Бруно Неттль: Этномузыкатанушы және оның мұрасы

Кіріспе

Америкалық этномузыколог (1930–2020)

Бруно Неттл (14 наурыз 1930 – 15 қаңтар 2020) – этномузыкологияны ғылым ретінде қалыптастыруда маңызды рөл атқарған этномузыколог. Оның зерттеулері халық және дәстүрлі музыкаға, әсіресе американдық жергілікті халықтардың музыкасына, Иран музыкасына, сондай-ақ этномузыкология ғылымының түрлі аспектілеріне арналған.

Өмір және мансап

Бруно Неттл 1930 жылы Чехословакияның Прага қаласында дүниеге келді. Ол Пол және Гертруда (Хуттер) Неттлдің ұлы болды, екеуі де музыкалық білімі бар еді. 1939 жылы Неттл және оның еврей тегінен шыққан отбасы Холокосттан қашу үшін АҚШ-қа көшіп кетті, осының салдарынан оның отбасында бірнеше адам қаза болды. Ол Индиана университетінде Джордж Герцогпен және Мичиган университетінде оқыды, ал 1964 жылдан бастап Иллинойс университетінде сабақ берді, соңында ол Музыка және Антропология профессоры есімді атағын алды. Неттл әйелі Ванда Мария Уайтпен Индиана университетінде студент кезінде танысты және 1952 жылы олар үйленді.

Этномузыкологияны зерттеу

Этномузыкологияны зерттеу, алғаш рет 1983 жылы жарық көрген, этномузыкологияның толыққанды қарастырылуын ұсынады және Неттлдің ең үздік еңбектерінің бірі саналады. Кітаптың бірінші басылымында этномузыкологияның қыр-сырымен таныстыратын 29 тарау болды, ол 2005 жылы 31 тарауға, ал 2015 жылы 33 тарауға дейін толықтырылды. Бұл еңбек этномузыкология төңірегіндегі көптеген қызықты талқылауларды қамтиды, соның ішінде осы саланы анықтау, жалпылама ұғымдар, далалық зерттеулер және музыканың түрлі мәдениеттер мен демографиялық топтарға тигізетін әсері. Неттл өзінің кітабында далалық зерттеулерді тұрақты түрде талқылайды, мысалы, 10-тараудағы «Келесі сейсенбіде қайта кел: Далалық зерттеулердің негізгі принциптері» және 11-тараудағы «Сіз бұл музыканы ешқашан түсінбейсіз: Ішкі және сыртқы адамдар» тақырыптарында. 10-тарау Неттлдің далалық зерттеулеріне көз ұшырады, себебі тарау Джо атты үнді американдықпен Неттлдің әрекеттесуін егжей-тегжейлі сипаттап басталады. Неттл одан сұхбат алу құқығына ие болу үшін Джоға бірнеше қызмет көрсетті, бұл далалық зерттеу жүргізу кезінде сенімге қол жеткізудің маңыздылығын көрсетеді. Ол сондай-ақ, зерттеу барысында үш түрлі дерек жинау қажеттігін түсіндірді: мәтіндер, құрылымдар және «күнделікті өмірдің айқын емес жайттары». Бұл тарауда этномузыкологиядағы далалық зерттеулердің тарихы жан-жақты зерттелді. Бұл бөлімде Неттл далалық зерттеу мен ғылыми зерттеудің қалай біріккенін, этномузыкологтардың бір салаға толыққанды енуге қаншалықты дайын болғанын және саяхаттың қолжетімділігінің артуы далалық зерттеуді қалай дамытқанын көрсетті. Ал 11-тарау этномузыкологиядағы біршама даулы тақырыпқа – ішкі және сыртқы адамдарға назар аударады. Тарау басында бір мәдениеттің өкілдері шетелдік, әсіресе батыстық этномузыкологтардың өздерінің жеріне еніп, олардың музыкасы мен мәдениеті туралы мәлімдеме жасауына көңіл бөлмейтіні түсіндіріледі. Неттл сондай-ақ, кейбір этномузыкологтардың бір салаға қалай бейімделуге тырысатынын және кейбір музыка жүйелерін «аудармасыз» деп санайтынын айтты. Содан кейін ол сырттан келген этномузыкологтармен кездесетін үш ортақ мәселені атап өтті:

