезінде өлшемдерді қадағалау құралы
Sounding rocket
Зымырандар ғарыш зерттеулерінде, атмосфераны өлшеуде және ғылыми тәжірибелерде қолданылады. Биіктігі 48-1500 км аралығындағы деректерді жинауға арналған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұшу кезінде өлшеулер жасауға арналған зымыран.
Rocket designed to take measurements during its flight
Зондтық зымыран немесе зымыран-зонд, кейде зерттеу зымыраны немесе суборбитальды зымыран деп аталады, – бұл суборбитальды ұшуы барысында өлшеулер жүргізу және ғылыми тәжірибелер өткізу үшін құралдарды тасымалдайтын зымыран. Бұл зымырандар Жер бетінен 48-ден 145 км-ге (30-дан 90 мильге дейін) дейінгі биіктікке құралдарды ұшыру үшін қолданылады, бұл көбінесе метеошарлар мен спутниктер арасындағы биіктік болып табылады. Метеошарлар үшін максималды биіктік шамамен 40 км (25 миль), ал спутниктер үшін минималды биіктік шамамен 121 км (75 миль) құрайды. Кейбір зондтық зымырандардың апогейі 1000-нан 1500 км-ге (620-дан 930 мильге дейін) жетеді, мысалы, Black Brant X және XII зымырандары – бұл олардың класындағы ең жоғары апогей. Зондтық зымырандар көбінесе әскери артық қалдық зымыран қозғалтқыштарын пайдаланады.
A sounding rocket or rocketsonde, sometimes called a research rocket or a suborbital rocket, is an instrument carrying rocket designed to take measurements and perform scientific experiments during its sub orbital flight. The rockets are used to launch instruments from 48 to 145 km (30 to 90 miles) above the surface of the Earth, the altitude generally between weather balloons and satellites; the maximum altitude for balloons is about 40 km (25 miles) and the minimum for satellites is approximately 121 km (75 miles). Certain sounding rockets have an apogee between 1,000 and 1,500 km (620 and 930 miles), such as the Black Brant X and XII, which is the maximum apogee of their class. Sounding rockets often use military surplus rocket motors.
Этимология
Терминнің шығу тегі теңіз терминологиясына қатысты, ол кемеден суға салмақты сызық жіберіп, судың тереңдігін өлшеуді білдіреді. Терминнің этимологиялық түбірі роман тілдеріндегі "зорлау" деген мағынаны білдіретін сөзден басталады, оған sonda және sonde сияқты зат есімдер мен sondear сияқты "зорлау, сараптау немесе сауалнама жасау" мағынасындағы етістіктер жатады. Ракета контекстінде "дыбыстау" – "өлшеуді қабылдауға" тең.
The origin of the term comes from nautical vocabulary to sound, which is to throw a weighted line from a ship into the water to measure the water's depth. The term itself has its etymological roots in the Romance languages word for probe, of which there are nouns sonda and sonde and verbs like sondear which means "to do a survey or a poll". Sounding in the rocket context is equivalent to "taking a measurement".
Дизайн
Зондтық зымыранның негізгі элементтері – қатты отынды зымыран қозғалтқышы және ғылыми құралдар жиынтығы.
The basic elements of a sounding rocket are a solid fuel rocket motor and a science payload.
Метеорология
75 км биіктікке дейінгі ауа райын бақылау ракета-зондтар арқылы жүзеге асырылады, бұл атмосфераны зерттеуге арналған, ракета мен радиозондтан құралған зондтың бір түрі. Зонд ұшу барысында температура, ылғалдылық, желдің жылдамдығы мен бағыты, желдің жылдамдық градиенті, атмосфералық қысым және ауа тығыздығы туралы мәліметтерді жазады. Сонымен қатар, орналасу деректері (биіктік және ендік/бойлық) да тіркелуі мүмкін. Көбінесе қолданылатын метеорологиялық ракеталар – Локи және Супер Локи, олардың биіктігі әдетте 3,7 метр, ал қуат көзі – 10 см диаметріндегі қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталық қозғалтқыш. Ракеталық қозғалтқыш 1500 метр биіктікте ажыратылады, ал ракета-зондтың қалған бөлігі апогейге (ең жоғары нүктеге) дейін инерциямен қозғалады. Апогей биіктігі 20 км-ден 113 км-ге дейін реттелуі мүмкін.
Weather observations, up to an altitude of 75 km, are done with rocketsondes, a kind of sounding rocket for atmospheric observations that consists of a rocket and radiosonde. The sonde records data on temperature, moisture, wind speed and direction, wind shear, atmospheric pressure, and air density during the flight. Position data (altitude and latitude/longitude) may also be recorded. Common meteorological rockets are the Loki and Super Loki, typically 3.7 m tall and powered by a 10 cm diameter solid fuel rocket engine. The rocket engine separates at an altitude of 1500 m and the rest of the rocketsonde coasts to apogee (highest point). This can be set to an altitude of 20 km to 113 km.
Екі реттік пайдалану
Баллистикалық зымыран технологиясының жоғары әскери маңыздылығына байланысты, зондтық зымырандар мен әскери зымырандар арасында әрдайым тығыз байланыс болды. Бұл екі мақсатта қолданылатын технология, оны азаматтық және әскери мақсаттарда пайдалануға болады. Салқын соғыс кезінде Германия Федеративтік Республикасы Бразилия, Аргентина және Үндістан сияқты Ядролық қаруды таратпау шартына қол қоймаған елдермен осы мәселе бойынша ынтымақтастық жасады. Неміс бейбітшілік қозғалысының жүргізген тергеулері нәтижесінде 1983 жылы физиктер тобы осы ынтымақтастықтың фактісін анықтады. Осыдан кейін басталган халықаралық талқылау G7 елдері деңгейінде Зымыран технологиясын бақылау режимінің (MTCR) құрылуына әкелді. Содан бері MTCR аясында экспортқа қатаң бақылауға жататын технологиялық жабдықтардың тізімі жасалып келеді.
Due to the high military relevance of ballistic missile technology, there has always been a close relationship between sounding rockets and military missiles. It is a typical dual use technology, which can be used for both civil and military purposes. During the Cold War, the Federal Republic of Germany cooperated on this topic with countries that had not signed the Non Proliferation Treaty on Nuclear Weapons at that time, such as Brazil, Argentina and India. In the course of investigations by the German peace movement, this cooperation was revealed by a group of physicists in 1983. The international discussion that was thus set in motion led to the development of the Missile Technology Control Regime (MTCR) at the level of G7 states. Since then, lists of technological equipment whose export is subject to strict controls have been drawn up within the MTCR framework.