Кіріспе

Испан зерттеушісі, Пинзон ағаларының ең үлкені Мартин Алонсо Пинзон, (maɾˈtin aˈlonso pinˈθon; Palos de la Frontera, Huelva; шамамен 1441 – шамамен 1493) Оның кіші інісі Висенте Яньес Пинсон «Нинья» кемесінің капитаны болды, ал ортаңғы інісі Франсиско Мартин Пинсон «Пинта» кемесінің маэстресі (бірінші маты) болды.

Палос қаласындағы Пинзон отбасы

Пинзондар 15 ғасырдың соңында Палос-де-ла-Фронтераның белгілі отбасыларының бірі болды. Отбасының және олардың атының шығу тегі туралы бірнеше қайшылы теориялар бар (Пинзон отбасына қараңыз). Оның әкесінің әкесі Мартин есімді теңізші және суға батушы болған; бұл оның атының бірінші немесе соңғы бөлігі екені белгісіз, сондай-ақ оның замандастары арасында Пинзон тегі болған ба, әлде лақап аты болған ба да белгісіз. Оның әкесі Мартин Пинсон есімді теңізші болса, анасы Висенте Майор аталған. Мартиннің отбасы жергілікті тұрғын Мария Альвареске үйлендірген. Пинзон Колумбтың Жаңа әлемді ашуында оны басшылыққа алуда ерекше сенімділік көрсеткен. Колумб Испанияға келгенге дейін Португалияда болғанда Мартин Алонсо туралы білген болуы мүмкін, себебі ол соғысқа қатысқанымен қатар, португалдықтардың ізінен Канар аралдары мен Гвинеяға сапар шеккен, онда бай балық шаруашылығы және алтын, дәмдеуіштер мен құлдар саудасының мүмкіндіктері бар еді.

Ашық сапарға дайындық

1492 жылғы 23 мамырда Палос тұрғындарына корольдік жарлық оқылды, онда католик монархтары Изабелла мен Фердинанд белгілі бір тұрғындарға Колумбқа екі каравельді беруді және онымен бірге "Олардың Биліктерінің бұйрығымен" ("por mandado de Sus Altezas") жасаған саяхатына қатысуды, сондай-ақ қала корольдік шешімді құрметтеуі керектігін бұйырды. Осы шамада Пинзон Римнен әдеттегі сауда сапарынан оралды. Ла-Рабида монастырының францискан монахтары Колумбты Пинзонмен таныстырды. Пинзонның досы, қалада өте беделді, тәжірибелі теңізші Пэро Васкес де ла Фронтера, Пинзонды бұл жобаны моральдық және экономикалық тұрғыдан қолдауға ықпал етті. Колумбтың жоспарына деген адалдығының айқын белгісі ретінде Пинзон сапарға жұмсалатын шығынға жарты миллион ("medio cuento") мараведис ақша төледі, бұл монархия бөлген соманың жартысына тең еді. Кеме иесі және тәжірибелі теңізші ретіндегі беделінің арқасында, сондай-ақ Тинто-Одиел аймағындағы даңқымен ол лайықты экипаж жинауға мүмкіндік алды. Ол корольдік жарлық бойынша Колумбтың бұрын басып алған кемелерін босатып, сондай-ақ өзі жалдаған адамдарды босатып, кәсіпорынды өзінің "Пинта" және "Нинья" каравельдерімен қамтамасыз етті, олардың өзінің тәжірибесінен жақсырақ және саяхатқа көбірек сай келетінін білді. Бұдан әрі, ол Палос, Могуер және Уэльва қалаларында жүріп, туыстарын мен достарын сафқа тұруға көндірді, олардан мүмкіндігінше жақсы экипаж құрды. "Плейтос-коломбинос" куәлігінде айтылғандай, ол "халықты оған және оның ұлдарына тиесілідей қорғауға және жігерлендіруге тырысты". Оның сапына Палостан Кристобаль Квинтеро және Могуерден Ниньо ағайындылары кірді.

