Кіріспе
музыка тарихының академиялық саласы Музыка тарихы, кейде тарихи музыкология деп аталады, музыканы тарихи тұрғыдан зерттейтін музыкология ғылымының кең ауқымды саласының өте алуан түрлі бір саласы болып табылады. Теориялық тұрғыдан алғанда, «музыка тарихы» музыканың кез келген түрінің немесе жанрының тарихын зерттеуді білдіруі мүмкін (мысалы, Нигерия музыкасының тарихы немесе рок музыкасының тарихы). Бірақ іс жүзінде, мұндай зерттеу тақырыптары көбінесе этномузыкологияның немесе этнографиялық негіздемесі бар-жоғына қарамастан, мәдени зерттеулердің бір бөлігі ретінде қарастырылады. «Музыка тарихы» және «тарихи музыкология» терминдері әдетте Батыс элитасының нотамен жазылған музыкасының тарихын білдіреді, оны кейде «көркем музыка» деп атайды (өнер тарихымен салыстырғанда, ол көбінесе элиталық өнерге назар аударады). Музыка тарихының әдістеріне дереккөздерді зерттеу (әсіресе, қолжазбаларды зерттеу), палеография, филология (особылап мәтіндік сын), стильдік талдау, тарихнама (тарихи әдістің таңдалуы), музыкалық талдау және иконография кіреді. Музыкалық талдауды осы мақсаттарға қолдану жиі музыка тарихының бір бөлігі болып табылады, алайда таза талдау немесе музыка талдауының жаңа құралдарын жасау көбінесе музыка теориясы саласында кездеседі. Музыка тарихшыларының зияткерлік еңбектеріне журналдардағы рецензияланған мақалалар, университеттердің баспаларынан шыққан музыка тарихы кітаптары, университет оқулықтары, музыкалық шығармалардың жаңа басылымдары, композиторлар мен басқа музыканттардың өмірбаяндары, сөздер мен музыка арасындағы байланысты зерттеулер және музыканың қоғамдағы рөлі туралы ойлар жатады.
the academic field of music history
Music history, sometimes called historical musicology, is a highly diverse subfield of the broader discipline of musicology that studies music from a historical point of view. In theory, "music history" could refer to the study of the history of any type or genre of music (e. g., the history of Nigerian music or the history of rock). In practice, these research topics are often categorized as part of ethnomusicology or cultural studies, whether or not they are ethnographically based. The terms "music history" and "historical musicology" usually refer to the history of the notated music of Western elites, sometimes called "art music" (by analogy to art history, which tends to focus on elite art). The methods of music history include source studies (esp. manuscript studies), paleography, philology (especially textual criticism), style criticism, historiography (the choice of historical method), musical analysis, and iconography. The application of musical analysis to further these goals is often a part of music history, though pure analysis or the development of new tools of music analysis is more likely to be seen in the field of music theory. Some of the intellectual products of music historians include peer reviewed articles in journals, university press published music history books, university textbooks, new editions of musical works, biographies of composers and other musicians, studies of the relationship between words and music, and reflections upon the role of music in society.
