Кіріспе

Арнайы мақсаттағы жеке қару (SPIW) – АҚШ армиясының ұзақ жылдар бойы жүргізілген бағдарламасы, флешетка атып шығаратын "мылтықты" әзірлеуге бағытталған, бірақ басқа да идеялар да қарастырылды. Бұл идеялар Болашақ мылтық бағдарламасы аясында және 1980 жылдары Жаңа өркендеген ұрыс мылтығы бағдарламасында сынақтан өтті, алайда ешқайсысы M16 мылтығын ауыстыруға лайық жүйеге әкелмеді.

SALVO жобасы

Жеке қаруды флешеткамен ату идеясы Армияның SALVO жобасы кезінде нақты бастау алды. SALVO бұрынғыда атыс жылдамдығы жоғары шағын қарудың 1950-ші жылдары әзірленген үлкен "толық қуатты" қарулардан гөрі әлдеқайда қауіпті екенін анықтаған болатын және атыс жылдамдығын арттырудың ең тиімді жолын табу үшін бірнеше бағытта зерттеу жүргізді. SALVO екі оқты бірге тізбелейтін "дуплекстік оқтаулы" қарулардың бірнеше үлгісін жасады, ал Springfield Armory және Olin/Winchester көп ұңғылы қарулармен айналысты. SALVO сынақтарынан бұрын AAI Corporation-ның Ирвин Барр жеке және көп флешет патрондарын әзірлеп келді. Әскери-теңіз күштері осы идеяға қызығушылық танытып, Кемелік зерттеулер кеңсесінен дамуға қаражат бөлді, нәтижесінде 32 флешетка атуға арналған 12 калибрлі оқ-дәрі жасалды. Кейіннен Армия да қаржы қосты және AAI SALVO жобасына қатысуға шақырылды. SALVO сынақтарында олар стандартты болатты кеспеге "жеңіл салмағын ескерсек, өте жақсы" енуге қабілетті екенін көрсетті, бірақ оқтардың шашырауы соншалықты көп болды, олардың тиімділігі шектеулі болды. Даму жұмыстары Winchester Model 70 мылтығын жаңа XM110 5.6x53 мм оқтарымен жабдықтау арқылы жалғасты, бұл оқтар бір флешеттаны атуға арналған. Нәтижесінде .308Win (7.62×51 мм НАТО) оқтарына қарағанда біршама дәлдігі төмен, бірақ теңдей ену тереңдігіне және өте тегіс траекторияға ие қару пайда болды. Оны көздеусіз-ақ атуға болады. Бұл олардың өте жеңіл қарудан өте жоғары жылдамдықпен атылуы мүмкін екенін білдірді. SALVO жобасы 1951 жылы басталды және бірнеше оқты ату нысанаға тигізу мүмкіндігін арттырады деген болжамға негізделді. Жеңіл оқ-дәрі түрлері мен мылтық/граната тартқыштарының комбинациялары қарастырылды. Флешеттердің дәлдігі жеткіліксіз екені және әрбір оқ атылғанда шыны талшықтан жасалған сынықтардың ұшып шығатыны анықталды. SALVO қару-жарақ пен оқ-дәрілерді зерттеуге, оларды жасауға емес, көбірек бағытталды. Ол .308 (7.62 мм) оқтарынан кіші, жоғары жылдамдықты оқ-дәрілердің салмағы аз болған кезде бірдей немесе одан да көп зиян келтіретінін анықтады. Сондай-ақ, толық автоматты атыс тигізу ықтималдығын арттырмайтыны белгілі болды. Армия осы кезде тек толық автоматты қаруларға қызығушылық танытқандықтан, Барр осы идеяны тез сынап көру үшін көп ұңғылы прототип жасауды ұсынды. Жобаға бірнеше көп ұңғылы мылтықтар қатысты. Нәтижесінде "атып шығару симуляторлары" 1961 жылы сынақтан өтті, ал жалпы қорытынды флешеттің жеңіл салмағы оны өте жоғары жылдамдықпен атуға мүмкіндік береді, базалық көрсеткіш 2300 айналым/мин, 60 оқпен толық зарядталған қарудан. Осыған байланысты Армия осы қаруға үлкен қызығушылық танытты. SALVO жобасының қорытындысы Armalite AR 15 қаруын қабылдау болды, ол кейін M16 мылтығына айналды.

