Кіріспе

Су өсімдіктері туысы

Элодея – 6 түрден тұратын су өсімдіктерінің туысы, көбінесе 1803 жылы бір туыс ретінде сипатталған су шөптері деп аталады. Құртқалар тұқымдасына (Hydrocharitaceae) жататын Элодея Америкаға тән. Бұл туыстың ескі аты – Анахарис, ол Солтүстік Америкада жиі қолданылатын атау. Элодеяның кейбір түрлерін Еуропа, Австралия, Африка, Азия және Жаңа Зеландияның су жолдарына енгізу елеулі мәселе тудырды және қазір бұл аймақтарда зиянды арамшөп саналады. Элодея канаденсис (Elodea canadensis), кейде американдық немесе канадалық су шөбі немесе тоған шөбі деп аталады, жалпыға танымал су арамшөбі болып табылады. Осы атаулардың қолданылуы оны бразилиялық элодея (Egeria densa) немесе гидрилла (Hydrilla verticillata) сияқты ұқсас өсімдіктермен шатастыруға мүмкіндік береді. Америкалық су шөбі аквариумда өсіруге қолайлы өсімдік және бразилиялық элодеяға жақсы балама болады. Оны сыныптардағы ғылыми тәжірибелерде, өсімдіктердің көмірқышқыл газын қалай пайдаланатынын көрсету үшін бромтимол көгін қолдану арқылы пайдалануға болады. Америкалық су шөбі, бетке шығатын шағын ақ гүлдерінен басқа, толығымен су астында өмір сүреді, олар өсімдікке жұқа сабақтармен бекітіледі. Ол көл түбінде қыстайтын сабақ ұштарынан қысқы бүршіктер шығарады. Жылы климатта бұл өсімдік мәңгі жасыл күйде де қыстай алады. Күзде жапырақты сабақтар аналық өсімдіктен бөлініп, сумен ағызылып, тамыр жарып, жаңа өсімдіктерге айналады. Бұл – американдық су шөбінің таралуының ең маңызды тәсілі, ал тұқым өндіруі салыстырмалы түрде аз роль атқарады. Азық заттарға бай көлдерде американдық су шөбінің өсуіне қолайлы жағдай туғызатын шөгінділер мен су пайдалы. Дегенмен, өсімдіктер өте шалшық судан терең суға дейін және әртүрлі шөгінді түрлерінде өсе алады. Олар тіпті тамырларынан жұлынып, су бетінде қалқып өсе де қояды. Бұл өсімдік Солтүстік Американың қоңыржай аймақтарында кең таралған, ең көп кездесетін су өсімдіктерінің бірі.

Түрлер:

Elodea bifoliata H. St. John Канада (AB, SK), АҚШ-тың батысы (OR + CA-дан NM + MN-ге дейін)
Elodea callitrichoides (Rich.) Casp. Аргентина, Уругвай
Elodea canadensis Michx. АҚШ-тың көп бөлігі + Канада
Elodea granatensis Humb. & Bonpl. Оңтүстік Американың көп бөлігі
Elodea nuttallii (Planch.) H. St. John АҚШ-тың көп бөлігі + Канада
Elodea potamogeton (Bertero) Espinosa Чили, Перу, Боливия, Эквадор

Химиялық бақылау

Химиялық әдістер Элодеяны жоюда тиімді емес, ең жақсысы олар бір-екі маусымға ғана өсуін баяулатады. Элодея жаңа экожүйелерге тарағанда, ол 5–6 жыл бойы қарқынды өседі, содан кейін топырақтағы қоректік заттардың азаюына байланысты өсуі баяулайды. Элодея бүкіл Еуропадағы су ортасына қауіп төндіреді. Химиялық заттар экономикалық қиындықтар тудыратын жерлерде қолданылуы мүмкін, бірақ ЕО-да су үшін тіркелген су гербицидтерінің саны өте аз. Флуридон, ең көп қолданылатын су гербициді, Гидриллаға қарсы өте тиімді, бірақ Элодеяға қарсы, әсіресе төмен дозаларда, тиімділігі шектеулі.

Механикалық басқару

Өсімдіктерді көлдер мен өзендерден механикалық түрде де алып тастауға болады. Оларды қолмен немесе шұңғыр қазып алатын аспаптармен, тізбектермен, шабыншы қайықтармен немесе су өсімдіктерін жинауға арналған себеттермен шығарады. Бірақ мәселе мынада, вегетативтік көбею арқылы, бөлінген түйіршіктердің көмегімен механикалық әдістер өсімдіктің таралуына себеп болуы мүмкін. Жыртылған бөлікшелер ағыспен төмен қарай жылжып кетуі немесе қайықтар мен тетік тізбектеріне жабысып, жаңа ортаға еніп кетуі ықтимал.