Гаити үкіметі: жартылай президенттік республика, көп партиялық жүйе. Президент басшы, премьер-министр үкімет басшысы. Билік бөлінісі, жергілікті басқару.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлттық үкімет
National government
Гаити үкіметі – жартылай президенттік республика, көп партиялық жүйе. Гаити президенті халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланатын мемлекет басшысы болып табылады. Премьер-министр үкімет басшысы болып табылады және ол Ұлттық Ассамблеядағы көпшілік партиядан таңдалған Президент тарапынан тағайындалады. Атқару билігі Президент пен Премьер-министрдің бірлескен құрамымен жүзеге асырылады, олар үкіметті құрайды. Заң шығару билігі үкіметке де, Гаити Ұлттық Ассамблеясының екі палатасына да жүктелген. Үкімет біртұтас түрде ұйымдастырылған, сондықтан орталық үкімет конституциялық келісімді қажет етпей, департаменттерге өкілеттік беруге құқылы. Гаитидің қазіргі саяси жүйесінің құрылымы 1987 жылғы 29 наурыздағы Конституцияда белгіленген.
The government of Haiti is a semi presidential republic, a multi party system wherein the President of Haiti is head of state elected directly by popular elections. The Prime Minister acts as head of government and is appointed by the President, chosen from the majority party in the National Assembly. Executive power is exercised by the President and Prime Minister who together constitute the government. Legislative power is vested in both the government and the two chambers of the National Assembly of Haiti. The government is organized unitarily, thus the central government delegates powers to the departments without a constitutional need for consent. The current structure of Haiti's political system was set forth in the Constitution of March 29, 1987.
Үкімет
Гаити үкіметі – жартылай президенттік республика, көппартиялық жүйе. Гаити президенті халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланатын мемлекет басшысы болып табылады. Премьер-министр үкімет басшысы болып табылады және ол Ұлттық Ассамблеядағы көпшілік партиядан таңдалған Президент тарапынан тағайындалады. Атқару билігін президент пен премьер-министр бірлесіп жүзеге асырады, олар бірге үкіметті құрайды. Заң шығару билігі үкіметке де, Гаити Ұлттық Ассамблеясының екі палатасына да жүктелген. Үкімет біртұтас түрде ұйымдастырылған, сондықтан орталық үкімет конституциялық келісімді қажет етпей, департаменттерге өкілеттіктер береді. Гаитидің қазіргі саяси жүйесінің құрылымы 1987 жылғы 29 наурыздағы Гаити Конституциясында белгіленген. Қазіргі президент – 2021 жылы қызмет атқарып жатқан Клод Жозеф. 2010 жылы Гаити Ұлттық полициясында 7000 адам қызмет етті. Ұлттық мұраны қорғау институты 33 тарихи ескерткішті және Кап-Аитиеннің тарихи орталығын сақтап қалды. Азаматтық талаптарға қатысты құқықтық жүйе Наполеон кодексінің нұсқасына негізделген. 2013 жылы жылдық бюджет 1 миллиард АҚШ долларын құрады.
The government of Haiti is a semi presidential republic, a multiparty system wherein the President of Haiti is head of state elected directly by popular elections. The Prime Minister acts as head of government and is appointed by the President, chosen from the majority party in the National Assembly. Executive power is exercised by the President and Prime Minister who together constitute the government. Legislative power is vested in both the government and the two chambers of the National Assembly of Haiti. The government is organized unitarily, thus the central government delegates powers to the departments without a constitutional need for consent. The current structure of Haiti's political system was set forth in the Constitution of Haiti on 29 March 1987. The current president is Claude Joseph, acting in 2021. In 2010, there were 7,000 people in the Haitian National Police. The Institute for the Protection of National Heritage has preserved 33 historical monuments and the historic center of Cap Haïtien. The legal system for torts is based on a version of the Napoleonic Code. In 2013, the annual budget was US$1 billion.
19 ғасыр
Жан Жак Дессалин 1805 жылғы конституция бойынша еркін және тәуелсіз Гаитидің алғашқы басшысы болды. Бастапқыда ол генерал-губернатор ретінде қарастырылды, кейіннен өзін Гаити императоры Жак I деп атады. Оның билігі екі жарым жыл (1804–1806) созылды және оның билігіне наразы болған әкімшілігінің басшылары оны өлтірді. 1806 жылы Конституциялық жиналыс жаңа конституцияны қабылдады және Анри Кристофты төрт жылдық мерзімге Гаити Республикасының президенті етіп тағайындады. Келесі жылы Сиберт шайқасы Гаитидің Александр Петион басқаратын оңтүстік республикасы мен Кристоф басқаратын солтүстік мемлекеті болып бөлінуімен аяқталды. 1818 жылы Петион қызбадан қайтыс болды, ал президенттік гвардияның бастығы Жан-Пьер Бойер Гаити Республикасының өмір бойына президенті болып тағайындалды. 1820 жылы Кристоф өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін Бойер Кристофтың солтүстік штатында Республикалық конституцияны жариялады. Бұл солтүстік және оңтүстік Гаитидің бірігуіне әкелді. 1822 жылы Бойер Санто-Домингоға келді және бүкіл Испаньола аралын өзінің бақылауына алғанын жариялады. Бойердің басшылығымен Франция королі Карл X Гаитидің тәуелсіздігін шартты түрде мойындайтын жарлыққа қол қойды және Гаити үкіметінен 150 миллион франк көлемінде өтемақы талап етті. Бұл қарыз Гаити экономикасын ұрпақтан-ұрпаққа дейін мазалады. 1843 жылы президент Бойер биліктен құлатылып, Парижге жер аударылды. 1843 жылғы Конституция қабылданды және Чарльз Ривьер Херар Гаити президенті болып тағайындалды. Ривьер Херардтың басшылығымен Доминикан Республикасы Гаитиден тәуелсіздігін жариялады.