NIBLICK жобасы

Сол уақытта Армияның Операциялық зерттеулер бюросы (ОРО) NIBLICK жобасы бойынша жұмыс істеді, ол SALVO-ға жалғасқан, заманауи граната лақтырушыны әзірлеуге арналған. Олар бастапқы мылтық типті оқтарға қызығушылық танытып, арнайы флешетка атуға арналған қаруды граната лақтырушымен біріктіріп, SPIW әзірлеуді ұсынды. Соңғы талаптар нәтижесінде бір стволдан флешеткалар, екіншісінен гранаталар атылатын қару жасалды. Ол үш граната мен 60 флешеткамен толық зарядталған күйде салмағы белгілі бір шектен аспауы керек еді. Шарт бойынша тендерге төрт компания жауап берді: AAI, Springfield Armory, Winchester Arms және Harrington & Richardson. AAI бастапқы 5.6×53 мм XM110 оқтарын пайдаланды, ал Springfield пен Winchester жаңа 5.6×44 мм XM144 патронын қолданды. H&R дизайны XM144 оқын өздерінің патронына жүктеді. H&R дизайны ең жетілгені болды. Ол үш бұрышты пластикалық оққа үш пластикалық саботтың арасына садақты орнатты. Атыс кезінде саботтар кішкентай "қосалқы стволдарда" тасталды, ал садақ негізгі стволмен жалғасты. Оқ жеңіл болғанымен, қарудың өзі толық зарядталғанда ауыр болды, сондықтан ол жарыстан тез шығарылды. Winchester дизайны кері соққыны сіңіретін "жұмсақ кері соққы" құрылымын қолданды. Мақсаты – пружина толығымен сығылғанға дейін үш оқ атқылау, яғни жарылыс аяқталғанға дейін кері соққы өте аз болуы. Бұл жарылыс атудың дәлдігін арттыруға арналған, бірақ жүйе толыққанды жұмыс істемеді және кейіннен тоқтатылды. Алайда, граната лақтыру бөлігі қызықтырақ болып шықты, сондықтан жұмыс сол бөлікте жалғасты. Springfield дизайны орналасуы бойынша ерекшеленді. Ол екі 30 оқтық дүңгіршені bullpup схемасында біріктірді, алдымен алдыңғы дүңгіршеден оқтар алынды. Бірақ олардың үлкен гранаталық дүңгіршесі салмақты арттырды, оны азайту қиын болды. AAI дизайны ең аз жетілгені болды. Флешетка ату бөлігі ауыр болғанымен, минутына 2400 оқ ату жылдамдығымен жұмыс істеді. Олардың граната лақтырушысы қарапайым, бір рет атуға арналған қару болды; оның жартылай автоматты нұсқасы сынақтарға дайын болмады. Сынақтардың қорытындысы бойынша ешбір қару жауынгерлік жүйеге әзір емес екені анықталды. Алайда, AAI флешеткасы мен Winchester гранатометтері жалпы даму үшін қызығушылық тудырды. Көбірек алаңдатарлық нәрсе – флешетка концепциясының жалпы сынақтарының нәтижелері болды. Қарулар өте жоғары ату жылдамдығы мен жақсы тегілуді қамтамасыз еткенімен, оқтардың өзі өндіруге өте қымбат болды, ал садақтар тіпті күшті жаңбырда да ұшу бағытын өзгерте алатын. Сонымен қатар, оқтар өте қатты дыбыс шығарды және үлкен жарық шықты, сондықтан қаруды қараңғыда оңай көруге болады. Сынаудың екінші кезеңі өтті, Springfield моделі бір рет пайдаланылатын дүңгіршесі бар Winchester гранатометін қабылдады және флешетка дүңгіршелері үшін жаңа жақтан орналасу схемасын қолданды. AAI дизайны енді толыққанды жартылай автоматты лақтыру құрылымымен және жаңа пластикалық тұтқа/нұсқау жүйесімен жабдықталды. Екі жаңартылған нұсқа да сенімді емес болып шықты және екеуі де шекті салмақтан асып кетті. 1966 жылы SPIW "техникалық қызмет көрсету режиміне" ауыстырылды және M16 қабылданды. AAI төмен деңгейде дамуды жалғастырды және ақырында XM19 сенімділігін күрт арттыра алды. Бірақ бұл тағы бір мәселені анықтады: патрон ішіндегі жылу жинақталуы "жануға" жеткілікті болды. Армияның басқару құрылымындағы өзгерістер және M16 қабылдануы SPIW-ге деген қызығушылықты азайтты, нәтижесінде жобаның тоқтауына жол берілді. AAI-дің бастапқы "қарапайым" граната лақтырушысы үлкен жетістікке жетті: ол 1968 жылы M203 ретінде таңдалды және M16-мен бірге қолданылатын қаруға айналды.

Болашақтағы мылтық бағдарламасы

1969 жылы армия Болашақ мылтық бағдарламасын бастады және AAI-ді General Electric-тің қос циклді мылтығына, Спрингфилд SALVO дизайнының туындысына қарсы қатысуға шақырды. (Спрингфилд 1968 жылы жабылған болатын.) 1950 жылдардағы алғашқы SALVO сынақтарын еске түсіретін бірнеше флешеткалар немесе кішкентай оқтар ("микро калибр") қолданылған басқа да үлгілер де ұсынылды. Алайда, бағдарлама АҚШ Конгресі тарапынан ақшаның бекер шығындалуы ретінде сынға ұшырады және оны қысқартуға мәжбүр болды. 1974 жылы сынақтар басталды. AAI үлгісі тосқауылға ұшырап, алтыдан астам рет атыс жасай алмады. Француздар жасаған VFIW шабуыл мылтығы да қатысуға мүмкіндік алған.

Қарулы қаруы (ACR)

Флешеткалы оқ-дәрілерді қолдану идеясы соңғы рет 1986 жылы өткен Advanced Combat Rifle (ACR) сынақтары барысында қайта қарастырылды. Бірнеше үлгі ұсынылды, қарапайым Colt ACR-ден бастап, Steyr ACR сияқты ерекше флешеткалы дизайнға дейін. Осы уақытқа дейін жеке флешетка оғының негізгі мәселесі шешілгенімен, сынаққа ұсынылған ең бір қарудың өзі армия сынақтарында талап етілген M16-ға қарағанда 100% жақсартуды көрсетпеді. Бұл, стрессте болған жауынгерлердің жасаған қателіктерін, бір басуда бірнеше оқ ату арқылы толықтыруға болады деген болжамға негізделген. ACR бағдарламасының қорытындысы, бірнеше оқ атудың өзі атушының қатесін толыққанды өтеуге жеткіліксіз екенін көрсетті.