Кіріспе
Психология профессоры Элеонора Рош (бұрын Элеонора Рош Хайдер деп аталған; 9 шілде 1938 жылы туған) – американдық психолог. Ол Калифорния университетінде, Берклиде психология профессоры, когнитивтік психология саласында маман және негізінен категориялау жұмыстарымен танымал, әсіресе когнитивтік психология саласына терең ықпал еткен прототиптік теориясымен. Рош өз жұмысының барысында семантикалық категориялау, түсініктердің санадағы бейнеленуі және лингвистика сияқты кең ауқымды тақырыптарды қамтитын зерттеулер жүргізді. Оның ғылыми қызығушылықтары таным, түсініктер, себеп-салдар байланысы, ойлау, есте сақтау, мәдениаралық қатынастар, шығыс және діни психологияны қамтиды. Оның дін психологиясы саласындағы соңғы жұмыстары буддизмнің және батыс діндерінің терең ойлау аспектілерінің қазіргі психологияға тигізетін әсерін көрсетуге бағытталған.
Eleanor Rosch (once known as Eleanor Rosch Heider; born 9 July 1938) is an American psychologist. She is a professor of psychology at the University of California, Berkeley, specializing in cognitive psychology and primarily known for her work on categorization, in particular her prototype theory, which has profoundly influenced the field of cognitive psychology. Throughout her work Rosch has conducted extensive research focusing on a range of topics, including semantic categorization, mental representation of concepts, and linguistics. Her research interests include cognition, concepts, causality, thinking, memory, and cross cultural, and Eastern and religious psychology. Her more recent work in the psychology of religion has sought to show the implications of Buddhism and contemplative aspects of Western religions for modern psychology.
Ерте өмір және білім
Рош Нью-Йорк қаласында Англиядан келген ағылшын тілінің мұғалімі мен Ресейден босқын ретінде келген анасының қызы болып дүниеге келді. Ол Рид колледжінде Витгенштейн туралы философиялық дипломдық жұмысын аяқтады, және ол "философияны оқудан сақтап қалды" деді. Оқуын бітірген соң, ол бірнеше жыл Портленд қаласында әлеуметтік жұмыскер болып жұмыс істеді, содан кейін Гарвардқа оралып, сол кездегі Әлеуметтік қатынастар кафедрасында клиникалық психологияны оқыды. Рош Гарвардта Роджер Браунның жетекшілігімен категориялардың қалыптасуы туралы жаңа парадигма ұсынған докторлық диссертациясын қорғады. Браун университеті мен Коннектикут колледжінде қысқа ғана уақыт жұмыс істегеннен кейін, Рош 1971 жылы Калифорния университетінің Берклидегі психология факультетіне қосылды.
Зерттеу
1970 жылдары Папуа-Жаңа Гвинеядағы Дани халқымен (сол кездегі күйеуі Карл Хайдермен бірге) Рош жүргізген тәжірибелер нәтижесінде, ол күнделікті затты немесе оқиғаны жіктегенде адамдар санаттардың абстрактілі анықтамаларына емес, берілген затты немесе оқиғаны санатты ең жақсы бейнелейтін нәрсемен ("прототип") салыстыруға көбірек сүйенетінін анықтады. Дани халқының ағылшын тіліндегі барлық түстерді білдіретін сөздері болмаса да (олардың тілінде барлық түстерді "жарық, ашық" немесе "қарқара, салқын" санаттарына бөлетін екі түс атауы ғана болған), Рош олардың сөздері жоқ түстер бойынша да заттарды жіктей алатынын көрсетті. Ол негізгі заттардың психологиялық маңызы бар екенін, ол мәдени айырмашылықтардан асып, осы заттардың санада қалай бейнеленетінін қалыптастыратынын дәлелдеді. Ол түрлі мәдениеттердегі адамдардың заттарды прототиптер арқылы жіктеуге бейім екенін, бірақ нақты санаттардың прототиптері әртүрлі болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Компьютерлік көру және терең оқыту саласындағы зерттеуші Оде Олива оның еңбектеріне жиі сілтеме жасайды және Роштің объектілерді жіктеуін пайдаланып, компьютерлерге адамдар бірден түсінетін қарапайым көріністерді тануды үйретуде.