Осло келісімі 1993: Израиль-Палестина арасындағы бірінші келісім. Палестина өзін-өзі басқаруын құру, бейбіт процестің бастауы. Израиль, Палестина, Осло.
Осло I келісімі немесе Осло I, ресми түрде Уақытша өзін-өзі басқару қағидаларының жариялануы немесе қысқаша Қағидалар жариялануы (DOP) деп аталады, 1993 жылы Израиль-Палестина қақтығысын шешуге бағытталған құрылым құруға жасалған әрекет болды. Бұл Израиль үкіметі мен Палестина Азат ету Ұйымы (ПАҰ) арасындағы алғашқы тікелей келісім болды. 1991 жылғы Мадрид конференциясының нәтижесінде туындаған келісімге қатысты келіссөздер Норвегияның Осло қаласында Fafo институтының ұйымдастыруымен құпия түрде жүргізіліп, 1993 жылдың 20 тамызында аяқталды; Осло келісімдері кейін 1993 жылдың 13 қыркүйегінде Вашингтон қаласында ресми түрде қол қойылды. Құжаттарға ПАҰ атынан Махмуд Аббас, Израиль үшін Сыртқы істер министрі Шимон Перес, АҚШ үшін АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уоррен Кристофер және Ресей үшін Сыртқы істер министрі Андрей Козырев қол қойды. Келісім Палестинаның уақытша өзін-өзі басқаруын, Палестина Ұлттық Билігін (ПҰБ) құруды көздеді. Палестина Билігі өзінің бақылауындағы аумақты басқаруға жауапты болады. Келісім сондай-ақ Израиль Қорғаныс Күштерінің (ИҚК) Газа секторының және Батыс жағалаудың кейбір бөліктерінен шығуын талап етті. Бұл келісім бес жылдық аралық кезеңге созылуы күтілді, осы кезеңде тұрақты келісімге келіссөздер жүргізілетін болады (1996 жылдың мамырынан кешіктірмей). Иерусалим, палестиналық босқындар, Израильтік елді мекендер, қауіпсіздік және шекаралар сияқты қалған мәселелер осы кезеңде "тұрақты мәртебе туралы келіссөздердің" құрамына кіретін болады. 1993 жылдың тамызында делегациялар келісімге келді, және Перес Ослоға сапар барысында оған құпия түрде қол қойды. Өзара тану хаттарында ПАҰ Израиль мемлекетін мойындады және зорлық-зомбылықты қабылдамауға уәде берді, ал Израиль ПАҰ-ны палестиналық халықтың өкілі және келіссөздердегі серіктес ретінде мойындады. Ясир Арафатқа басып алынған Палестина аумақтарына оралуға рұқсат берілді. 1995 жылы Осло I келісімінен кейін Осло II келісімі жасалды.
The Oslo I Accord or Oslo I, officially called the Declaration of Principles on Interim Self Government Arrangements or short Declaration of Principles (DOP), was an attempt in 1993 to set up a framework that would lead to the resolution of the ongoing Israeli–Palestinian conflict. It was the first face to face agreement between the government of Israel and the Palestine Liberation Organization (PLO). Negotiations concerning the agreement, an outgrowth of the Madrid Conference of 1991, were conducted secretly in Oslo, Norway, hosted by the Fafo institute, and completed on 20 August 1993; the Oslo Accords were subsequently officially signed at a public ceremony in Washington, D. C., on 13 September 1993, in the presence of PLO chairman Yasser Arafat, Israeli Prime Minister Yitzhak Rabin and U. S. President Bill Clinton. The documents themselves were signed by Mahmoud Abbas for the PLO, foreign Minister Shimon Peres for Israel, U. S. Secretary of State Warren Christopher for the United States and foreign minister Andrei Kozyrev for Russia. The Accord provided for the creation of a Palestinian interim self government, the Palestinian National Authority (PNA). The Palestinian Authority would have responsibility for the administration of the territory under its control. The Accords also called for the withdrawal of the Israel Defense Forces (IDF) from parts of the Gaza Strip and West Bank. It was anticipated that this arrangement would last for a five year interim period during which a permanent agreement would be negotiated (beginning no later than May 1996). Remaining issues such as Jerusalem, Palestinian refugees, Israeli settlements, security and borders would be part of the "permanent status negotiations" during this period. In August 1993, the delegations had reached an agreement, which was signed in secrecy by Peres while visiting Oslo. In the Letters of Mutual Recognition, the PLO acknowledged the State of Israel and pledged to reject violence, and Israel recognized the PLO as the representative of the Palestinian people and as partner in negotiations. Yasser Arafat was allowed to return to the Occupied Palestinian Territories. In 1995, the Oslo I Accord was followed by Oslo II.
