Кіріспе
Палестиналық саясаткер, Индонезия үкіметінің министрі Мұхаммед Юсуф Дахлан (محمد دحلان) 1961 жылдың 29 қыркүйегінде Газа секторындағы Хан Юнис босқындар лагерінде дүниеге келді, сондай-ақ Абу Фади (أبو فادي) куниясымен де белгілі. Ол – палестиналық саясаткер және Газадағы ФАТХ-тың бұрынғы жетекшісі. Дахлан 1948 жылы халқынан айырылған Хамама қаласынан (палестиналық қала) шыққан босқындар отбасында алты баланың ең кішісі болып туды. Дахлан жасөспірім шағында саяси белсенділікке қатысып, 1981 жылы Газа секторында ФАТХ жастар қозғалысының «ФАТХ соқпандары» ұйымын құруға көмектесті. 1981-1986 жылдар аралығында ол қозғалыстағы жетекші рөлі үшін Израиль тарапынан 11 рет тұтқындалды. Түрмеде ол еврей тілін жетік меңгерді.
the Indonesian government minister
Mohammad Yusuf Dahlan (محمد دحلان) born on 29 September 1961 in Khan Yunis Refugee Camp, Khan Yunis, Gaza Strip also known by the kunya Abu Fadi (أبو فادي) is a Palestinian politician, the former leader of Fatah in Gaza. Dahlan was born to a refugee family from Hamama (a Palestinian town depopulated in 1948), the youngest of six children. Dahlan became politically active as a teenager and in 1981 helped to establish the Gaza branch of the Fatah Youth Movement Fatah Hawks in the Gaza Strip. Between 1981 and 1986, he was arrested by Israel 11 times for his leading role in the movement. During his time in prison, he learned to speak Hebrew fluently.
Отбасы
Дахлан Жалилаға үйленді (Сауд Арабиясында 1966 жылдың 1 қаңтарында туған). Олардың төрт баласы бар: Фади (Тунис қаласында туған, 5 қазан 1990 жыл); Фираз (Тунис қаласында туған, 8 тамыз 1992 жыл); Хадил (Газа қаласында туған, 19 қазан 1995 жыл); және Асил (Газа қаласында туған, 25 қыркүйек 2003 жыл). Барлығы алты адам 2013 жылдың 6 желтоқсанында бірге Сербия азаматтығын алды. Дахлан 2012 жылдан бері Черногория азаматтығына ие. Дахлан Абу-Дабиде эмиграцияда тұрып жатыр, онда ол биліктегі Аль Нахьян отбасымен "тығыз байланыста" жұмыс істейді. Ол Мысыр президенті Абдель Фаттах әл-Сисимен де жақын қарым-қатынаста.
Осло жылдары
Далан Осло бейбіт келісімін келісуге қатысты, осылайша ол Палестинаның ең ықпалды басшыларының біріне айналды, ЦРУ және Израиль барлау қызметінің өкілдерімен үнемі байланыс құрды. Оның күштері 1990 жылдары ХАМАС тұтқындарына азап шеккізді деген айыптамаларға ұшырады, бірақ Далан бұл айыптамаларды жоққа шығарады. Осы кезеңде оның билігінің артуына байланысты Газаға "Дахланистан" деген есім берілді. 1997 жылғы Карни жанжалы оның беделін түсірді, сол кезде Далан Карни өткізу пунктінен жиналатын салықтардың 40% -ын (ай сайын шамамен бір миллион шекел) жеке банктік шотына аударғаны анықталды.
Екінші интифада
2001 жылы ол Ясир Арафатты Палестина ұлттық билігін реформалауға шақыру арқылы және тұтас саясаттың болмауына наразылық білдіру арқылы ренжітті. 2002 жылы ол Газадағы алдын алу қауіпсіздігі басшысы лауазымынан ішкі істер министрі болу ниетімен кетті; бірақ бұл орын алмады, оған қауіпсіздік кеңесшісі лауазымы ұсынылды, бірақ ол оны қабылдамады. 2003 жылғы сәуірде Арафаттың қарсылығына қарамастан, Махмуд Аббас оны Палестинаның қауіпсіздік жөніндегі мемлекеттік министрі етіп тағайындады. Қыркүйек айында Аббас премьер-министрліктен кеткен кезде ол қызметтен алынып, орнына Хакам Балави тағайындалды. Ол реформалар мен жемқорлыққа қарсы күрес платформасында бірнеше рет сайлау кампаниясын жүргізуге тырысты және өзін Арафатты ашық сынаған адам ретінде көрсетуге ұмтылды, бірақ көптеген сарапшылар оның жеке адалдығына күмән келтірді. Дегенмен, Дахлан мен оның жақтастары Газадағы ФАТХ бөлімдерінің көпшілігінде жеңіске жетті. 2004 жылы Дахланның Газадағы бір апталық тәртіпсіздіктерге қатысы бар деген болжам айтылды, бұл Арафаттың туысы Мұса Арафатты Газа полициясының басшысы етіп тағайындағаннан кейін болды. Кейбір адамдар бұл тағайындауды Газадан Израильдің шығуы алдында Дахланның беделін әлсірету үшін жасалған қасақана қадам деп санайды және бұл жаппай наразылыққа алып келді.