Jean Jacques Dessalines was the first leader of free and independent Haiti under the 1805 constitution. He was initially regarded as governor general, then later called himself Emperor Jacques I of Haiti. His regime lasted two and half years (1804 1806) and ended with his assassination by disaffected leaders of his administration. In 1806, Constituent Assembly created a new constitution and appointed Henri Christophe to a four year term as President of the Republic of Haiti. The following year, the Battle of Sibert ended with the division of Haiti into the southern Republic of Haiti under Alexandre Pétion and the northern State of Haiti under Christophe. In 1818, Pétion died of a fever and Jean Pierre Boyer, Chief of the Presidential Guard, was appointed President for Life of the Republic of Haiti. After Christophe committed suicide in 1820, Boyer promulgates the Republican Constitution in Christophe's northern state. This resulted in the unification of northern and southern Haiti. In 1822, Boyer arrives in Santo Domingo and declares control over the entire island of Hispaniola. Under Boyer, King Charles X of France signs an ordinance which conditionally recognizes Haiti's independence and imposes a 150 million franc indemnity on the Haitian government. This debt plagued Haiti's economy for generations. in 1843, President Boyer was overthrown and fled to Paris in exile. The 1843 Constitution was established and Charles Riviere Hérard was appointed President of Haiti. Under Riviere Hèrard, the Dominican Republic declared its independence from Haiti.
20 ғасыр
1915 жылы адмирал Уильям Б. Капертон басқарған АҚШ теңіз әскерлері Порт-о-Пренске кіріп, Гаитиді АҚШ-тың оккупациялауын бастады. АҚШ 19 жыл бойы Гаитидегі кірістерді жинау және банктерді өз бақылауына алды. 1934 жылы американдық әскерлер Гаитиден шығып кетті, бұл АҚШ оккупациясының аяқталуын білдірді. 1957 жылы Франсуа Дювалье, сондай-ақ "Папа Док" деп танылған, Гаити президенті болып сайланды. 1964 жылы ол өзін өмір бойына президент деп жариялады және оның ұлы Жан-Клод Дювалье, "Бейби Док" деп белгілі, оның орнын басатынын мәлімдеді. Олардың билігі тұсында үкіметке қарсы оппозицияға жол берілмеді; сондықтан Дювальерлер халықты басып тастау үшін зорлық-зомбылық пен террорді пайдаланды, нәтижесінде шамамен 30 000 гаитилік қаза тапты. Соңында, 1986 жылы бірқатар көтерілістер "Бейби Док"-ты Гаитиден Францияға қашуға мәжбүр етті. Дювальерлер отбасы билікте болған кезеңде миллиондаған доллар ұрлап, Гаитиді бүгінгі таңда зор қарызға баттырды.
In 1915, the United States Marines, led by Admiral William B. Caperton, entered Port au Prince and began the United States occupation of Haiti. The U. S. took over the collection of revenues and banks in Haiti for 19 years. American forces withdraw from Haiti in 1934 marking the end of the U. S. occupation. In 1957, François Duvalier, also known as "Papa Doc", was elected President of Haiti. In 1964, he declared himself president for life and established that his son, Jean Claude Duvalier, known as "Baby Doc", would succeed him. During their regime, opposition to the government was not tolerated; thus, the Duvaliers used violence and terror to suppress the masses, killing about 30,000 Haitians. Finally, in 1986, a series of uprisings forced Baby Doc to flee Haiti for France. The Duvalier family stole millions of dollars during their administration, leaving Haiti in extreme debt today.
21 ғасыр
2004 жылғы 29 ақпанда 184 топтың басшылығымен мемлекеттік төңкеріс жасалып, халық сайлаған президент Жан Бертран Аристид француз және АҚШ үкіметтерінің көмегімен құлатты деген күдік туды; сол кезде АҚШ және француз әскерлері Гаитиде болды, жақында келген (даулы мәселелерді қараңыз). Төңкерістен кейін өткен алғашқы сайлау 2006 жылғы 8 ақпанда жаңа президентті сайлау үшін өтті. Рене Преваль 50 проценттен астам дауыспен жеңіске жеткені жарияланды. 2008 жылы Парламент президент Превальдің премьер-министрін азық-түлік бағасының өсуіне байланысты болған қырқыстардан кейін қызметтен босатуға дауыс берді. Оның тағайындаған ізбасары Парламент тарапынан қабылданбады, нәтижесінде ел ұзақ уақыт бойы үкіметсіз күйде қалды.