Педагогика
Классикалық және дәстүрлі аспаптарды орындаушылардың көпшілігі музыка тарихынан, болсын ол өнер музыкасының тарихы, поп немесе рок-н-ролл болсын, біраз білім алады. Олар мұны музыка сабақтары мен жоғары сыныптардағы мұғалімдерінен үйренеді. Дегенмен, формалды музыка тарихының көп бөлігі жоғары білім беру (колледж немесе университет) деңгейінде оқытылады. Канадада кейбір музыка студенттері бакалавриатқа түсу алдында музыка тарихынан (сондай-ақ музыка теориясынан) 9-сыныптан бастап Корольдік музыка консерваториясының сертификатын алу үшін емтихан тапсыру қажет болғандықтан, оқып үйренеді. Көптеген орта және ірі оқу орындарында музыка мамандығы емес студенттер үшін музыканы тану курстары мен музыка мамандықтары үшін музыка тарихы курстары ұсынылады. Бұл екі типтегі курстар әдетте ұзақтығы (бір-екі семестрге қарсы екі-төрт), көлемі (көптеген музыканы тану курстары кешкі барокко немесе классикалық дәуірлерде басталып, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі музыканы қамтымайды, ал музыка мамандықтары бойынша курстар дәстүрлі түрде орта ғасырдан қазіргі заманға дейінгі кезеңді қамтиды) және тереңдігі бойынша ерекшеленеді. Екі типтегі курстар да музыка тарихын зерттеудің құралдарын таныстыра отырып, тар тақырыптарға шолу жасайды. Тақырыптардың мүмкін болатын диапазоны шексіз. Мысалдар: «Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі музыка», «Орта ғасырлық және Ренессанс аспаптық музыкасы», «Музыка және саясат», «Моцарттың «Дон Джованни» операсы» немесе «Әйелдер мен музыка». Музыка тарихының әдістері мен құралдары оның тақырыптарымен бірдей көптеген түрлі болып келеді, сондықтан қатаң жіктеу мүмкін емес. Алайда, кейбір бағыттар мен тәсілдерді атап өтуге болады. Кез келген басқа тарихи ғылым сияқты, музыка тарихындағы зерттеулердің көпшілігін екі негізгі санатқа бөлуге болады: фактілерді анықтау және деректерді интерпретациялау. Көптеген тарихи зерттеулер тек бір санатқа жатпайды, екеуінің де әдістерін қолданады. Фактикалық деректерді анықтау процесі интерпретациядан толыққанды бөліне алмайды. Мұрағаттық жұмыс музыкаға немесе музыканттарға қатысты ақпаратты кең ауқымды құжаттар жинағынан (мысалы, Ватиканның жалақы тізімдері, өнер меценатына жазылған хаттар) табу үшін немесе музыкантқа қатысты құжаттар жинағын жүйелі түрде зерттеу үшін жүргізіледі. Кейбір жағдайларда, егер жазбалар, ноталар мен хаттар цифрлық форматта болса, мұрағаттық жұмысты онлайн режимінде жүргізуге болады. Арнольд Шенберг орталығы – архивтік материалдарды онлайн қарастыруға болатын композиторлардың бір мысалы. Орындаушылық практика тарихи музыкологияның көптеген құралдарын қолдана отырып, музыканың өткендегі әртүрлі орындарда және уақыттарда қалай орындалғаны туралы нақты сұраққа жауап беруге тырысады. Ғалымдар қолданылған аспаптар мен дауыстар, тембрлер (немесе тембр өзгерістері) және әшекейлердің қолданылуы сияқты мәселелерді зерттейді. Бұрын орындаушылық практика барокко дәуірінің ерте музыкасымен шектелген болса, 1990 жылдан бері зерттеулер басқа тарихи дәуірлерді де қарастыруда, мысалы, ерте классикалық дәуірдің фортепиано концерттері қалай орындалған, жазбаның ерте тарихы классикалық музыкада вибратоның қолданылуына қалай әсер еткен немесе Клезмер музыкасында қандай аспаптар қолданылған. Композиторлардың өмірбаяны туралы зерттеулер шығармалардың хронологиясын, стильге және туындыларға әсерін анықтауға көмектеседі және орындаушылар мен тыңдаушылар үшін туындыларды түсінуге маңызды ақпарат береді. Осылайша, өмірбаян шығарманың мәдени маңызы, жатқан негізгі идеясы немесе мақсаты туралы толық зерттеудің бір бөлігі болуы мүмкін, бұл зерттеу 1980 және 1990 жылдардың басында маңыздылыққа ие болды. Әлеуметтанулық зерттеулер музыканың қоғамдағы қызметіне және жеке адамдар мен қоғам үшін оның мағынасына назар аударады. Музыканың (оның ішінде классикалық музыканың) әлеуметтік маңыздылығын баса көрсететін зерттеушілерді кейде «жаңа музыкологтар» деп атайды. Олар музыка мен музыка жасаудың нәсіл, әлеуметтік топ, гендер, сексуалдық бағдар (мысалы, ЛГБТҚ+) және мүгедектік сияқты мәселелермен қалай байланыстырылатынын зерттейді. Семиотикалық зерттеулер көбінесе тарихшылардан гөрі музыка талдаушыларының құзыретіне жатады. Алайда, музыкалық семиотиканың – туындының немесе стильдің мағынасын интерпретациялаудың – маңызды бөлігі оның тарихи контекстінде қарастырылуы болып табылады. Кофи Агаву және Лоуренс Крамер сияқты ғалымдардың интерпретациялық жұмыстары талдау және музыка тарихының арасында жатыр.
