Кіріспе
Атыс қаруына арналған оптикалық көздеу құрылғысы
Телескоптық көздеу, көбінесе бейресми түрде "ауқым" деп аталады, бұл сыну телескопы негізінде жұмыс істейтін оптикалық көздеу құрылғысы. Оптикалық компоненттер түнгі көру немесе смарт-құрылғы мүмкіндіктерін қосу үшін оптоэлектроникамен үйлестірілуі мүмкін.
Тарих
Алғашқы тәжірибелер 17 ғасырдың басында атысшыларға оптикалық нысана алу құралдарын жасауға бағытталған. Ғасырлар бойы телескоптық көріністердің әртүрлі оптикалық бағыттау құралдары мен бастапқы үлгілері жасалды, олардың практикалық және өнімділік шектеулері болды. 1630 жылдардың соңында ағылшын астрономы Уильям Гаскойн Кеплер телескобымен тәжірибе жасады және оны ашық қалдырды. Кейін ол жәндік торының жағдайдың ішіне тоқылғанын, ал телескоп арқылы қарағанда торының алыс нысандармен бірдей фокусқа түскенін байқады. Гаскойн бұл қағиданы астрономиялық бақылауларында қолдануға болатын телескоптық көзді жасау үшін пайдалануға болатынын түсінді. blockquote "Бұл, басқа барлық нәрселер сияқты, құдайдың қалауымен пайда болған керемет құпия, оның нұсқауымен ашық жағдайда тоқылған жәндік жібі маған екі линзамен күн туралы тәжірибе жасап жатқанда, күтпеген білімді алғаш рет берді. Егер мен осы шыныға [окулярға] ең жақсы көрінетін жіпті орналастырсам, содан кейін екі линзаны біріктіріп, кез келген нысанға қашықтығын реттесем, мен оны бағыттаған кез келген жерде көретінмін" - Уильям Гаскойн. Сол жылы Джеймс Линд пен капитан Александр Блэр телескоптық көзді қамтитын қаруды сипаттады. Алғашқы мылтық көзі 1835-1840 жылдары жасалды. 1844 жылы жазылған "The Improved American Rifle" кітабында британдық-американдық инженер Джон Чэпман Нью-Йорк штатының Утика қаласындағы қару жасаушы Морган Джеймс жасаған көзді сипаттады. Чэпмен Джеймспен бірге "Чэпмен-Джеймс" көздің концепциясы мен дизайны бойынша жұмыс істеді. 1855 жылы Нью-Йорк штатының Сиракуза қаласындағы оптик Уильям Малколм өзінің телескоптық көзін шығара бастады, телескоптарда қолданылатын ахроматтық линзаларды қамтитын түпнұсқалық дизайнды пайдаланды және жел мен биіктік реттеуін жақсартты. Бұл Малколм көздері 3x және 20x ұлғайту арасында болды (мүмкін одан да көп). Малколм мен Вермонт зергері Л.М. Амидон жасаған көздер Америка Азаматтық соғысы кезінде стандартты мергендік жабдығы болды. Сол кезеңдегі басқа телескоптық көздер Дэвидсон және Паркер Хейл болды. 1880 жылы Аугуст Фидлер (Австрияның Стронсдорф қаласы), неміс князі Рейстің орман комиссары болды. Кейіннен қолғаптар мен скаут мылтықтарына арналған аса ұзын көз рельефі бар телескоптық көздер пайда болды. Ұзын көз рельефінің (LER) телескоптық көзінің тарихи мысалы – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Karabiner 98k мылтықтарында қолданылған неміс ZF41. Адамның нашар көріну/түнгі пайдалану үшін портативті көздің алғашқы үлгісі – Zielgerät (мақсат құрылғысы) 1229 (ZG 1229), сонымен қатар оның кодтық атауы Vampir ("вампир") арқылы белгілі. ZG 1229 Vampir – бұл 0-ші буынның белсенді инфрақызыл түнгі көру құрылғысы, ол негізінен түнгі пайдалану үшін жасалған StG 44 шабуыл мылтығына арналған Вермахт үшін жасалды. ZG 1229 Vampir жүйесін әскерилерге беру 1944 жылы басталды және ол 1945 жылдың ақпанынан бастап Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдеріне дейін ұрыста аз мөлшерде қолданылды.
