Кіріспе

Австралиялық сатирикалық журнал "Oz" – тәуелсіз басылып шыққан, альтернативті/жер асты журналы, 1960-шы жылдардың халықаралық қарсы мәдениетімен байланысты. Ол алғаш рет 1963 жылы Сиднейде жарық көрсе, "Oz" журналының параллель нұсқасы 1967 жылдан бастап Лондонда жарық көрді. Австралиялық журнал 1969 жылға дейін, ал британдық нұсқасы 1973 жылға дейін шығарылды. Журналдың екі елде де болған өмірінің басты редакторы Ричард Невилл болды. Сидней нұсқасының қосымша редакторлары Ричард Уолш және Мартин Шарп болды. Лондон нұсқасының қосымша редакторлары Джим Андерсон, кейін Феликс Деннис, содан кейін Роджер Хатчинсон болды. Австралия мен Ұлыбританияда "Oz" журналының авторлары әдепсіздік таратқандығы айыбымен сотталды. 1963 жылғы бір айыптау шартты түрде қарастырылды, адвокаттың кеңесі бойынша үш редактор кінәларын мойындады. Кейінгі екі сот процесінде, біреуі 1964 жылы Австралияда, екіншісі 1971 жылы Ұлыбританияда, журнал редакторлары алғашқыда кінәлі деп танылып, қатаң түрме жазасына кесілгенімен, апелляциядан кейін ақталды.

Іске қосу

Бастапқы австралиялық редакция құрамына университет студенттері Невилл, Уолш және Шарп, сондай-ақ Сиднейдің Daily Mirror газетінің журналист-кадеті Питер Гроуз кірді. Басқа ерте үлескерлерге өнер сыншысы Роберт Хьюз және болашақ жазушы Боб Эллис кірді. Невилл, Уолш және Шарп әрқайсысы өздерінің Сиднейдегі жоғары оқу орындарында студенттік журналдарға қатысқан: Невилл Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің Tharunka студенттік журналын редакциялаған, Уолш оның Сидней университетінің әріптесі Honi Soit-ті редакциялаған, ал Шарп қысқа ғұмырлы студенттік журнал The Arty Wild Oat-қа материалдар жазған, ол кезде ол Шығыс Сиднейдегі Ұлттық өнер мектебінде оқыған. Ленни Брюстің радикалдық комедиясының ықпалымен Невилл және оның достары "келіспеушілік журналын" құруға шешім қабылдады. 1963 жылғы 1 сәуірде жарық көрген 16 беттік алғашқы саны сенсация тудырып, басылып шыққан күні түскі асқа дейін 6000 дана сатылды. Ол Сидней таңғы газетінің (Sydney Morning Herald) пародиясын жасады (тіпті The Herald-тың өзінің баспаханасында басылды, бұл оның сенімділігін арттырды) және бірінші бетте Сидней портының көпірінің құлауы туралы жалған хабар жариялады. Сондай-ақ, онда тазалық белдеуінің тарихы туралы орталық таралым мен Невиллдің бойжеткен қызына жүктілікті тоқтатуға көмектескен тәжірибесіне негізделген аборт туралы мақала жарияланды; сол кезде аборт Жаңа Оңтүстік Уэльсте әлі де заңсыз еді. Алайда, бұл оқиғалар журналдың әдепсіздік айыптарына әкелді, сонымен қатар бірден салдары да болды. Аборт туралы мақала тудырған дау-дамайлардың нәтижесінде Сиднейдің Daily Mirror газеті жарнамалық келісімшартын тоқтатты, сондай-ақ Питер Гроуске Oz-дан кетпесе, кадеттік қызметтен босататынын мәлімдеді, ал Теңіз қызметтері кеңесі Oz-ды Рокстағы кеңсесінен шығарып салды.