Газадағы ішкі жанжалдар
2006 жылғы 26 қаңтарда Дахлан 2006 жылғы Палестина заң шығарушы сайлауында Хан Юнис өкілі ретінде Палестина заң шығарушы кеңесіне шамалы үлкен артық дауыспен сайланды. Дахлан Хамасқа қатысты қатал позицияны қабылдап, олардың сайлаудағы жеңісін апат деп атады және «біз оларды қазірден бастап, олардың өкілеттік мерзімінің соңына дейін қуалап жетеміз» деп қорқытты, сондай-ақ Хамас басқаратын Палестина үкіметіне қосылуға әрекеттенген ФАТХ жақтастарын «жария етуге және ар-намысын төмендетуге» уәде берді. 2006 жылғы 14 желтоқсанда қарулы адамдар Палестина премьер-министрі Исмаил Ханияны Газаның Мысырмен шекарасынан өтіп бара жатқанда өлтіруге талпынысты, нәтижесінде бір күзетші қаза тауып, тағы бес адам жарақат алды, бұл Газа мен Батыс жағалауда Хамас пен ФАТХ жақтастары арасындағы қақтығыстарды күшейтті. Хамас Дахланды осы шабуылды ұйымдастырды деп айыптады. Дахлан бұл айыптауларды жоққа шығарып, «кешегі оқиғаларға Хамас үкіметі толық жауапкершілікті көтереді» деді. 2007 жылғы 7 қаңтарда Дахлан Газа секторында ФАТХ жақтастарының ең ірі митингін ұйымдастырды, онда ол Хамасты «кісі өлтірушілер мен ұрылардың тобы» деп айыптады және «ФАТХ белсенділерін қорғау үшін біз бар күшімізді саламыз, қайталап айтамын, бар күшімізді саламыз» деп уәде берді. Жауап ретінде Хамас Дахланды «төңкерісші» деп атады және оны палестиналықтарды азаматтық соғысқа жеткізуге тырысқаны үшін кінәлады. Дахлан 2007 жылғы 8 ақпандағы ФАТХ-Хамас Мекке келісіміне әкелген келіссөздерде ФАТХ өкілі болды, онда екі тарап Газадағы әскери қақтығыстарды тоқтатуға және ұлттық бірлік үкіметін құруға келісті. 2007 жылғы наурызда Хамас қарсылығына қарамастан, Дахлан Палестина президенті Махмуд Аббас тарапынан жаңадан құрылған Палестина Ұлттық қауіпсіздік кеңесін басқаруға тағайындалды, ол Палестина аумақтарындағы барлық қауіпсіздік күштерін бақылайтын болды. Дахлан араб елдерінде американдық көмекпен оқытылған бірнеше мың жауынгерден тұратын жартылай әскери жасақтарды ұйымдастырды және Газадағы ФАТХ күштеріне Хамасқа қарсы күресу үшін қару-жарақ пен оқ-дәрілердің ірі партияларын алуға Израильге лобби жасады. 2008 жылғы сәуір айындағы Vanity Fair журналында 2006 жылғы сайлаулардан кейін Дахланның демократиялық жолмен сайланған Хамас басқаратын үкіметті биліктен құлатуға бағытталған АҚШ жоспарының маңызды бөлігі болғаны жарияланды. Американдықтар Дахланға ақша мен қару-жарақ берді, оның адамын оқытты және Газа секторында Хамасқа қарсы әскери төңкеріс жасауға бұйрық берді. Алайда, сайланған Хамас үкіметі бұл әрекеттің алдын алып, қарулы қарсы төңкеріс жасады.