On February 29, 2004, a coup d'état led by the Group of 184 ousted the popularly elected president, Jean Bertrand Aristide, allegedly with the assistance of the French and United States governments; U. S. and French soldiers were on the ground in Haiti at the time, recently arrived (See controversy). The first elections since the overthrow were held on February 8, 2006 to elect a new President. René Préval was declared to have won with over 50 percent of the vote. In 2008, Parliament voted to dismiss President Preval's Prime Minister following severe rioting over food prices. His selected replacement for the post was rejected by Parliament, throwing the country into a prolonged period without a government.
Бүгін
Гаити ресми түрде жартылай президенттік республика болып табылады. Алайда, Democracy Index сияқты дереккөздер Гаитиді іс жүзінде аралас немесе авторитарлық режим деп сипаттайды. 18 жастан асқан барлық ересектерге сайлау құқығы кепілденген. Конституция АҚШ және Франция конституциялары үлгісінде жасалған. Ол 1987 жылдың наурыз айында мақұлданды, бірақ 1988 жылдың маусымынан 1989 жылдың наурызына дейін тоқтатылып, тек 1994 жылдың қазанында толық күшіне енді. Гаити үкіметінің кейбір өкілдері жақында 25 жасқа дейінгілер үшін мемлекеттік тіркеуде некеге тұру қажеттігін айтты, бірақ бұл кеңінен наразылық тудырды.
Haiti is officially a semi presidential republic. However, sources such as the Democracy Index have described Haiti as a hybrid or authoritarian regime in practice. Suffrage is universal, for adults over 18. The constitution was modeled after those of the United States and of France. It was approved in March 1987, but it was completely suspended from June 1988 to March 1989 and was only fully reinstated in October 1994. Some members of the Haitian government have also recently stated there should be state mandated weddings by age 25, but this has been met with wide disdain.
Заң шығарушы билік
Гаитидің екі палаталы Ұлттық Ассамблеясы (Assemblée Nationale) Депутаттар Палатасынан (Chambre des Députés) және Сенаттан (Sénat) тұрады. Депутаттар Палатасының 99 мүшесі бар, олар халықтың тікелей дауысымен төрт жылдық мерзімге сайланады. Сенат 30 мүшеден тұрады, олар халықтың тікелей дауысымен алты жылдық мерзімге сайланады, олардың үштен бірі екі жыл сайын сайланады. Сенаттың соңғы сайлауы 2010 жылдың 28 қарашасында, ал екінші тур сайлауы 2011 жылдың 20 наурызында өтті. Сенаттың келесі сайлауы, орындардың үштен бірі үшін, 2012 жылы өткізілуі тиіс еді, бірақ өткізілмеді. Депутаттар Палатасының соңғы сайлауы 2010 жылдың 28 қарашасында, ал екінші тур сайлауы 2011 жылдың 20 наурызында өтті. Депутаттардың кезекті сайлауы 2014 жылы өтеді. 2002 жылғы аумақтық заңға дейін, он бірінші департамент құрылғанға дейін, Депутаттар Палатасында 83 орын, ал Сенатта 27 орын болды.
The bicameral National Assembly of Haiti (Assemblée Nationale) consists of the Chamber of Deputies (Chambre des Députés) and the Senate (Sénat). The Chamber of Deputies has ninety nine members, who are elected by popular vote for four year terms. The Senate consists of thirty members elected by popular vote to serve six year terms, with one third elected every two years. The last Senate elections were held on 28 November 2010 with run off elections on 20 March 2011. The following Senate election, for one third of the seats, was to be held in 2012 but was not called. The last election of the Chamber of Deputies was held on 28 November 2010 with run off elections on 20 March 2011. The next regular election of Deputies is to be held in 2014. Prior to a 2002 territorial law which created a tenth department, the Chamber of Deputies had eighty three seats and the Senate had twenty seven.
Сот тармағы
Құқықтық жүйе римдік азаматтық құқығы жүйесіне негізделген. Гаити Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын қабылдайды. Жоғары сот (Cour de Cassation) бар, оған коммуналдық деңгейдегі жергілікті және азаматтық соттар көмек көрсетеді. 1987 жылғы Гаити Конституциясына сәйкес, Жоғарғы соттың Бас судьясы президент қайтыс болған немесе отставкаға кеткен жағдайда оның орнын басады.
The legal system is based on the Roman civil law system. Haiti accepts compulsory jurisdiction of the International Court of Justice. There is a Supreme Court (Cour de Cassation), assisted by local and civil courts at a communal level. The Chief Justice of the Supreme Court, is in line to succeed the President in case of death or resignation, according to the 1987 Constitution of Haiti.