Кіріспе

Конкорданстық демократия – саяси процеске мүмкіндігінше көп топтарды (партиялар, бірлестіктер, азшылықтар, әлеуметтік топтар) тартуды және консенсусқа қол жеткізу арқылы шешімдер қабылдауды мақсат ететін елді басқару түрі. Осы тұрғыдан алғанда, конкорданстық демократия – консенсустық демократияның бір түрі болып табылады. Конкорданстық демократияға қарсы модель – бәсекелестік демократия немесе көпшілік демократия деп аталады. Швейцария саясатында конкорданс жүйесі (нем. Konkordanzsystem) – ірі саяси партияларды жеті мүшелі Федералдық Кеңес құрамына біріктіруді білдіреді. Конкорданс жүйесі екі қағидаға негізделген:

пропорционалдылықтың арифметикалық ережесі: Федералдық Кеңес елдің саяси күштерін көрсететіндей болуы керек, яғни оның құрамы Федералдық Жиналыстың құрамына ұқсас болуы тиіс; саяси келісім ережесі: үкімет, тіпті қарама-қарсы партиялардан құралған болса да, келісімге келуі керек. Бұл жүйенің, кантондық деңгейде де кездесетінін түсіндіретін себептердің бірі – тікелей демократияның қаупі деп есептелуі, себебі үлкен оппозиция көптеген референдум ұсыныстарын беру арқылы үкіметтің жұмысын тоқтату мүмкіндігіне ие. Үкімет мүшелерінің ортақ шешімдерге келуі және оларға адал болу фактісі – коллегиалдық қағида (нем. Kollegialitätsprinzip) деп аталады, ол Федералдық Конституцияда (177-баптың 1-тармағы) негізделген. Федералдық Кеңес мүшелері партиялық саясаттан бас тартып, атқарушы билік мүшелері арасында ынтымақтастық рухын дамытуға тиіс. Олар өздерінің жеке пікірлеріне немесе партияларының ұстанымдарына қайшы келсе де, үкіметтің ресми позициясын қорғауы керек.

Тарих

1848 жылы жаңа Федералды Конституция Швейцарияны Штаттар федерациясына айналдырып, енді Конфедерация емес етті. Осылайша, ол федералдық деңгейде атқарушы орган – Швейцария Федералды Кеңесін құрды. Федералды Кеңестің құрамы ешқашан толығымен өзгерген емес, себебі оның мүшелерінің бір бөлігі үнемі ішінара сайланды. Техникалық тұрғыдан алғанда, Швейцарияда әрдайым тұрақты және келісімге негізделген үкімет болды, бұл көптеген батыс демократияларынан өзгеше, онда сол және оң жақтағы басты партиялар арасында үнемі алмасу болады. Конкорданс жүйесі 1891 жылы бұрын толығымен еркін демократтардан тұратын Федералды Кеңеске христиан консерваторы Йозеф Земптің сайлануымен басталды. Бұл үкіметтен тыс оппозицияның азаюына әкелді, содан бері кейбір швейцариялық саясаттанушылар оны «Земп эффектісі» деп атайды. 1959 жылдан 2003 жылға дейін Федералды Кеңес екі еркін демократ, екі социал-демократ, екі христиан-демократ және бір Швейцариялық халық партиясының өкілінен тұрды, бұл «жасырын формула» деп белгілі жазба ережеге негізделген. Бірақ 2003 жылдан бастап Швейцариялық халық партиясының күшеюіне байланысты құрамы өзгерді.