Кіріспе
Гавайи штатындағы Гавайи аралының батыс жағалауында орналасқан АҚШ Ұлттық тарихи паркі – Пуʻухонуа о Хонаунау Ұлттық тарихи паркі. Бұл тарихи парк 19-ғасырдың басына дейін, капу (көне заңдардың бірі) бұзған гавайиліктер осы паналау орнына, яғни пуʻухонуаға қашып, өлімнен құтылуға мүмкіндік алған жерді сақтайды. Қылмыскерді дін қызметкері кешіріп, босатып жіберетін. Жеңілген жауынгерлер мен соғысқа қатыспаған адамдар да соғыс кезінде осы жерде паналау таба алатын. Пуʻухонуаны қоршаған Ұлы Қабырғаның сыртындағы жерлерде бірнеше буын күшті басшылар тұрған. Пуʻухонуа о Хонаунау – Гавайидегі төрт орынның бірі, онда Гавайи туы АҚШ туымен бірге емес, жеке түрде ресми түрде көтерілуі мүмкін; қалған үш орын – ʻИолани сарайы, Мауна ʻАла және Томас алаңы.
Puʻuhonua o Hōnaunau National Historical Park is a United States National Historical Park located on the west coast of the island of Hawaiʻi in the U. S. state of Hawaii. The historical park preserves the site where, up until the early 19th century, Hawaiians who broke a kapu (one of the ancient laws) could avoid certain death by fleeing to this place of refuge or puʻuhonua. The offender would be absolved by a priest and freed to leave. Defeated warriors and non combatants could also find refuge here during times of battle. The grounds just outside the Great Wall that encloses the puʻuhonua were home to several generations of powerful chiefs. Puʻuhonua o Hōnaunau is one of the only four places in Hawaii where the flag of Hawaii can officially fly alone without the American flag; the other three places are ʻIolani Palace, the Mauna ʻAla and Thomas Square.
Парктің атауы мен ерекшеліктері
420 акрлық (1.7 км²) аумақ бастапқыда 1955 жылы City of Refuge Ұлттық тарихи паркі ретінде құрылған және 1978 жылғы 10 қарашада атауы өзгертілді. 2000 жылы Гавай ұлттық паркі тілін түзеу туралы 2000 жылғы заңға сәйкес, гавай тіліндегі дұрыс жазылысын ескере отырып, атауы тағы өзгертілді. Оған пуʻухонуа және археологиялық ескерткіштер кешені кіреді: ғибадатхана алаңдары, патшалық балық шаруашылықтары, сырғанау жолдары және жағалаудағы бірнеше ауылдық қоныстар. Хэйл-о-Кеаве ғибадатханасы және бірнеше шатырлы құрылыстар қайта жаңартылды.
Хале о Кеаве хеиау
Хале о Кеаве – ежелгі гавайилік ғибадатхана (heiau), алғаш рет шамамен 1650 жылы Гавайи аралының билеушісі (aliʻi nui) Кеавеʻīkekahialiʻiokamoku үшін құрылған жерлеу орны ретінде салынған. Оны оның ұлы, Кона басшысы Кануха салған. Бұл кешен 1475 жылға дейін aliʻi nui ʻEhu kai malino тұсында құрылған болуы мүмкін. Кона ақсүйектері (ali'i) капу жүйесі жойылғанға дейін осы жерге жерленген. Мұнда соңғы рет 1818 жылы Камехамеха I-нің ұлы жерленген. Аймақта радиокөміртектік талдау кеңінен жүргізілген жоқ. Жақын орналасқан 'Āle'ale'a heiau-ының зерттеу нәтижелері сенімсіз болды. Дороти Баррере жинаған ауызша дәстүрлер әлі де айналасындағы кешеннің хронологиялық реті үшін ең жақсысы деп есептеледі. Гавайи діні тыйым салынғаннан кейін, бұл ғибадатхана зардап шекпеді, ал Каахуману оны бұзғанға және барлық қалдықтарды Гонолулудағы патшалық мавзолейге көшіргенге дейін басқа барлық ғибадатханалар қиратылды. Басшылардың сүйектеріндегі манадан осы қасиетті орынға қосымша қорғаныш күш беріледі деп сендірілді. Ол басқа ғибадатханалар қиратылғаннан кейін де бірнеше жыл бойы сақталды. 1825 жылы ол лорд Джордж Байрон (танымал ағылшын ақынының туысы) тарапынан тоналанды. 1829 жылы Жоғарғы басшы Капиʻолани қалған сүйектерді алып, оларды жақын орналасқан Кеалакекуа шығанағының үстіндегі Пали Капу О Кеоуа жартастарына жасырды. Одан кейін ол соңғы ғибадатхананы қиратуға бұйрық берді. Сүйектер кейін 1858 жылы Гавайи Корольдік мавзолейіне көшірілді. Парктегі ғибадатхана 1960 жылдары қайта жаңартылды.