1800 жылға дейін
Батыс музыкасы тарихына қатысты алғашқы зерттеулер 18 ғасырдың ортасына дейін барып жетеді. Г. Б. Мартини 1757 және 1781 жылдар аралығында "Storia della musica" (Музыка тарихы) атты үш томдық еңбегін жариялады. 1774 жылы Мартин Герберт қасиетті музыка тарихына арналған "De cantu de musica sacra" атты екі томдық еңбегін жариялады. Герберт бұл жұмысты 1784 жылы үш томдық "Scriptores ecclesiastici de musica sacra" еңбегімен жалғастырды, онда 3-ші ғасырдан бастап қасиетті музыка туралы маңызды жазбалар қамтылған.
18001950 жыл
XX ғасырда Иоганнес Вольф және басқалардың еңбектері Орта ғасыр музыкасы мен ерте Ренессанс музыкасын зерттеуге үлкен үлес қосты. Музыктанушылар Вольфтың музыкалық нотация тарихына арналған жазбаларын ерекше құнды деп санайды. Тарихи музыкатану Барокко, Орта ғасыр және Ренессанс музыкасына деген қызығушылықты қайта жандандыруда маңызды рөл атқарды. Атап айтқанда, нақты орындаушылық қозғалысы тарихи музыкатану зерттеулеріне көп қарызды. XX ғасырдың ортасына қарай музыкатану (және оның ірі саласы – тарихи музыкатану) зерттеу саласы ретінде едәуір кеңейді. Сонымен қатар, музыкалық журналдар мен басылымдардың саны артып, зерттеу нәтижелерін жариялауға қосымша мүмкіндіктер туды. Неміс тіліндегі ғылыми еңбектердің басымдығы батыс елдерінде, әсіресе Америкада маңызды журналдар пайда болған кезде азайды.
Дәріс пен музыканы қоспағанда
Тарихи музыкологияның ең тар анықтамасында Батыс мәдениетінің музыка тарихы қарастырылады. Мұндай анықтама тарихтан басқа пәндерді, Батыс мәдениетінен басқа мәдениеттерді және «классикалық» («өнер», «сериоздық», «жоғары мәдениет») немесе нотацияланған («жасанды») музыкадан басқа музыка түрлерін қасақана алып тастайды, бұл алынып тасталған пәндердің, мәдениеттердің және музыкалық стильдердің/жанрлардың қандай да бір деңгейде кемсініп қаралатынын білдіреді. Музыкалық гуманитарлық ғылымдардың барлығын қамтитын сәл кеңірек анықтама да проблемалық, себебі ол тиісті (табиғи) ғылымдарды (акустика, психология, физиология, нейроғылымдар, ақпарат және компьютерлік ғылымдар, эмпирикалық социология және эстетика), сондай-ақ музыкалық практиканы да қасақана алып тастайды. Музыка теориясы мен музыкалық талдаудың музыкологиялық тармақтары да тарихи музыкологияның ең тар анықтамасынан бұрынғыдан бері қиындықпен бөлініп келген. Тарихи музыкатануда ғалымдар гуманитарлық ғылымдардағы басқа салаларда кең таралған постмодернистік және сындық көзқарастарды қабылдауға көбінесе тартынды. Сьюзан МакКлэридің (2000, 1285 б.) айтуынша, «музыкалық пән басқа өнер түрлерінен қалып қояды; ол идеяларды басқа медиадан тек олар ескірген кезде ғана қабылдайды». 1990 жылдарға дейін тарихи музыкологтар, ал олардан бұрын 1980 жылдардың соңында феминист музыкологтар гендер, сексуалдық қатынастар, дене, эмоциялар және субъективтілік сияқты мәселелерді қарастыра бастады, бұл мәселелер гуманитарлық ғылымдарда жиырма жыл бұрын басым болған (сонда, 10 б.). МакКлэридің (1991, 5 б.) сөздерімен айтқанда, «Музыкология керемет түрде өз жолдарын өзгертпей немесе тіпті қарастырмай, феминизмге дейінгі кезеңнен постфеминизмге тікелей өтіп кеткендей көрінеді». Сонымен қатар, музыкология мен рок музыкасы туралы талқылауларында Сьюзан МакКлэри мен Роберт Уолсер пәннің ішіндегі маңызды күреске тоқталады: музыкология көбінесе «әлеуметтік-музыкалық өзара әрекеттесу туралы сұрақтарды бірден жоққа шығарады, классикалық музыканың ұлылығының бір бөлігі оның қоғамнан тәуелсіздігіне байланысты» (1988, 283 б.) деп есептейді.