Түрлері
Телескоптық көзқарастар оптикалық ұлғайту (яғни "қуаты") және объектив линзасының диаметрі бойынша жіктеледі. Мысалы, "10×50" – 50 мм объектив линзасы бар 10 есе тұрақты ұлғайтуды білдіреді. Жалпы алғанда, үлкен объектив линзасының диаметрі, жарық ағынын жақсырақ жинау қабілетіне байланысты, үлкен шығу саңылауын қамтамасыз етеді, демек, көзге жарық кескінін береді. Алғашқы телескоптық көзқарастардың көпшілігі тұрақты қуатты болды және олар, негізінен, арнайы жасалған көру телескоптары еді. Өзгермелі ұлғайтуы бар телескоптық көзқарастар кейінірек пайда болды және олар эректор линзаларының артындағы масштабтау механизмін қолмен реттеу арқылы өзгертілді. Өзгермелі қуатты көзқарастар әртүрлі қашықтықта, нысананың мөлшері мен жарық жағдайларында ату кезінде көбірек икемділік ұсынады және төменгі ұлғайту параметрлерінде салыстырмалы түрде кең көру бұрышын қамтамасыз етеді. Өзгермелі көзқарастардың белгіленуі мынадай: ең төменгі ұлғайту – ең жоғарғы ұлғайту × объектив линзасы, мысалы, "3-9×40" – 3 есе мен 9 есе арасында өзгермелі ұлғайтуы бар телескоптық көзқарас және 40 мм объектив линзасы. Өзгермелі қуатты көзқарас ұлғайтуының ең жоғарғы және ең төменгі мәндері арасындағы қатынас "зум коэффициенті" деп аталады. Қызығы, кейбір ескі телескоптық көзқарастар, көбінесе неміс немесе басқа еуропалық өндіріс, басқа жіктеуге ие, онда белгілеудің екінші бөлігі жарық жинау қуатына қатысты. Мұндай жағдайларда 4×81 (4 есе ұлғайту) көзқарасы 2.5×70 (2.5 есе ұлғайту) көзқарасынан жарықрақ көрініс береді деп есептеледі, бірақ объектив линзасының диаметрі кескіннің жарықтығына тікелей байланысты емес, себебі жарықтыққа ұлғайту коэффициенті де әсер етеді. Әдетте, ертедегі көзқарастардың объективтері заманауи көзқарастарға қарағанда кішірек болады, мысалы, 4×81 көзқарасының объективі 36 мм, ал 2.5×70 көзқарасының объективі шамамен 21 мм болуы керек (салыстырмалы жарықтық – мм-де өлшенген шығу саңылауының квадраты; 36 мм объектив диаметрін 4 есе ұлғайтуға бөлгенде 9 мм шығу саңылауы алынады; (9×9=81)).
Призмалық телескопиялық көз
Салыстырмалы түрде жаңа телескоптық көздің түрі, призмалық телескоптық көз, призмалық көз немесе "призмалық көлденең" деп аталады, дәстүрлі телескоптың бейнені түзетуші релелік линзаларын шатыр призмасының дизайнымен алмастырады – бұл дизайн ықшам бинокльдерде, монокулярларда және бақылау көлденеңдерінде жиі кездеседі. Төс сызығы призманың ішкі жарық сығылу беттерінің біріне қашалып салынған, бұл призманың арт жағынан, тіпті активті жарықтандыру өшірілген кезде де, оны жарықтандыруға мүмкіндік береді. Призмалық көзқарастар оптикалық телескоптар болғандықтан, пайдаланушының астигматизмін түзетуге қабілетті. Призмалық көлденеңдер дәстүрлі телескоптық көлденеңдерге қарағанда жеңіл және ықшам, бірақ көбінесе төмен үлкейту диапазондарында (әдетте 2×, 2,5×, 3× немесе көбінесе 4×, кейде 1× немесе 5× немесе одан да көп) тұрақты үлкейтуге ие, қысқа/орташа қашықтықта атуға қолайлы. Ең белгілі мысалдардың бірі – АҚШ Теңіз корпусы, АҚШ Армиясы және АҚШ Әріден Арнайы Операциялар Командасы қолданған, жауынгерлік сынақтан өткен Trijicon ACOG, бірақ өзгермелі үлкейтуге ие призмалық көлденеңдер де бар, мысалы, Канада армиясы қолданатын ELCAN Specter DR/TR сериясы.