The Study of Ethnomusicology, initially published in 1983, provides comprehensive discourse of ethnomusicology and is widely considered some of Nettl’s best work. The book’s first edition included 29 chapters discussing the ins and outs of ethnomusicology, which Nettl expanded to 31 chapters in 2005, and 33 chapters in 2015. The work includes an array of riveting discussions surrounding ethnomusicology, including defining the practice, the topic of universals, fieldwork, and the effects of music on different cultures and demographics. Nettl discusses fieldwork throughout his book, as seen in Chapter 10, “Come Back and See Me Next Tuesday: Essentials of Fieldwork,” and Chapter 11, “You Will Never Understand This Music: Insiders and Outsiders.” Chapter 10 provides an insight into Nettl’s fieldwork, as the chapter opens by detailing Nettl’s interactions with a Native American called Joe. Nettl had to do a series of favors for Joe before earning the right to interview him, demonstrating the importance of earning one’s trust while conducting fieldwork. He also explained how three kinds of data should be gathered in fieldwork: texts, structures, and “the imponderabilia of everyday life." This chapter also extensively investigated the history of fieldwork in ethnomusicology. In this section, Nettl showed how fieldwork and research have become more unified, how ethnomusicologists became more willing to immerse themselves into a field, and how the increased accessibility of travel evolved fieldwork. Meanwhile, Chapter 11 concentrates on a somewhat controversial ethnomusicological topic: insiders and outsiders. The chapter begins by explaining how natives to a culture tend not to appreciate foreign, especially Western, ethnomusicologists entering their domain and making claims about their music and cultures. Nettl also elaborated on how some ethnomusicologists struggle to ingratiate themselves into a field and how some view music systems as “untranslatable.” Nettl then articulated three common problems with outsider ethnomusicologists:

• Олар тек шетелдік дәстүрлерді өздерімен салыстыруға ден қояды.
• Олар батыс музыкасына өздерінің тәсілдерін қолдануды қалайды.
• Олар музыканың түрлерін тым оңай жалпылайды.
Содан кейін тарау ішкі адамдарды зерттеуге көшті. Неттл колониализмнің кімнің ішкі адам екенін анықтауда жаңсақтық тудыруы мүмкін екенін айтты және ішкі адамдар этномузыкологтарға сыйақысыз көмектесуі керек пе екендігін талқылады. Далалық зерттеулер ішкі және сыртқы тараптардың бір-бірін құрметтеуі мен түсінуіне негізделгенде тиімді болады. Сондай-ақ, сырттан келгендердің ашық көзқараспен салаға енуі және зерттеулеріне «қатысушы» ретінде қатысуы маңызды.

Таңдалған жарияланымдар

Неттл өте жемісті ғалым болды, ол көптеген ғылыми журналдарда және өңделген томдарда көптеген мақалалар мен кітап тарауларының авторы болды. Төменде оның автор немесе редактор ретінде тізілген кітаптарының тізімі келтірілген. (1956). Бастапқы мәдениеттегі музыка. Гарвард университетінің баспасы. (1960). Шеремис музыкалық стильдері. Индиана университетінің баспасы. (1964). Этномузыкологиядағы теория және әдіс. Гленконың еркін баспасы. (1965/1989). Батыс құрлықтарының халық және дәстүрлі музыкасы. Prentice Hall, Inc. (1976). АҚШ-тағы халық музыкасы. Кіріспе. Wayne State University Press. (1977). Шахарғаның Дарамады: парсы музыкасының орындалу практикасы туралы зерттеу. Детройт : Ақпараттық үйлестірушілер. (1978). Сегіз қалалық музыкалық мәдениет. Иллинойс университетінің баспасы. (1989). Блэкфут музыкалық ойы: салыстырмалы перспективалар. Огайо: Кент штатының университетінің баспасы. (1983/2005). Этномузыкологияны зерттеу. Иллинойс университетінің баспасы. (1991). Салыстырмалы музыкатану және музыка антропологиясы. (Филип В. Болманмен бірге) Чикаго университетінің баспасы. (1995). Heartland экскурсиялары. Иллинойс университетінің баспасы. (1995). Музыка, мәдениет және тәжірибе. Чикаго университетінің баспасы. (1996). Әлемдік музыкадағы экскурсиялар. Prentice Hall. (1996). Musica Folclórica y Tradicional en los Continentes. ALIANZA. (1997). Африка. GARLAND PUBLISHING. (1998). Оңтүстік Америка, Мексика, Орталық Америка және Кариб теңізі елдері. (1998). Орындалу барысында. Чикаго университетінің баспасы. (1999). Еуропа. GARLAND Әлемдік музыка энциклопедиясы, V. 8. (2005). Этномузыкологияны зерттеу. Иллинойс университетінің баспасы. (2010). Nettl’s Elephant. Иллинойс университетінің баспасы. (2013). Этномузыколог болу: әсерлер жинағысы. The Scarecrow Press.