Популярлы музыканы алып тастау
Ричард Миддлтонның айтуынша, (тарихи) музыкологияға ең ауыр сын – ол көбінесе халық музыкасын назардан тыс қалдыруы. Музыканың музыкологиялық зерттеулері соңғы кезде көп көбейгенімен, Миддлтонның 1990 жылғы «музыкалық теориялық немесе тарихи еңбектердің көпшілігі халық музыкасының бар екенін мойындамайтын сияқты» деген тұжырымы әлі де күшінде. Академиялық және консерваториялық білім беру жүйесінде бұл кең спектрлі музыка көбінесе сырттан қарастырылады, ал көптеген (тарихи) музыкологтар «оны түсінбейді және кемсітеді, олар өндіріс түрлерін, музыкалық форманы және тыңдауды іздейді, оларды басқа музыка түрімен – «классикалық музыкамен» байланыстырады, және көбінесе халық музыкасында жетіспейтін нәрсені табады». Ол осы мәселенің үш негізгі қырына тоқталады (104–6 б.). Тарихи музыкология терминологиясы «нақты бір музыканың («классикалық музыка») қажеттіліктері мен тарихына сүйенген». Ол «музыканың белгілі бір салалары үшін – гармония, тональділік, нақты бір ноталар жазылуы мен формалар – бай сөздік қоры бар екенін мойындайды, бұл музыкологияның негізгі корпусында маңызды», бірақ классикалық музыкада «басқа салалар үшін – ырғақ, биіктік нюанстары мен градациясы, тембр – сөздік қоры шектеулі» екенін айтады. Миддлтон пікірінше, көптеген «терминдер идеологиялық тұрғыдан жүктелген», себебі «олар музыканың не екендігі туралы таңдамалы және көбінесе санасыз түсініктерді қамтиды». Сонымен қатар, ол тарихи музыкология «нотация ерекшеліктеріне бағынған әдістеме – «нотациялық орталықтануды» (Tagg 1979, 28–32 б.) қолданады» деп мәлімдейді. Осының салдарынан «музыкологиялық әдістер оңай жазылатын музыкалық параметрлерді – мысалы, биіктік қатынастарын немесе сөздер мен музыка арасындағы байланысты – алдыңғы қатарға шығарады». Ал тарихи музыкология «оңай жазылмайтын параметрлерді – мысалы, тембрді немесе батыс емес ырғақтарды – елемеуге немесе зерттеуде қиындықтарға тап болуға» бейім. Ол сондай-ақ, батыс музыка мектептерінің «нотациялық орталықтануға негізделген білімі» тыңдаудың белгілі бір формаларын қалыптастыратынын, содан кейін оларды барлық музыка түрлеріне, дұрыс немесе бұрыс, қолданатынын» айтады. Нәтижесінде, тарихи музыкатанудан оқыған батыс музыка студенті ритмикалық жағынан күрделі фанк немесе латын әнін тыңдап, оның әуені өте қарапайым және тек екі-бес аккорд қолданылғандықтан, оны төмен деңгейдегі музыкалық туынды деп санауы мүмкін. Нотациялық орталықтану «реализацияны» да ынталандырады: ноталар жиынтығы «музыка» ретінде, немесе мүмкін, идеалды формадағы музыка ретінде қарастырылады. Сондықтан, джаз, блюз немесе халық музыкасы сияқты жазба нұсқасы жоқ музыка төмен мәртебеге ие болуы мүмкін. Сонымен қатар, тарихи музыкология «нақты бір музыканың және оның эстетикасының пайда болуы мен дамуына бағынған идеологияға ие. Ол нақты