Қуаттылығы аз өзгермелі оптикалық
Төмен ұлғайту диапазонындағы (1–4×, 1–6×, 1–8×, тіпті 1–10×) өзгермелі зумды телескопиялық көріністер төмен қуатты өзгермелі оптика немесе LPVO деп аталады. Бұл телескоптық көріністер көбінесе кірістірілген торша жарықтандырумен жабдықталады және 1× ұлғайтуға дейін реттелуі мүмкін. Төмен ұлғайту көбінесе жақын және орта қашықтықтарда қолданылатындықтан, LPVO-ларда параллакс компенсациясы болмайды (бірақ кейбір сирек модельдерде болады) және окулярдың алдында толық цилиндрлі пішінге ие, өйткені кескіннің жарықтылығы көбінесе жеткілікті, жарық жинауды жақсарту үшін үлкен объектив қажет емес. Көптеген LPVO-ларда торшалар екінші фокустық жазықтықта орналасқан, бірақ соңғы кезде бірінші фокустық жазықтықтағы LPVO-лар да танымал болды, әсіресе 6×-тан жоғары зум коэффициенті барлар. LPVO-ны "AR көлденеңдері" немесе "carbine көлденеңдері" деп бейресми түрде де атайды, себебі заманауи спорттық мылтықтардың және құқық қорғау органдары, үйді қорғау және практикалық атудан ләззат алатын адамдар арасында кең таралған шағын "тактикалық" стильдегі жартылай автоматты мылтықтардың танымалдылығы артып келеді.
Оптикалық параметрлері
Телескоптық көздегіштер әдетте оларға арналған нақты қолдану үшін жасалады. Осы әртүрлі конструкциялар белгілі бір оптикалық параметрлерді құрайды. Бұл параметрлер:
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Ұлғайту – Окулярдың фокустық қашықтығының объективтің фокустық қашықтығына бөлінген қатынасы телескоптың сызықтық ұлғайту күшін береді. Мысалы, 10 еселік ұлғайту нысанды 10 есе жақын көрсетеді. Ұлғайту дәрежесі телескоптық көздегіштің қандай мақсатта қолданылатынына байланысты. Төменгі ұлғайтулар дірілге аз сезімталдықты қамтамасыз етеді. Жоғары ұлғайту көріс өрісін кішірейтеді.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Объектив линзасының диаметрі – Объектив линзасының диаметрі бейне жасау үшін қанша жарық жиналатынын анықтайды. Ол әдетте миллиметрмен беріледі.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Көріс өрісі – Телескоптық көздегіштің көріс өрісі оның оптикалық конструкциясымен анықталады. Ол әдетте сызықтық мәнде, мысалы, қанша метр (фут) ені көрінетіні, немесе градустармен, қанша градус көруге болатыны ретінде көрсетіледі.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Шығу оқушысы – Телескоптық көздегіштер объективпен жиналған жарықты сәулеге шоғырландырады, оның диаметрі объектив диаметрін ұлғайту күшіне бөлгенге тең. Жарық жинаудың максималды тиімділігі және ең жарқын бейне үшін шығу оқушысы жас, қараңғыға бейімделген адамның толық кеңейген оқушысының диаметріне тең болуы керек – шамамен 7 мм, жасқа қарай кемиді. Егер окуляріден шығатын жарық конусы оқушыдан үлкен болса, оқушыдан тысқары жарық визуалды ақпарат беру тұрғысынан "құнсызданады". Дегенмен, үлкен шығу оқушысы көзді жарық алатын жерге орналастыруды жеңілдетеді: жарықтың үлкен шығу оқушысы конусының кез келген жері жарайды. Осы оңай орналасу виньеттеуді болдырмауға көмектеседі, ол жарық жолы ішінара бұғатталғанда пайда болатын қараңғы немесе бұлыңғыр көрініс. Сондай-ақ, бұл бейнені жылдам табуға мүмкіндік береді, бұл жылдам қозғалатын жануарларға нысана қою кезінде маңызды. Тар шығу оқушысы бар телескоптық көздегіш те шаршатуға себеп болуы мүмкін, өйткені пайдалы бейне алу үшін құралды көздің алдында дәл сол жерде ұстау керек.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Еуропалықтардың көпшілігі телескоптық көздегіштерін қараңғыда, таңертең және түнде пайдаланады, осы кезде оқушылары үлкен болады. Сондықтан күндізгі шығу оқушысының 3-4 мм шамасындағысы барлыққа қолайлы стандарт емес. Ұңғыл, пайдаланудың оңайлығы және қолданудағы икемділік үшін үлкен шығу оқушысы бар үлкен телескоптық көздегіштер қанағаттанарлық таңдау болып табылады, тіпті олардың мүмкіндігі күндіз толық пайдаланылмаса да.