Ертедегі мәселелер және бірінші әдепсіздік айыбы

Одан кейінгі сандарда (соңы Лондон нұсқасында) Oz цензура, гомосексуализм, полицияның зорлық-зомбылығы, Австралия үкіметінің «Ақ Австралия» саясаты және Австралияның Вьетнам соғысына қатысуы сияқты даулы мәселелерді жариялаумен қатар, сондай-ақ Австралияның премьер-министрі Роберт Мензиес сияқты қоғамдық тұлғаларды тұрақты түрде сатиралық түрде сынады. 1963 жылдың ортасында, 3-шы нөмір жарық көргеннен кейін көп ұзамай, Невилл, Уолш және Гроуз әдепсіз басылымды таратуда айыпталды; айыптаудың қысымы Уолштің діншіл әкесіне ауыр жүрек шабуын тудырды, сондықтан олардың отбасылық адвокаты істі 1963 жылдың қыркүйегіне дейін кейінге шегерді, бірақ үштікке алғаш рет қылмыс жасағандары үшін, кінәларын мойындаса, сотталмау мүмкіндігі бар екенін айтты. Соның салдарынан жарық көрген мақалалардың бірі – Руперт Аюдың жоғары сексуалдық пародиасы болды. Оны 15 жасар мектеп оқушысы Вивиан Бергер жасады, Роберт Крамбтың X санаттағы сатирикалық мультфильмінің басты кейіпкеріне Руперт Аюдың басын қосып. Oz «Жыныстық басылымдар» тобының назарына ілінген бірнеше «жер асты» басылымдардың бірі болды, олардың кеңселерiне бірнеше рет тінту жүргізілді, бірақ мектеп оқушылары мен кейбіреулердің әдепсіз материал деп санаған нәрселердің үйлесуі 1971 жылғы Oz-дың әдепсіздігіне қатысты сот процесіне жағдай жасады. Бір маңызды жағынан бұл екінші австралиялық сот процесінің қайталануы болды – соттың нұсқауы айқын түрде айыптауды қамтамасыз етуге бағытталған және Сиднейдегі Джеральд Локк сияқты, Лондон ісін қараған судья Майкл Аргайл да айыпталушыларға қарсы бейтараптық белгілерін көрсетті. Алайда британдық сот процесіне қауіптілік едәуір артты, өйткені прокурор Невилл, Деннис және Андерсонға қарсы «қоғамдық моральды бұзу үшін жасалған құпия келісім» деген ескі айыпты қолданды, бұл теория бойынша өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасына әкелді. Бірнеше жетекші заңгерлерден бас тартқаннан кейін, Деннис пен Андерсон адвокат және жазушы Джон Мортимердің қызметін қамтамасыз етті, ол өзінің австралиялық кіші кеңесшісі Джеффри Робертсонның көмегімен болды; Невилл өзін өзі қорғауды таңдады. 1971 жылдың маусым айында сот процесінің ашылуында Мортимер «Бұл іс біздің бостандықтарымыздың тоғысқан жерінде, біздің ойлау, сурет салу және қалауымызша жазу бостандығының шекарасында тұр» деді. Қорғау үшін бұл ерекше пікірлер мен пікірлерді бақылау және Oz-дың 28-ші нөмірінде таратылған әлеуметтік қарсылық хабарламаларын басу туралы мәселелерді қамтыды. Орталық қылмыстық сотта оқылған айыптамада «айыпталушылар басқа да бірнеше жастармен бірге балалардың және басқа да жастардың құмарлық сезімін ояту және олардың адамгершілігін бұзу мақсатында әдепсіз, азғын, әдепсіз және жыныстық бұрмалауларға толы мақалалар, мультфильмдер мен суреттер бар журнал шығаруға сөз байласты» делінген. Прокурор Брайан Лиридің айтуынша, «Ол гомосексуализм, лесбияндық, садизм, жыныстық бұрмалаулар және есірткі қолданумен айналысты». Бұл сот сол кезде Ұлыбританияның заң тарихындағы ең ұзақ әдепсіздікке қатысты сот процесі болды және бұл әдепсіздік айыптамасын қоғамдық моральды бұзуға қарсы әрекет жасау айыптамасымен біріктірген алғашқы рет болды. Қорғау куәгерлерінің