Кіріспе

Голландиялық жылдам сырғанаушы және велосипедші.

Ерте өмір

Яап Иден Гронинген қаласында Йоханнес Иден мен Мария Баале отбасында дүниеге келді. Эденнің анасы оның тууынан туған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Әкесі, гимнастика оқытушысы, жалғыз өзі балаға қарай алмай, оны Сантпорт маңында қонақ үйі бар әжесі мен атасына жіберді. Бала кезінде Эден ата-бабасының үйі жанындағы құмдарда жүгіруді, гимнастикамен шұғылдануды және қыста коньки тебуді ұнатты. Оның жылдамдығы мен коньки тебу техникасын сол кездегі Голландияның ең үздік конькиші Клас Пандер байқап, 15 жасар Эденді бірге жаттығуға шақырды. Жап Эденнің тұңғыш маңызды жеңісі 1890 жылдың желтоқсанында 160 метрлік қысқа қашықтықтағы жарыста болды. Осылайша, 17 жастағы Эденге Голландия федерациясы әлем чемпионатына қатысуға рұқсат берді. Чемпионатты Амстердамның коньки клубы ұйымдастырды, себебі сол кезде халықаралық басқару органы болған жоқ. Тек екі шетелдік конькиші қатысты, америкалық Джо Донохью бірінші чемпион атанды. Эден төрт жарыстың ең қысқа екеуінде өнер көрсетіп, жарты мильде және мильде сәйкесінше 3-ші және 4-ші орындарға ие болды. Эден Гамбургте өткен Еуропа чемпионатына қатысты, бірақ көзге түспеді. 1892 жылғы әлем чемпионаты нашар ауа райының салдарынан өткізілмеді, ал Еуропа чемпионатына сол жылы тек австриялық конькишілер қатысты. Оның орнына Эден Англиядағы «Принц Оранж Кубогы» жарысына қатысып, тұңғыш халықаралық жарысында жеңіске жетті. 1892 жылдың жазында бірнеше еуропалық конькишілердің өкілдері Схевенингенде бас қосты. Халықаралық коньки одағы (ISU) құрылды және ұйымның конституциясында жыл сайынғы 500 м, 1500 м, 5000 м және 10000 м қашықтықтағы әлем чемпионаттары жарияланды. ISU басқаруымен өткен алғашқы әлем чемпионаты Амстердамның Музей алаңында өтті. Эден сондай-ақ 1891 жылы Голландияға енгізілген кезде элиталық деңгейде бэнди ойынымен айналысты.

Коньки тебудегі табыстары

Чемпионатқа екі күн қалғанда Эден 1500 және 5000 метрлік қашықтықта Голландия чемпионы атанды. Оның 1500 метрдегі уақыты – 2:35.0, бұл қашықтықта ISU мойындаған алғашқы әлемдік рекорд. Бұл Эденді, сол қысқы маусымда Норвегияда жаттыққандықтан, әлем чемпионатына фаворит етті. 1500 метрде Эден іріктеу кезеңінде Оскар Фредериксенмен (Норвегия) тең түсті, бірақ финалдық жарыста жеңіске жетті. Ол 5000 метрде бәсекелестерін басып өтіп, жарты минутқа үлкен артықшылықпен жеңді, ал оның басты қарсыласы Фредериксен финиш сызығына жетпеді. Екінші күні 500 метрдің алғашқы жарысында Эденге Фредериксен қайтадан қарсы шықты, бірақ финалда Эден норвегиялықты тағы да жеңді. Бұл Эденнің үшінші жеңісі болды, ол әлем чемпионы атағына ие болу үшін жеткілікті болды. Фредериксен 10000 метрде алғашқы ресми әлемдік рекордты орнатты. Соңғы жарыста жалғыз сырғыған Эден бірінші айналымнан кейін құлап, жарыстан шығып кетті. Жеңісінен кейін Эденді туған қаласы Харлемде көпшілік зор қуанышпен қарсы алды. Ол бүкіл елге танымал болды. Келесі қыста Эден Норвегияның Хамар қаласында жаттықты және 1894 жылдың ақпан айының басында Стокгольмге әлем чемпионатына қатысты. Ауа райы нашар болғандықтан чемпионат жақын орналасқан Салтсёбаден қаласында өтті. 500 метрде Эден Фредериксенмен бірге жарысты. Норвегиялық бұрыс старт берді, бірақ финиш сызығына жеткенше осы туралы білмеді. Оған дереу қайтадан сырғып өту ұсынылды, бірақ ол қалпына келгісі келді. Эден Фредериксеннің дисквалификацияланатынына сенімді болды, жалғыз сырғып өтіп, 50.4 секундта аяқтады. Фредериксен екінші әрекетінде де осы уақытты көрсетті. Жап Эден тең түсуді қаламай, Фредериксен жеребе тартқаннан кейін жеңіске жетті. Эден 10 000 метрде әлемдік рекордты жаңартты. 19:12.4 нәтижесімен ол қалғандардан жарты минутқа озып кетті. Үшінші қашықтықта ол Эйнар Халворсенге есе жіберіп, әлем чемпионы атағынан қағылды. Эден соңғы қашықтықты аяқтауға үлкермеді, себебі құлап қалды. Екі аптадан кейін Хамарда Еуропа чемпионаты өтті. Эден бірінші күні қатты желдің себебімен ресми түрде жарысқа қатыса алмады. Алайда ол қонақүйдің бір бөлмесінде қызметші қызбен бірге болды. Эден екінші күні мұзға оралып, 5000 метрде 8:37.6 минутта жеңіске жетті – бұл әлемдік рекорд. Бұл рекорд Николай Струньников 0,4 секундқа жаңартқанша, шамамен 17 жыл бойы сақталды.

Жеке деректер

Көзді көз: жылдам шана сырғанау базасы. eu

Әлемдік рекордтар

ДисциплинаУақытКүніОрын1,500 м2:35.011 1893 жылдың қаңтары Патерсволде10,000 м19:12.410 1894 жылдың ақпаны Неглингвикен5,000 м8:37.625 1894 жылдың ақпаны Хамар1,500 м2:25.423 1895 жылдың ақпаны Хамар10,000 м17:56.023 1895 жылдың ақпаны Хамар Source: SpeedSkatingStats. com

Мұра

Амстердамдағы Jaap Edenbaan (ашық) және Jaap Edenhal (жабық) мұз тебу ареналары Еденнің құрметіне аталған. 1972 жылдан бері жылдың үздік голланд спортшысы Жап Эден жүлдесімен марапатталады. Осы жетістік үшін сыйлық – Билтховен қаласынан шыққан суретші және мүсінші nl (1937 жылы туған) салған мүсін және ол Еденнің атымен аталады.