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Көздің рельефі – Көздің рельефі – артқы окуляр линзасынан шығу оқушысына немесе көзге дейінгі қашықтық. Бұл - көрерменнің виньеттеусіз бейне көру үшін көзін окулярдың артына қандай қашықтықта орналастыруы керек екенін көрсетеді. Окулярдың фокустық қашықтығы неғұрлым ұзын болса, көздің рельефі де соғұрлым жоғары болады. Типтік телескоптық көздегіштерде көздің рельефі 1-ден бастап 2-ге дейін болуы мүмкін, бірақ барлаушы мылтықтар немесе тапаншалар үшін арналған телескоптық көздегіштерге виньеттеусіз бейне беру үшін әлдеқайда ұзын көздің рельефі қажет. Салыстырмалы түрде ұзын көздің рельефі бар телескоптық көздегіштер периорбитальды жаралар мен көзге зақым келтіруден сақтану үшін қолайлы, әсіресе, қорды тұрақты ұстау қиын болған жағдайларда, металл окулярмен соқтығысудан ("космос тістеуі" деп аталады) туындайтын жағдайларда. Көздік әйнек киетін адамдар үшін көздің рельефі маңызды, өйткені көздің алдындағы көздік әйнек көзге соғылғанға дейін қол жетімді физикалық кеңістікті қысқартады, сондықтан көздің рельефі ұзақ болуы керек.
Magnification – The ratio of the focal length of the eyepiece divided into the focal length of the objective gives the linear magnifying power of telescopes. A magnification factor of 10, for example, produces an image as if one were 10 times closer to the object. The amount of magnification depends upon the application the telescopic sight is designed for. Lower magnifications lead to less susceptibility to shaking. A larger magnification leads to a smaller field of view. Objective lens diameter – The diameter of the objective lens determines how much light can be gathered to form an image. It is usually expressed in millimeters. Field of view – The field of view of a telescopic sight is determined by its optical design. It is usually notated in a linear value, such as how many meters (feet) in width will be seen at , or in an angular value of how many degrees can be viewed. Exit pupil – Telescopic sights concentrate the light gathered by the objective into a beam, the exit pupil, whose diameter is the objective diameter divided by the magnifying power. For maximum effective light gathering and brightest image, the exit pupil should equal the diameter of the fully dilated iris – for a youthful dark adapted human eye about 7 mm, reducing with age. If the cone of light streaming out of the eyepiece is larger than the pupil it is going into, any light shining outside the pupil is considered "wasted" in terms of providing visual information. However, a larger exit pupil makes it easier to put the eye where it can receive the light: anywhere in the large exit pupil cone of light will do. This ease of placement helps avoid vignetting, which is a darkened or obscured view that occurs when the light path is partially blocked. And, it means that the image can be quickly found which is important when aiming at game animals that move rapidly. A narrow exit pupil telescopic sight may also be fatiguing because the instrument must be held exactly in place in front of the eyes to provide a useful image. Finally, many people in Europe use their telescopic sights at dusk, dawn and at night, when their pupils are larger. Thus the daytime exit pupil of about 3 to 4 mm is not a universally desirable standard. For comfort, ease of use, and flexibility in applications, larger telescopic sights with larger exit pupils are satisfying choices even if their capability is not fully used by day. Eye relief – Eye relief is the distance from the rear eyepiece lens to the exit pupil or eye point. It is the optimal distance the observer must position their eye behind the eyepiece to see a non vignetted image. The longer the focal length of the eyepiece, the greater the eye relief. Typical telescopic sights may have eye relief ranging from to over , but telescopic sights intended for scout rifles or handguns need much longer eye relief to present a non vignetted image. Telescopic sights with relatively long eye relief are favorable to avoid periorbital lacerations and eye injuries caused by recoil induced collision with the metal eyepiece (colloquially known as a "scope bite"), especially in instances where it is difficult to keep the stock steady. Eye relief is important for eyeglasses wearers, as the presence of an eyeglass in front of the eye shortens the available physical space before colliding with the eyepiece, so a longer eye relief is necessitated.
