Кіріспе
Палестиналықтар Израильмен бейбітшілік процесіне қатысты әртүрлі пікірлерде, бірақ оларды біріктіретін мақсат – Батыс жағалаудағы Израиль оккупациясын аяқтау. Кейбір палестиналықтар екі мемлекеттік шешімді қабылдайды, онда Батыс жағалау мен Газа секторы жеке палестиналық мемлекет құрайды, ал басқалары бір мемлекеттік шешімді (палестиналық немесе екіұлттық) талап етеді, барлық азаматтарға – мұсылман, христиан немесе еврей болсын – тең құқықтар берілуі керек. Осы сценарийде палестиналық босқындарға 1948 жылы Палестинадан күштеп шығарылып, қашуға мәжбүр болған жерлеріне қайта оралуға мүмкіндік берілуі мүмкін. Дегенмен, палестиналық қоғамдағы кең таралған антисемиттік көзқарастар мен палестиналық әрекеткерлер бейбітшілік процесіне кедеріс келтірді.
alternative views
Palestinians hold a diverse range of views on the peace process with Israel, though the goal that unites them is the end of the Israeli occupation of the West Bank. Some Palestinians accept a two state solution, with the West Bank and the Gaza Strip forming a distinct Palestinian state, whereas other Palestinians insist on a one state solution (Palestinian or binational) with equal rights for all citizens whether they are Muslims, Christians or Jews. In this scenario, Palestinian refugees may be allowed to resettle the land they were forced to flee in the 1948 Palestinian expulsion and flight. However, widespread anti Semitic sentiments in Palestinian society and Palestinian militancy have hindered the peace process.
Өмірбаян
Палестиналықтар бейбітшілік процесіне қатысты түрлі көзқарастар мен түсініктерге ие болды. Бұл көзқарастарды түсіну үшін палестиналықтардың мүддесін қорғайтындардың әртүрлі мақсаттарын білу маңызды. "Жаңа тарихшы" атанған израильдік академик Илан Паппе палестиналықтардың көзқарасы бойынша, қақтығыстың бастауы 1948 жылы Израиль құрылған кезден басталады (Израильдің 1967 жылғы көзқарасы шешуші болып саналмайды және оккупацияланған аумақтарды қайтару бейбіт келіссөздерінің басты шарты емес), ал қақтығыс – палестиналық мемлекетке босқындарды оралу үшін күреске айналған. Сондықтан, кейбір топтар үшін бұл бейбіт процестің басты мақсаты болды және ХАМАС сияқты ұйымдар үшін осы күнгейін солай. Алайда, Джером Слейтердің айтуынша, бастапқыда Арафат пен ФАТХ ұстанған, палестиналық жерлерді қайтару үшін Израильді жоюға бағытталған "максималистік" көзқарас 1960 жылдардың соңынан бастап келіссөздерге дайындыққа және екі мемлекеттік шешімді іздеуге қарай бірте-бірте жұмсарып кетті. Осло келісімдері сол кездегі палестиналық басшылықтың Израиль мемлекетінің өмір сүру құқығын мойындағанын көрсетті, бұл Газа секторы мен Батыс жағалаудан израиль әскерлерінің шығуымен байланысты болды. Дегенмен, бейбіт процестің келіссөздерінде Израиль тым аз ұсыныс жасайды деген сезім мен оның іс-әрекеттеріне және ниеттеріне сенімсіздік сияқты қайта-қайта кездесетін тақырыптар бар. Бірақ, палестиналық босқындардың ұрпақтарының Израилге "қайту құқығын" (ҚҚ) талап етуі палестиналықтардың көзқарасының негізгі тасы болып қалады және Палестинаның бейбіт процесін жетекшілік ететін президенті Махмуд Аббас осы мәселені бірнеше рет көтеріп келді.