Газа шайқасы
2007 жылдың шілдесінде Дахлан ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі лауазымынан қанағаттанды. Бұл отставка көбінесе формалды ғана болды, себебі Махмуд Аббас Хамас Газаны басып алғаннан кейін бірден ұлттық қауіпсіздік кеңесін тарату туралы жарлық шығарды. Фатахтың көптеген өкілдері Дахланды Газадағы олардың күштерінің Хамас шабуылына қарсы бір аптадан да аз уақыт ішінде жедел құлдырауы үшін кінәлайды. Соғыс кезінде Дахланның Газа жағалауындағы үйі Хамас содырлары тарапынан басылып алынып, кейіннен бұзды. Ол және ФАТХ басымдығымен Палестина билігінің қауіпсіздік күштерінің көптеген басқа да жоғары шенді командирлері соғыс кезінде Газада болмады, бұл олардың әскерлері ұрыс алаңында тасталып кеткен деген айыптауларға себеп болды.
Батыс жағалауға қайта оралу
Қарулы күштері Газадан қуылғаннан кейін көп ұзамай Дахлан Батыс жағалауда қайтадан бекінді. Оның қолдаушылары мен қарсыластары арасындағы шиеленіс Фатах жетекшісі және бұрынғы Ішкі істер министрі Хани әл-Хасанның «Әл-Жазира» телеарнасына берген сұхбатынан кейін күшейді. Ол Газада болған оқиғаның Фатах пен Хамас арасындағы соғыс емес, керісінше, американдықтар мен израильдіктерге қызмет еткен Хамас пен Фатахтың ізбасарлары арасындағы қақтығыс екенін айтты, бұл сөздерінің Дахланның қолдаушыларына қатысты екенін нақтылады. Дахланның өкілдері Махмуд Аббасқа әл-Хасанды қызметтен босатуға және жазалауға қысым көрсетті, ал бетперделі қарулы адамдар Рамалладағы оның үйіне оқ жаудырды. Әл-Хасан Дахланды өзін өлтіруді жоспарлағанын айыптады, бірақ Дахлан бұл айыптаманы жоққа шығарды. 2007 жылдың қазан айында Буш әкімшілігінің Палестина басшысы Махмуд Аббасқа Дахланды өзінің орынбасары етіп тағайындау үшін үлкен қысым көрсеткені хабарланды. ФАТХ-тың кейбір шенеуніктері АҚШ және бірқатар Еуропа елдерінің Дахланның Аббастың орнына Палестина басшысы болуын қалайтынын айтты. 2009 жылдың тамызында Дахлан ФАТХ Орталық комитетіне сайланды. Бірақ сайлау нәтижелері даулы болды, сайлаудың нәтижесінде алаяқтық болды деген күдікпен ФАТХ мүшелері жаппай отставкаға шықты.
Ясер Арафатты өлтірген деген айып
2011 жылдың маусым айында Дахлан, Палестина президенті Махмуд Аббастың Арафатты өлтірді деген қайталап айтуына байланысты ФАТХ-тан қуылды. Қыркүйек айында палестиналық полициясы оның үйіне шабуыл жасап, жеке күзетшілерін қамауға алды. 2011 жылдың тамызында оның бұрынғы партиясы оны Арафатты улап өлтірген деп айыптады. 2012 жылдың маусым айында, "Аль-Жазира" телеарнасы 9 ай бойы жүргізген тергеудің нәтижесінде Арафаттың заттарынан радиоактивті полонийдің іздері табылды, бұл оның уланғанына күдік тудырды.
Әл-Мабхухты өлтіру
Хамас Махмуд әл Мабухты өлтіруге қатысы бар деген күдікпен Дубайда тұтқындалған Ахмад Хасанаин мен Анвар Шейбар екі палестиналықтың, Хамас мүшелерін зорлықпен басып тастаған өлім тобының бұрынғы мүшелері екенін және Дубайда Дахланға тиесілі құрылыс компаниясында жұмыс істейтінін мәлімдеді. Хамас саясатының жоғары лауазымды өкілі "Әл-Хаят" газетіне берген сұхбатында, екеуінің Моссадтың өлтіруді жүзеге асырған деп айыпталатын тобына логистикалық көмек көрсеткенін, оларға көліктер мен қонақ үй бөлмелерін жалға бергенін айтты. Далан бұл айыптауларды жоққа шығарды.