Келісімдердің қағидалары
Негізінде, келісімдер Израиль әскерлерін Газа секторы мен Батыс жағалаудың бір бөлігінен шығаруды көздеді және осы аймақтарда палестиналықтардың өзін-өзі басқару құқығын, Палестина Уақытша Өзін-Өзі Басқару Органы құру арқылы растады. Палестина билігі бес жылдық мерзімге созылуы тиіс еді, осы кезеңде "тұрақты мәртебе туралы келіссөздер" басталуы жоспарланған. Келіссөздер Иерусалим, палестиналық босқындар, Израильдік елді мекендер, қауіпсіздік және шекаралар сияқты маңызды мәселелерді қамтуы керек еді. Израиль палестиналықтарға кезең-кезеңмен уақытша өзін-өзі басқару құқығын беруге міндеттенді. Осы принциптермен қатар, екі тарап Өзара Тану Хатында қол қойды: Израиль үкіметі Палестина халқының заңды өкілі ретінде Ұлттық Азаттық Ұйымын (ҰАҰ) мойындады, ал ҰАҰ Израиль мемлекетінің өмір сүру құқығын мойындады, терроризмнен және басқа да зорлық-зомбылықтан бас тартты, сондай-ақ Израиль мемлекетін жою ниетін жоққа шығарды. Израиль-Палестина келіссөздерінің мақсаты – Батыс жағалау мен Газа секторындағы палестиналықтар үшін сайланған Кеңеспен бірге Палестина Уақытша Өзін-Өзі Басқару Органын құру болды, бұл мерзім бес жылдан аспауы керек еді. Бұл, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 және 338 қаулыларына негізделген, тұрақты келісімге жетуге бағытталған өтпелі кезең еді және бейбіт процестің ажырамас бөлігі болып табылды. Палестиналықтар демократиялық принциптерге сәйкес өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету үшін Кеңеске еркін және жалпы сайлаулар өткізілуі тиіс еді. Палестина Кеңесінің құзыреті Батыс жағалау мен Газа секторын қамтыды, бірақ тұрақты мәртебе туралы келіссөздерде шешілетін мәселелерден басқа. Екі тарап Батыс жағалау мен Газаны біртұтас аумақтық бірлік ретінде қарастырды. Израиль мен палестиналықтар арасындағы тұрақты мәртебе туралы келіссөздер "аралық кезеңнің үшінші жылының басында басталуы керек" еді, ал аралық кезең "Газа секторы мен Иерихон аймағынан әскерлер шығарылғаннан кейін басталады". Бұл шығару 1994 жылдың 4 мамырында Газа-Иерихон келісіміне қол қоюмен басталды, демек аралық кезең 1999 жылдың 4 мамырында аяқталады. Бес жылдық өтпелі кезең Израильдің Газа секторы мен Иерихон аймағынан әскерін шығаруымен басталды. Білім беру және мәдениет, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, тікелей салық салу және туризм салаларындағы билік Израиль Қорғаныс Күштерінен уәкілетті палестиналықтарға берілуі керек еді. Кеңес күшті полиция күштерін құруы керек еді, ал Израиль сыртқы қауіп-қатерлерге қарсы қорғану жауапкершілігін сақтап қалатын еді. Хаттамаларда белгіленген бағдарламаларды бірлесіп әзірлеу және іске асыру үшін Израиль-Палестина экономикалық ынтымақтастық комитеті құрылатын еді. Принциптер декларациясы қол қойылғаннан кейін бір айдан соң күшіне енеді. Принциптер декларациясына қоса берілген барлық хаттамалар мен оған қатысты келісілген хаттамалар оның құрамдас бөлігі ретінде қарастырылатын еді.