Оптикалық қаптамалар
Көбінесе телескоптық көзқарастарда ерекше қасиеттері бар бірнеше оптикалық элементтер мен әйнек беттері болатындықтан, телескоптық көзқарастарды өндірушілер түрлі техникалық себептермен және олардың өндіретін суретін жақсарту үшін әртүрлі оптикалық жабындарды қолданады. Линза жабындары жарық өткізгіштігін арттырады, шағылыстарды азайтады, су мен майды тебіледі және тіпті линзаны сызықтардан қорғайды. Өндірушілер көбінесе өз линза жабындарына арнайы атаулар береді.
Жарық түсірмейтін
Айналдырмауға қарсы жабындар әрбір оптикалық бетте шағылысу арқылы жоғалған жарықты азайтады. Айналдырмауға қарсы жабындар арқылы шағылысуды азайту телескоптық көздің ішіндегі "жоғалған" жарықтың мөлшерін де азайтады, әйтпесе кескін тұманды болып көрінеді (контрасты төмен). Жақсы оптикалық жабындары бар телескоптық көз, құрастырма арқылы жарық берудің артық тиімділігінің есесінен, үлкен объективі бар жабынсыз телескоптық көздерге қарағанда, жарқыраған кескінді бере алады. Zeiss компаниясы қолданған алғашқы мөлдір интерференциялық Transparentbelag (T) жабыны 1935 жылы Олексадр Смакуламен ойлап табылды. Классикалық линза жабыны – магний фториді, ол шағылысқан жарықты 5%-дан 1%-ға дейін азайтады. Қазіргі заманғы линза жабындары күрделі көп қабаттардан тұрады және 0,25% немесе одан да аз шағылыстырады, бұл максималды жарықтық пен табиғи түстерді қамтамасыз етеді. Линзалардың оптикалық қасиеттеріне және телескоптық көздің негізгі мақсатына байланысты, жарық беруді оңтайландыру үшін, адам көзінің жарық тиімділігі функциясының өзгеруіне сәйкес, әртүрлі жабындар артықшылыққа ие. 555 нм (жасыл) толқын ұзындығында максималды жарық беру, жақсы жарық жағдайында бақылау үшін көздің конус клеткаларын пайдалана отырып, оптималды фотопиялық көруді алу үшін маңызды. 498 нм (көкжасыл) толқын ұзындығында максималды жарық беру, нашар жарық жағдайында бақылау үшін көздің таяқша клеткаларын пайдалана отырып, оптималды скотопиялық көруді алу үшін маңызды. Бұл 21-ғасырдың жоғары сапалы телескоптық көздеулеріне нашар жарық жағдайында жарық берудің 90%-дан астам мәндерін өлшеуге мүмкіндік береді. Көп қолданылатын техника – бір немесе бірнеше қабатталған өте жұқа айналдырмауға қарсы жабық қабаттардың физикалық бумен жабынуы, оның ішінде булану арқылы жабыну, бұл оны күрделі өндірістік процеске айналдырады.