Соттың сырттай отырысы
2014 жылдың желтоқсан айында Рамалла қаласында Дахланға қарсы сыбайлас жемқорлық айыптары бойынша сот басталды. Ол сотқа келмегендіктен, оны қатысусыз соттау туралы шешім қабылданды. Ол президент Аббастың абыройын қорлағандығы үшін кінәлі деп танылып, екі жылға бас бостандығынан айырылды, ал бір жылдан кейін ол үш жылға жазасын ұзартқан заңсыздық жасағаны үшін айыпталды. Дахлан БАӘ-нің Балқан аймағындағы ірі инвестицияларын ұйымдастыруға көмектесті және Сербия азаматтығын алды. 2016 жылы Түркия Дахланды «ең ізделіп отырған террористтер тізіміне» енгізіп, оның тұтқасталуы үшін 700 000 доллар сыйақы ұсынды, оны 2016 жылғы Түркиядағы сәтсіз төңкеріс әрекетіне қатысқан деп айыптады. Foreign Policy басылымы Дахланның Авраам келісімдерін жасауға ықпал еткенін, АҚШ-тың араласуымен Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері және Бахрейн арасында 2020 жылы қол қойылған Араб-Израиль қарым-қатынасын нормализациялау туралы келісімдерге көмектескенін хабарлады. Дахлан 2021 жылғы жоспарланған палестиналық жалпы сайлауда «Болашақ» атты үміткерлер тізімінің бірін басқарды, бірақ өзі сайлауға түспеді. Бірақ президент Аббас бұл сайлауды жоспарланған күнінен бір ай бұрын бекітпейтін болды. 2023 жылдың наурызында Дахлан Израиль екі мемлекеттік шешімге қол жеткізу мүмкіндігін жойғанын, ал палестиналықтар енді екі халықтың тең құқықтары бар бір мемлекеттік шешімді іздеуі керек екенін мәлімдеді. Ол сұхбатында: «Біз, палестиналықтар, екі мемлекеттік шешімнің толыққанды аяқталғанын және Израильдің кешірімсіздігі мен соңғы 30 жылда оның жасаған әрекеттері салдарынан енді іске аспайтынын түсінуіміз керек», – деді. 2023 жылғы Израиль-Хамас соғысы басталғалы үш апта өткен соң, ол Economist журналына сұхбат берді. Ол соғыстан кейін Газа мен Батыс жағалау үшін бірлескен екі жылдық технократиялық үкімет құруды ұсынды. Содан кейін, ХАМАС-ты қоса алғанда, барлық палестиналық саяси фракциялардың қатысуымен парламенттік жүйе бойынша сайлау өткізілуі керек, президент болмайды. Бұл палестиналық мемлекет халықаралық деңгейде мойындалуы тиіс.
Сын
Басқа палестиналықтар да Дахланды сынады. 2003 жылы онымен жеке және терең дауласқан Джибрил Раджуб Дахланның Израиль агенті екенін барша білетінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Арафаттың ұзақ жылдар бойы қаржы кеңесшісі болған Мохаммад Рашидпен және Дахланның Лондондағы бизнесімен жақсы қарым-қатынасы үшін де сынға ұшырады. Дахланның жемқорлық арқылы байығаны айтылады; оның жеке капиталы 120 миллион доллардан асып кеткені бағаланады. Басқалары саяси қарсыластарын қорқыту және көптеген қарулы жасақтарды тежеу үшін 2003 және 2004 жылдары Газа секторында жеке армия ұстағанын, оны американдық арнайы қызметтер оқытып, жарақтандырғанын, ал Израильдің Дахлан күштері мен Хамас арасында қақтығыс тудыруға ниеттенгенін мәлімдейді. Дахлан Газадағы жағдайға қатысты, әсіресе қарсылас қауіпсіздік күштерінің командирі Гази әл-Жабалимен қарым-қатынаста болғаны үшін сынға ілікті. 2003 жылы Алдын алу қауіпсіздік күштерінің қарулы адамдары Жабалидің Бас қауіпсіздік ұйымының кеңсесіне шабуыл жасап, тіпті оның басын кеңсесінің дәретханасына тығып тастады. Дахлан 2012 жылдың қыркүйегінде ПА Азаматтық істер министрі Хусейн Шейхке қарсы қаралау кампаниясын бастады деп айыпталды, оның бөліміндегі әйел қызметкермен сексуалдық скандалға қатысқан деген күдік туды. 2020 жылдың қаңтарында Түркия үкіметі оны ұстау үшін 4 миллион лира (700 000 АҚШ доллары) сыйлық ұсынды. Түркияның Режеп Тайып Ердоған үкіметі Дахланды Израиль барлау қызметінің агенты және Гүлен қозғалысын қаржылай қолдаушы деп айыптайды. ПНА Премьер-Министрінің міндетін атқарушы Набиль Шаат Дахланның "Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы бейбіт келісімді жасауға маңызды рөл атқарғанын" мәлімдеді, бұл келісім Палестина Ұлттық Әкімдігі тарапынан айыпталып келеді. Шаат оны "отанының мүддесін ұмытқаны" үшін кінәлады. Дахлан Батыс жағалау мен Газа секторындағы көше митингтерінде "сатқын" деп жарияланды, онда наразылар Дональд Трамптың, Мохаммед бин Зайедтің, Бенджамин Нетаньяху мен Дахланның портреттерін таптап, өртеп жіберді.