In essence, the accords called for the withdrawal of Israeli forces from parts of the Gaza Strip and West Bank, and affirmed a Palestinian right of self government within those areas through the creation of a Palestinian Interim Self Government Authority. Palestinian rule was to last for a five year interim period during which "permanent status negotiations" would commence in order to reach a final agreement. The negotiations would cover major issues such as Jerusalem, Palestinian refugees, Israeli settlements, and security and borders were to be decided at these permanent status negotiations (Article V). Israel was to grant interim self government to the Palestinians in phases. Along with the principles, the two groups signed Letters of Mutual Recognition—the Israeli government recognized the PLO as the legitimate representative of the Palestinian people, while the PLO recognized the right of the state of Israel to exist and renounced terrorism as well as other violence, and its desire for the destruction of the Israeli state. The aim of Israeli–Palestinian negotiations was to establish a Palestinian Interim Self Government Authority, an elected Council, for the Palestinian people in the West Bank and the Gaza Strip, for a transitional period not exceeding five years, leading to a permanent settlement based on UN Security Council Resolutions 242 and 338, an integral part of the whole peace process. In order that the Palestinians govern themselves according to democratic principles, free and general political elections would be held for the council. Jurisdiction of the Palestinian Council would cover the West Bank and Gaza Strip, except for issues that would be finalized in the permanent status negotiations. The two sides viewed the West Bank and Gaza as a single territorial unit. The permanent status negotiations between Israel and the Palestinians would start "not later than the beginning of the third year of the interim period"; the interim period would "begin upon the withdrawal from the Gaza Strip and Jericho area". That withdrawal began with the signing of the Gaza–Jericho Agreement on 4 May 1994, thus the interim period would end on 4 May 1999. The five year transitional period would commence with Israeli withdrawal from the Gaza Strip and Jericho area. There would be a transfer of authority from the Israel Defense Forces to the authorized Palestinians, concerning education and culture, health, social welfare, direct taxation, and tourism. The council would establish a strong police force, while Israel would continue to carry the responsibility for defending against external threats. An Israeli–Palestinian Economic Cooperation Committee would be established in order to develop and implement in a cooperative manner the programs identified in the protocols. The Declaration of Principles would enter into force one month after its signing. All protocols annexed to the Declaration of Principles and the Agreed Minutes pertaining to it were to be regarded as a part of it.
Негізгі мақалалар
Осло I келісімі 17 баптан тұрады.
The Oslo I Accord contains 17 articles.
1-қосымша: Палестина сайлауының шарттары
Бұл қосымша сайлау келісімдерін, сайлау жүйесін, сайлау науқанының қағидалары мен регламенттерін, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарын ұйымдастыру бойынша келісілген шараларды және телеарнаға лицензия беру мүмкіндігін қамтыды.
This annex covered election agreements, a system of elections, rules and regulations regarding election campaigns, including agreed arrangements for the organizing of mass media, and the possibility of licensing a TV station.
2-қосымша: Израиль әскерлерінің шығарылуы
Израиль әскерлерінің Газа жолағы мен Иерихон аймағынан шығуы туралы келісім. Бұл келісім Израильдің шығуын аяқтағаннан кейін Газа жолағында және Иерихон аймағында қолданылатын толыққанды шараларды қамтиды. Ішкі қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті жергілікті және шетелден тартылған полицейлерден (иорданиялық паспорттары мен Египет тарапынан берілген палестиналық құжаттары бар) құралған Палестина полиция күштері қамтамасыз етеді. Шетелден келетін Палестина полиция күштеріне қатысушылар полицейлік білімнен өтуі керек. Келісілгендей, уақытша халықаралық немесе шетелдік қатысу. Өзара қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында Палестина-Израиль бірлескен үйлестіру және ынтымақтастық комитеті құрылады. Газа жолағы мен Иерихон аймағы арасындағы адамдар мен көліктердің қауіпсіз өтуіне арналған шаралар. Газа – Мысыр және Иерихон – Иордания бағыттарындағы өткелдерді екі тараптың үйлестіруі жөніндегі шаралар.
An agreement on the withdrawal of Israeli military forces from the Gaza Strip and Jericho area. This agreement will include comprehensive arrangements to apply in the Gaza Strip and the Jericho area subsequent to the Israeli withdrawal. Internal security and public order by the Palestinian police force consisting of police officers recruited locally and from abroad (holding Jordanian passports and Palestinian documents issued by Egypt). Those who will participate in the Palestinian police force coming from abroad should be trained as police and police officers. A temporary international or foreign presence, as agreed upon. Establishment of a joint Palestinian–Israeli Coordination and Cooperation Committee for mutual security purposes. Arrangements for a safe passage for persons and transportation between the Gaza Strip and Jericho area. Arrangements for coordination between both parties regarding passages: Gaza–Egypt; and Jericho–Jordan.