Құбырдың өлшемі
Телескоптық көздеудің негізгі түтігі өлшемдері, материалы, қолданылған өндіріс процесі және беткі жабыны бойынша әртүрлі болады. Типик сыртқы диаметрлері аралығында өзгереді, алайда, 25 мм, 30 мм және соңғы кезде 34 мм ең көп таралған өлшемдер болып табылады. Негізгі түтіктің ішкі диаметрі релелік линзалар тобы және басқа да оптикалық элементтерді орнатуға арналған кеңістіктің мөлшеріне, эректор түтігінің максималды өлшеміне, сондай-ақ биіктік және желді түзетуге арналған максималды бұрыштық диапазонға әсер етеді. Ұзақ қашықтыққа және/немесе жарық аз жағдайда қолдануға арналған телескоптық көздеулерде әдетте негізгі түтіктің диаметрі үлкен болады. Оптикалық, кеңістіктік және биіктік пен желді түзетудің қолжетімді диапазонынан басқа, үлкен диаметрлі негізгі түтіктер ішкі диаметрін айтарлықтай қысқартусыз түтік қабырғаларының қалыңдығын (соның салдарынан, көздеудің беріктігін) арттыру мүмкіндігін ұсынады.
Түзеткіштің бақылауы
Телескоптық нысанада басқару тұтқалары немесе коаксиалды сақиналар түрінде бірнеше қолмен реттеу элементтері болуы мүмкін. Диоптрлік реттеу (окулярлық фокус деп те аталады) — нысана объектісі мен ретикуланың анық бейнесін алу үшін окулярда жасалады. Биіктік реттеуі — оптикалық осьтің тік бұрылуын реттеуге (немесе "жолға қоюға") арналған. Биіктік бойынша дұрыс жолға қою, түрлі қашықтықтардағы оқтың түсуін қасақана өтеу үшін, телескоптық нысана тік бұрылмаған кезде ғана дұрыс жұмыс істейді. "Нөлдік тоқтату" мүмкіндігі реттеу тұтқасын бастапқы нөлден төмен (әдетте ұзақ қашықтыққа арналған нысаналарда 100 метр/ярд) бұрудан немесе кем дегенде нөлден бірнеше "кликтен" төмен бұрудан сақтайды. Бұл мүмкіндік алыс қашықтыққа арналған нысаналарда да пайдалы, себебі ол атушыға биіктік тұтқасының толық төмен бұрылғанын физикалық түрде тексеруге мүмкіндік береді, екі немесе көп айналымды биіктік тұтқаларындағы биіктік күйіне қатысты шатасуды болдырмайды. Желдік реттеуі — оптикалық осьтің көлденең бұрылуын реттеуге (немесе "жолға қоюға") арналған. Ұлғайтуды басқару — әдетте сәйкес үлғайту сандарымен белгіленген коаксиалды дөңгелекті айналдыру арқылы үлғайту коэффициентін өзгертуге арналған. Ретикулдың жарықтандыруды басқару — ретикулдағы көмекші жарықтандырудың шағылысу деңгейін реттеуге арналған. Параллакс компенсациясы — нысана бейнесі мен ретикул арасындағы фокустық айырманы бейтараптандыруға арналған. Барлық телескоптық нысаналарда алғашқы үш (диоптрлік, биіктік, желдік) реттеу элементтері болады, ал төртінші (ұлғайту) реттеуі өзгермелі күшті нысаналарда ұсынылады. Қалған екі реттеуі — қосымша мүмкіндіктері бар жоғары деңгейдегі модельдерде ғана кездесетін қосымша мүмкіндіктер. Желдік және биіктік реттеу тұтқалары (әдетте "бағыттау мұнаралары" деп аталады) айналуын дәл бақылауға көмектесетін ішкі дорбалармен жабдықталған, бұл әрбір айналым дәрежесіне сәйкес келетін айқын сезімдік кері байланысты қамтамасыз етеді, көбінесе жұмсақ, бірақ естілетін "кликті" дыбысымен бірге. Әрбір бақылау сатысы "кликті" деп аталады, ал оптикалық осьтің бұрыштық реттелуі "кликтік мән" деп аталады. Ең көп кездесетін кликтік мәндер — 1/4 MOA (көбінесе 100 ярдта "1/4 дюйм" деп шамамен көрсетіледі) және 0.1 mil (көбінесе 100 метрде "10 мм" деп көрсетіледі), бірақ 1/2 MOA, 1/3 MOA немесе 1/8 MOA және басқа mil өлшемдері де коммерциялық, әскери және құқық қорғау нысаналарында кездеседі. Ескі телескоптық нысаналарда көбінесе ішкі желдік және/немесе биіктік реттеулері болмайды. Телескоптық нысанада ішкі реттеу механизмдері болмаған жағдайда, нысанаға келтіру үшін реттелетін бекіткіштер (көзікше сақиналарында немесе бекіту рельсінде) қолданылады.