арасында суретші Феликс Топольски, комедияшы Марти Фельдман, суретші және есірткіге қарсы белсенді Каролина Кун, диджей Джон Пил, музыкант және жазушы Джордж Мелли, заң философы Рональд Дворкин және ғалым Эдвард де Боно болды. Сот соңында «Oz Үштігі» заговорға қатысты айып бойынша кінәсіз деп танылды, бірақ олар екі екінші дәрежедегі қылмыс жасады және түрмеге қамалды; Денниске жеңіл жаза берілді, өйткені судья Майкл Аргайл Деннисті басқаларға қарағанда «әлдеқайда аз ақылды» деп тапты. Лорд Виджериге берілген уәдесіне қарамастан, Oz сот аяқталғаннан кейін де жариялануын жалғастырды және сотқа деген зор қызығушылықтың арқасында оның таралымы қысқа уақытқа 80 000-ға дейін өсті. Деннисті сот төрешісінің оның қабілеті шектеулі және басқа айыпталушылардың құрбаны екені туралы жеке пікірлері қынжырлатты; кейін ол Maxim және басқа журналдарды басып шығаратын Dennis Publishing иесі ретінде Ұлыбританияның ең бай және танымал тәуелсіз баспагерлерінің бірі болды және 2004 жылы түпнұсқа поэзия кітабын шығарды. 1995 жылы Аргайл судьясы «The Spectator» журналында Деннис туралы айыптауларды қайталады. Бұл соттан тыс мәртебе болғандықтан, Деннис журналға сотқа жүгінді, ол қайырымдылыққа 10 000 фунт стерлинг төлеуге келісті. Деннис Аргайлды жеке сотқа беруден бас тартты: «Жоқ, мен оны оңшылдардың шейітіне айналдырғым жоқ: 80 жастағы адамды соттаудан және оның үйін алып қоюдан ешқандай пайда жоқ. Бұл жай ғана ашық өтірік болды». Невилл соңында Австралияға оралды, онда ол сәтті автор, комментатор және қоғамдық спикер болды, кейіннен өзін «болашақ зерттеуші» деп атады. Оның кітаптарының ішінде 1979 жылғы «Чарльз Сображдың өмірі мен қылмыстары» (The Life and Crimes of Charles Sobraj) кітабы бар, бұл француз-вьетнамдық серийлі кісі өлтіруші Чарльз Сображдың өмірі туралы сынға ұшыраған еңбек, ол 1970-жылдары Азияның «хиппи жолымен» саяхаттап жүрген батыс туристеріне шабуыл жасады; бұл кітап кейіннен Арт Маликтің басты рөлде ойнаған сәтті телесериалға бейімделді. 1990-жылдары «Hippie Hippie Shake» атты Oz-бен өткен жылдары туралы естелік жарық көрді. Фильмде Невилл рөлінде Чилиан Мерфи, Деннис рөлінде Крис О’Дауд, Мартин Шарп рөлінде Макс Мингелла, Невиллдің қатыны Луиз Ферриер рөлінде Сиенна Миллер және Жермен Грир рөлінде Эмма Бут түсірілді. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, фильм Internet Movie Database-те «тоқтатылған» деп көрсетілген. Ричард Уолш Гарет Пауэллдің POL журналының алғашқы редакторы, апталық газет Nation Review-дің редакторы және Австралияның ірі баспа және кітап сату фирмасы Angus & Robertson-ның бас директоры болды. 1986 жылы ол Керри Пакердің Australian Consolidated Press ұйымының директоры және баспагері болып тағайындалды, соңында 70-тен астам журналды басқарды. Мартин Шарп Австралияның жетекші поп-суретшісі ретінде ұзақ уақыттан бері танылған және Австралияда Сиднейдегі Луна Паркқа және Тайни Тимнің өмірі мен музыкасына деген құштарлығымен белгілі. Oz 1999 жылғы қысқа өмір сүрген Ұлыбританиялық телесериал Hippies-те пародиаланды.

Цифрлық жинақтар

2014 жылы Вуллонгонг университетінің кітапханасы Ричард Невиллмен бірлесіп, Oz Sydney журналының және Oz London журналының толық цифрлық түрдегі көшірмелерін еркін қолжетімді ету үшін жариялады.