4-қосымша: Өңірлік даму
Екі тарап көпжақты бейбітшілік күш-жігері аясында, G7 елдері бастамамен жүзеге асырылатын, Батыс жағалау мен Газа секторын қоса алғанда, аймақ үшін даму бағдарламасын ілгерілетуде ынтымақтасады.
The two sides will cooperate in the context of the multilateral peace efforts in promoting a Development Program for the region, including the West Bank and the Gaza Strip, to be initiated by the G7 countries.
Жалпы түсініктер
Кеңес сайлауға дейін Принциптер декларациясы арқылы палестиналықтарға берілген барлық өкілеттіктер мен жауапкершіліктер, төмендегі келісілген хаттамада баяндалған IV бапқа қатысты қолданылатын қағидаларға сәйкес болады.
Any powers and responsibilities transferred to the Palestinians through the Declaration of Principles prior to the inauguration of the council will be subject to the same principles pertaining to Article IV, as set out in the agreed minutes below.
Реакция
Израильде келісімдер бойынша күшті пікірталас болды; солшылдар оларды қолдады, ал оңшылдар қарсы болды. Кнессетте екі күндік талқылаудан кейін, келісім мен хат алмасу мәселесі бойынша үкіметтің жариялануына қатысты, 1993 жылдың 23 қыркүйегінде сенімсіздік дауысы өтті, онда 61 Кнессет мүшесі шешімді қолдады, 50 қарсы дауыс берді және 8 қалыс қалды. Палестиналықтардың да реакциясы екіге бөлінді. Палестиналықтарды келіссөздерде өкілдік еткен ФАТХ тобы келісімдерді қабылдады. Бірақ ХАМАС, Палестиналық Исламдық Жиһад және Палестинаны Азат ету Халық Фронты келісімдерге қарсы шықты. Екі тараптың да бір-бірінің ниеттерінен қорқушылық болды. Израильдіктер палестиналықтардың тактикалық бейбіт келісімге келгенін және Израильмен бейбітшілік пен өзара әрекеттесуді шын ниетпен қаламағанын күдіктенді. Олар оны ПОҚ-тың Он Нүктелік Бағдарламасының бір бөлігі ретінде қарастырды, ол «барлық палестиналық аумақ азат етілгенге дейін» «азат етілген палестиналық аумақтың әрбір бөлігінде» ұлттық билік орнатуды талап етеді және оны соңғы мақсатқа жетуге жасалған келісімдерге қол қоюды ақтау әрекеті ретінде түсінді. Иерусалимнің жаңа мэрі, кейін премьер-министр болған Эхуд Ольмерт келісімге қарсы болды және оны «қаланың үстіндегі қара бұлт» деп атады. Ол Шығыс Иерусалимге көбірек еврейлерді әкеліп, Иерусалимді шығысқа қарай кеңейтуді жақтады. 1993 жылдың 13 қыркүйегінде Ливан армиясы Бейруттың оңтүстігінде Хезболла ұйымдастырған Ослоға қарсы демонстрацияға атыс ашып, тоғыз адамды өлтіріп, отызын жарақаттады. Көптеген палестиналықтар Израильдің Батыс Жағалаудағы, әсіресе Иерусалим маңындағы поселендерін бұзуға шынайы ниеті жоқ деп қорқып отырды. Олар поселендерді көбейтіп, кеңейту арқылы ұзақ мерзімді перспективада поселендерді дамыту бағдарламасын жылдамдатуы мүмкін деп қорқады.
In Israel, a strong debate over the accords took place; the left wing supported them, while the right wing opposed them. After a two day discussion in the Knesset on the government proclamation in the issue of the accord and the exchange of the letters, on 23 September 1993, a vote of confidence was held in which 61 Knesset members voted for the decision, 50 voted against and 8 abstained. Palestinian reactions were also divided. Fatah, the group that represented the Palestinians in the negotiations, accepted the accords. But Hamas, Palestinian Islamic Jihad and the Popular Front for the Liberation of Palestine objected to the accords. On both sides, there were fears of the other side's intentions. Israelis suspected that the Palestinians were entering into a tactical peace agreement, and that they were not sincere about wanting to reach peace and coexistence with Israel. They saw it as part of the PLO's Ten Point Program which calls for a national authority "over every part of Palestinian territory that is liberated" until "the liberation of all Palestinian territory" and understood it as an attempt to justify the signing of the accords as a step to reach a final goal. Jerusalem's new mayor and later Prime Minister Ehud Olmert opposed the agreement and called it a "dark cloud over the city". He favored to bring more Jews to East Jerusalem and expand Jerusalem to the east. On 13 September 1993 the Lebanese Army opened fire on an anti Oslo demonstration in south Beirut organised by Hizbollah killing nine people and wounding thirty. Many Palestinians feared that Israel was not serious about dismantling their settlements in the West Bank, especially around Jerusalem. They feared they might even accelerate their settlement program in the long run, by building more settlements and expanding existing ones.