бір сәтте, нақты бір жағдайда – 19 ғасырдың Еуропасында, әсіресе Германияда – пайда болды және сол кезеңдегі музыкалық практикадағы осы қозғалыспен тығыз байланыста болды, ол музыкатану назарына аударған репертуарды қалыптастырды». Бұл терминологиялық, методологиялық және идеологиялық мәселелер тіпті халық музыкасына жақсы көзқараспен қараған еңбектерге де әсер етеді. Дегенмен, бұл «музыкатану халық музыкасын түсінбейді немесе халық музыкасын зерттеушілер музыкатанудан бас тартуы керек» дегенді білдірмейді (Миддлтон, 104 б.).
He cites three main aspects of this problem (p. 104–6). The terminology of historical musicology is "slanted by the needs and history of a particular music ('classical music')." He acknowledges that "there is a rich vocabulary for certain areas [harmony, tonality, certain part writing and forms], important in musicology's typical corpus"; yet he points out that there is "an impoverished vocabulary for other areas [rhythm, pitch nuance and gradation, and timbre], which are less well developed" in Classical music. Middleton argues that a number of "terms are ideologically loaded" in that "they always involve selective, and often unconsciously formulated, conceptions of what music is." As well, he claims that historical musicology uses "a methodology slanted by the characteristics of notation," 'notational centricity' (Tagg 1979, p. 28–32). As a result, "musicological methods tend to foreground those musical parameters which can be easily notated" such as pitch relationships or the relationship between words and music. On the other hand, historical musicology tends to "neglect or have difficulty with parameters which are not easily notated", such as tone colour or non Western rhythms. In addition, he claims that the "notation centric training" of Western music schools "induces particular forms of listening, and these then tend to be applied to all sorts of music, appropriately or not". As a result, Western music students trained in historical musicology may listen to a funk or Latin song that is very rhythmically complex, but then dismiss it as a low level musical work because it has a very simple melody and only uses two or five chords. Notational centricity also encourages "reification: the score comes to be seen as 'the music', or perhaps the music in an ideal form." As such, music that does not use a written score, such as jazz, blues, or folk, can become demoted to a lower level of status. As well, historical musicology has "an ideology slanted by the origins and development of a particular body of music and its aesthetic It arose at a specific moment, in a specific context – nineteenth century Europe, especially Germany – and in close association with that movement in the musical practice of the period which was codifying the very repertory then taken by musicology as the centre of its attention." These terminological, methodological, and ideological problems affect even works sympathetic to popular music. However, it is not "that musicology cannot understand popular music, or that students of popular music should abandon musicology." (Middleton, p. 104).