Ясир Арафат пен ПОҚ
PLO-ның Израильмен бейбітшілік орнатуға қатысты күрделі, көбінесе қарама-қайшылықты көзқарастары бар. Ресми түрде PLO Израильдің бейбіт өмір сүру құқығын қабылдады, бұл Осло келісімдері бойынша PLO-ның алғашқы міндеттемесі болды. 1993 жылғы 9 қыркүйекте Ясир Арафаттың Израиль премьер-министрі Ицхак Рабинге жазған хатында, алғашқы Осло келісімінің бір бөлігі ретінде, Арафат «PLO Израиль мемлекетінің бейбітшілік пен қауіпсіздікте өмір сүру құқығын мойындайды» деді. Арафаттың бұл мәлімдемесі PLO-ның бұрынғы басты мақсаттарының бірі – Израильді жоюдан бас тарту ретінде қабылданып, үлкен өзгеріс болды. Алайда, 1990 және 2000 жылдары PLO басшылығы Израильмен кез келген бейбітшілік Израильді жою арманы орындалғанға дейін уақытша деп санайтынын мәлімдеді. Арафат бейбіт процесті палестиналықтар үшін «әділеттілік» тұрғысынан жиі сипаттады; тарихшы Эфраим Карш мұндай сөздерді «Бүкіл Палестинаны ‘шетелдік басқыншылардан’ азат етуге қатысты ислам және араб тарихындағы эвфемизмдер» деп сипаттады. 1990 жылдардан бері PLO ішінде террористік әрекеттерді толығымен тоқтату, немесе Израильге шабуылдауды жалғастырып, сонымен қатар Израильмен дипломатиялық келіссөздер жүргізу туралы пікірталас болып келеді. Іс жүзінде, терроризмге толық тыйым салынған жоқ. Сонымен қатар, бейбіт процесінің басындағы PLO-дағы радикалды палестиналық топтардың Арафатты өлтіру әрекеттері, оның өміріне қауіп келтірмей, бейбіт процесті толық қолдауын немесе терроризмді айыптауын білдіруіне кедеріс келтірді. 2000 жылы Ясир Арафат Ехуд Барактың екі мемлекеттік шешімге негіделген ұсынысын қабылдамады және баламалы жоспар бойынша келіссөздер жүргізуден бас тартты. Осыдан кейін Арафат Израильмен келісімге келмейтіні анық болды, егер ол келісімге Палестиналықтардың толыққанды оралу құқығы кірмесе, бұл Израиль мемлекетінің еврейлік сипатын демографиялық тұрғыдан жояды. Осы себепті Арафатты сынағандар оның еврей мемлекетін жою ниеті, автономиялы Палестина мемлекетін құру арманынан жоғары тұрғанын айтады.
Хамас және Палестиналық исламдық жихад
Хамас пен Палестиналық Исламдық жиһадтың жарияланған мақсаты – Израильді басып алып, оның орнына ислами мемлекет құру. Екі ұйым да Осло келісімдерін және Израильмен бейбітшілік орнатудың басқа да жоспарларын қабылдамайды. 1990 және 2000 жылдары екі ұйым да Израиль азаматтарына шабуыл жасап, бейбіт процестің жолын кесуге тырысты. Хамас 2004 жылдың тамызында Израильмен атысты тоқтатуға келісті. Палестиналық Исламдық жиһад бұл атысты тоқтатуға наразылық білдірді. 2005 жылдың қыркүйегінде Хамас Газадан Израильге зымырандарды атқылауды тоқтатқаны үшін Исламдық жиһадтан сын естіді. 2008 жылы Хамас Израильмен ұзақ мерзімді худна (бітім шарты) жасауға дайын екенін мәлімдеді, егер Израиль 1967 жылғы шекарасына оралып, барлық палестиналық босқындарға "қайта оралу құқығын" берсе. 2010 жылы Исмаил Хания Хамас Израильмен бейбіт келісім туралы палестиналық референдумның нәтижесі олардың идеологиясына қайшы болған жағдайда да оны қабылдайтынын жариялады. Бұл олардың бұрынғы талабынан – ешқандай нәтижеге бағынбаудан айырмашылығы бар еді. 2012 жылы Хамас жоғары лауазымды өкілі Мұса Әбу Марзук, Ханиямен Хамас басшылығы үшін бәсекелесіп, сұхбат берді. Онда ол ұйымның нақты ұстанымынан өзгеше көптеген пікірлерді білдірді. Ол Хамас Израильді мойындамайтынын және ФАТХ келіскен бейбіт келісімді Израильді мойындау деп қарамайтынын, оның орнына худна (уақытша бітім) деп атау керектігін айтты. Әбу Марзук Ханияның палестиналықтарға қазіргі Израильге шартысыз оралу құқығы берілуі керек деген талабын қайталады.
Белгілі палестиналықтар
Палестина билігінің жоғары лауазымды қызметкері Рашид Әбу Шбак: "Газа мен Иерихонға нұр шашқандай, сол нұр Негев пен Ғалилеяға да жетеді" деп мәлімдеді. Палестинаның дауысы радиостанциясы Иерусалимдегі Әл-Ақса мешітінің ресми уағыздаушысы Юсуф Абу Снейнаның жұма намазын радио арқылы таратып берді. Онда ол: "Біз күресіп жатқан нәрсе – идеологиялық күрес, және сұрақ туындайды: Палестинаның ислам жері қайда? Хайфа мен Яффа, Лод пен Рамле, Акра, Сафед және Тиберия қайда? Хеброн мен Иерусалим қайда?" деді. Палестина билігі кабинетінің министрі Абдул Азиз Шахин 1998 жылдың 4 қаңтарында Палестина билігінің ресми газеті "Аль-Хават әл-Жадидаға" берген сұхбатында: "Осло келісімі – Палестина билігіне арналған кіріспе болды, ал Палестина билігі – Палестина мемлекетіне арналған кіріспе болады, ол өз кезегінде бүкіл Палестина жерін азат етуге арналған кіріспе болады" деді. Палестина билігінің Иерусалимдегі бұрынғы министрі Фейсал Хусейни Осло бейбіт процесінен кейінгі Аль-Ақса интифадасын гректердің Троя соғысы туралы мифте қолданған Троялық жылқыдан шығу тактикасымен салыстырды.