Саяхат

1492 жылдың 3 тамызында Санта-Мария, Пинта және Ниня кемелері Палостан ашылу сапарына шықты. Адмирал Колумб бас флагман – Санта-Марияның капитаны болды, Пинзон – Пинтаның капитаны, ал оның ортаңғы інісі Франсиско – кеме шебері болды. Америка құрлығын Пинта кемесінен Родриго де Триана бірінші болып көріп шықты. Сапар барысында Пинзон өзін шебер теңізші және көшбасшы ретінде бірнеше рет көрсетті. Канар аралдарына жол тартқанда Пинтаның рулі бұзылып қалғанда, Санта-Мариядан көмекке жақындау мүмкін болмаған Колумб, Мартин Алонсо Пинзонның күшті және тапқыр екенін білген соң, аздап алаңдады. Ол Пинтаның бұзылған рулінің мәселесін шешіп, теңізге қайта орала алды. 1492 жылдың 6-7 қазан аралығында Колумб Санта-Марияның шаршаған және көңілі қашқан экипажы арасында тәртіпті қалпына келтіре алмағанда, Мартин Алонсо өзінің басшылық қабілетімен жағдайды шешуге қол жеткізді. Ернан Перес Матеос соңынан, қырық жылдан кейін куәлік бергендей: жер табылмайынша, Колумбпен бірге кеткендер оған қарсы бүлік көтеріп, жоғалғандарын айтқан. Сонда Колумб Мартин Алонсоға осы адамдар арасында не болып жатқанын және олардың не істеу керектігін сұрады. Мартин Алонсо Пинзон оған былай деп жауап берді: «Мырза, олардың алтауын дарға асып, теңізге тастаңыз. Егер сіз батыл болмасаңыз, мен және бауырларым оларға жақындап, осы істі істеуге дайынбыз. Мұндай биік ханшайымдардың бұйрығымен шыққан флот жақсы жаңалықсыз қайта оралмауы керек». Ол сонда олардың рухын қайтаруға болатынын айтты. Колумб: «Мартин Алонсо, осы кісілермен жақсыласып, тағы сегіз күн саяхаттайық. Егер сол уақытта жер таппасақ, не істеу керектігін шешеміз» деді. Сол кезде Пинзон Колумбқа бағытты өзгертуді ұсынды. Осы өзгеріс экспедицияны 1492 жылдың 12 қазанында Гуанаханиге жеткізді. Пинзон мен оның бауырларының, әсіресе Висентенің осы және басқа да іс-әрекеттері тарихшыларды оларды «Американы бірге ашқандар» деп қарастыруға итермеледі. Себебі олардың көмегі, қолдауы және батылдығы болмағанда Колумб, кем дегенде сол уақытта және сол жерде, ашылу сапарына жете алмас еді. Pleitos colombinos кезінде патшалық прокурордың бірі Пинзонның Индияны ашуда Колумбтан гөрі маңызды рөл атқарғанын айтқан.

Қайту сапары мен өлім

Испанияға қайту сапарында Пинзонның кемесі Азор аралдарының оңтүстік-батысындағы дауылды ауа-райы салдарынан Колумбтан бөлініп қалды. Колумб 4 наурызда Лиссабонға жетті; кейіннен ол нашар ауа-райының кесірінен Португалияға қонуға мәжбүр болғаны үшін сот алдында қиындықтарға тап болды. Пинзон, нашар ауа-райына және күшті оңтүстік желдерге қарамастан, португалдық емес, испандық жерге қонуға үміттенді. Колумбтың жоғалып кеткеніне сеніп, немесе оны басып озуға тырысып, ол патша мен патшайымға хат жіберді; кейбіреулер оның ұлы жаңалықтардың даңқын өзіне тағуға тырысқанын, ал басқалары оны осы айыптаудан қорғады; аталған хаттың өзі жоғалған. Қалай болғанда да, ол соттан елеңдеп қалып, Колумбтың басшылығында ғана болуы керектігін естіді. Пинзонның немесе Колумбтың Лиссабоннан жіберген хаты бірінші болып сотқа жеткені белгісіз, сондай-ақ Пинзонды сотқа шақырмау Колумбтың жоғары мәртебесінен, Колумбтың Пинзонға қарсы айыптауларынан немесе Пинзонның ауруы мен қазасы туралы хабарлардан туындағаны да белгісіз. Пинзон 15 наурызда 1493 жылы Палосқа оралды, дәл сол күні «Нинья» кемесі саяхаттың бастапқы нүктесіне жетті. Шаршап, қайта-қайта қызудан зардап шеккен ол, күйеуі қайтыс болғаннан бері әкесімен бірге тұратын әйел еді, және әкесінен екі заңсыз бала – Франсиско мен Инес Пинзон дүниеге келді. Франсиско Медель мен Эрнан Перес Матеос куәліктеріне сәйкес, ол Ла Рабида монастырына жеткізілді, онда қайтыс болды; оның өсиетімен сол жерге жерленді. Пинзонның қайта-қайта қызуы сифилис болды деген болжам бар. Сифилис жаңа дүниеден тараған және Колумбтың экипажы оны Еуропаға алғаш әкелген деген теория ұзақ жылдар бойы талқыланды. Соңғы генетикалық зерттеулер бұл теорияға сенімділікпен қарауға мүмкіндік береді. Дегенмен, егер Пинзон сапар барысында осы ауруға шалдыққан болса да, оның өліміне себеп болғаны екі күмәнді. Үшінші сатыдағы сифилис әдетте 3-15 жылдан кейін ғана көрінеді. Сондай-ақ, кейбір тарихшылар Мартин Алонсо Пинзонды оның інісі Франсискомен шатастырған болуы мүмкін, ол осы ауруға шалдыққан деп саналады. Фернандес Дуро Пинзонның «кешірілмейтін қылмысы» – Колумбтан гөрі көбірек алтынға ие болуындағы сәттілігі мен шеберлігі болды деп жазады.

Мұра

Мартин Алонсо Пинзон ағасымен бірге Галапагос аралдарындағы Пинзон аралының атымен аталады. Ол 1992 жылы шыққан «1492: Бейнеді жаулау» фильмінде Чеки Карио және «Кристофер Колумб: Ашу» фильмінде Роберт Дэви рөлін ойнады.