Нобель сыйлығы
1994 жылы Израиль премьер-министрі Ицхак Рабин, Израильдің сыртқы істер министрі Шимон Перес және ФАТХ ұйымының төрағасы Ясир Арафат "Осло келісімдеріне қол қойғаннан кейін Таяу Шығыста бейбітшілік орнатуға жасаған күш-жігерлері үшін" Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Алайда, осы келісімдерге дейін бейбітшілікке алып келген жоқ.
In 1994 Israeli Prime Minister Yitzhak Rabin, Israeli Foreign Minister Shimon Peres, and PLO Chairman Yasser Arafat received the Nobel Peace Prize following the signing on the Oslo Accords, "for their efforts to create peace in the Middle East". The Accords have not resulted in peace to date.
Бенджамин Нетаньяхудың сөздері
2001 жылы түсірілген видеода Нетаньяху өзінің жазылып алынғанын білмейтінін айтып: "Сайлау алдында маған [Осло келісімдерін] сақтауға уәде бересіз бе деп сұрады. Мен уәде бердім, бірақ [сол келісімдерді] менің пайдама оңай түсіндіруім үшін жағдай жасадым. Біз қалай жасадық? Әскери аймақтардың қандай екені анықталған жоқ. Әскери аймақтар – қауіпсіздік аймақтары, менің ойымша, Иордан өзенінің барлық аймағы – әскери аймақ. Пікір алысыңдар" деді. Нетаньяху 1997 жылғы Хеброн келісіміне қол қоюының Американың "белгілі бір әскери орналасқан жерлерден" шығуға келісіміне байланысты болғанын, сондай-ақ, оған қандай аймақтардың "әскери орналасқан жер" саналатынын анықтауға рұқсат беруді талап еткенін түсіндірді, мысалы, Иордан өзенінің барлық аймағы сияқты. "Бұл неге маңызды? Себебі сол сәттен бастап мен Осло келісімдерін тоқтаттым", - деп мәлімдеді Нетаньяху. Дегенмен, бұл 1995 жылғы қазан айында Ицхак Рабиннің Кнессеттегі аралық Осло келісімін бекіту туралы мәлімдемесімен толық үйлеседі: "Б. Израиль мемлекетінің қауіпсіздік шекарасы Иордан өзенінің аңғарында орналасады, бұл терминнің ең кең мағынасында".
In a 2001 video, Netanyahu, reportedly unaware he was being recorded, said: "They asked me before the election if I'd honor [the Oslo accords] I said I would, but [that] I'm going to interpret the accords in such a way that would allow me to put an end to this galloping forward to the '67 borders. How did we do it? Nobody said what defined military zones were. Defined military zones are security zones; as far as I'm concerned, the entire Jordan Valley is a defined military zone. Go argue." Netanyahu then explained how he conditioned his signing of the 1997 Hebron agreement on American consent that there be no withdrawals from "specified military locations", and insisted he be allowed to specify which areas constituted a "military location"—such as the whole of the Jordan Valley. "Why is that important? Because from that moment on I stopped the Oslo Accords", Netanyahu affirmed. However, this is clearly consistent with Yitzhak Rabin's October 1995 statement to the Knesset on the ratification of the interim Oslo agreement: "B. The security border of the State of Israel will be located in the Jordan Valley, in the broadest meaning of that term."
Келісімнің салдары
2013 жылы Норвегияның радио хабар тарату корпорациясы былай деді: "Осло келісімі Хеброн қаласын екіге бөлді. Оның ескі қалалық аудандарының шағын, нығайтылған бөлігінде 120 000-нан астам палестиналықтармен қоршалған израильдік қоныс салушылардың шағын тобы тұрады".
In 2013 the Norwegian Broadcasting Corporation stated, "The Oslo Accord divided the metropolis of Hebron—in two. In a small, fortified area of its old city quarters—a small group of Israeli settlers reside, surrounded by more than 120,000 Palestinians".