Жапсырмалар
Телескоптық көздеу құралдары әртүрлі ретикульдермен жабдықталған, қарапайым шағылыс сызықтардан бастап нысананың қашықтығын анықтауға, оқтың түсуін және көлденең желдің әсерін ескеруге арналған күрделі ретикульдерге дейін. Пайдаланушы белгілі мөлшердегі нысаналарға дейінгі қашықтықты, белгілі қашықтықтағы нысаналардың мөлшерін бағалай алады, тіпті ретикульмен жабдықталған көздеу құралы арқылы белгілі қашықтықтағы оқтың түсуін және желдің бұрылуын шамамен өтеуге болады. Мысалы, Leupold фирмасының 16 минуттық бұрыш (MOA) дуплекс ретикулі (B суретіне ұқсас) тұрақты ұлғайтуы бар телескоптық көздеу құралында, ретикульдің қалың сызықтары арасындағы қашықтық, көздеу құралының орталық бөлігін басып өтетін сызықтар арасындағы қашықтық шамамен , ал ортасынан кез келген тіреуге дейінгі қашықтық шамамен 200 метрді құрайды. Егер 16 дюйм диаметріндегі нысана тіреулер арасындағы қашықтықтың жартысын ғана толтырса (көздің ортасынан тіреуге дейін), онда нысанаға дейінгі қашықтық шамамен құрайды. Ал егер 16 дюйм диаметріндегі нысана тіреулер арасындағы барлық көздеу суретін толтырса, қашықтық шамамен 100 ярдты құрайды. Басқа қашықтықтар да пропорционалды есептеулер арқылы белгілі нысана мөлшерлері үшін аналогты түрде дәл бағалануы мүмкін. Жердің тегіс болуы кезінде оқтың түсуін өтеу үшін қажетті тік бұрылу мөлшерін анықтау үшін ұстау, ал желдің әсерін түзету үшін қажетті көлденең бұрылу мөлшерін анықтау үшін желдің жылдамдығын, жалаушаларды немесе басқа да нысаналарды бақылау арқылы, тәжірибелі пайдаланушы жел белгілерін пайдаланып өтеуге болады. Еңісті жерлерде ату үшін қолданылатын, сирек қолданылатын "төмен ұстау" әдісін де, жердің еңістігі мен нысанаға дейінгі қашықтық белгілі болған жағдайда, ретикульмен жабдықталған көздеу құралы арқылы тиісті білімі бар пайдаланушы бағалай алады. Ретикульдердің екі негізгі түрі бар: сымдық және гравюралық. Сымдық ретикульдер – ретикульдердің ең көне түрі, олар телескоптық көздеу құралының түтігінде оптикалық тұрғыдан қолайлы орналасқан металл сымнан немесе жіптен жасалады. Гравюралық ретикульдер – бұл оптикалық элемент, көбінесе шыны тақта, оған бояумен гравюраланған суреттер салынған және жарық жолының бөлігі ретінде орнатылады. Көзден артқы жарық өткенде, сымдық ретикуль кіріс жарықты шағылыстырады және жоғары контрастты толық қара ретикульді көрсетуге мүмкін болмайды. Ал гравюралық ретикуль артқы жарықпен толық қара күйде қалады.
Үлгілер
Ретикл үлгілері ортада дөңгелек нүкте, кішкентай крест, ромб, шеврон және/немесе шеңбер (кейбір призмалық және рефлекстік/голографиялық көзқарастарда) немесе "Т" тәрізді үлгідегі тік сызық (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахттың ZF41 көзқарастарында қолданылған әйгілі "Германия #1" ретиклі, немесе Суық соғыс кезінде советтің PSO-1 көзқарастарында қолданылған SVD үлгісі) сияқты қарапайым болуы мүмкін, бұл металл көзқарастардағы алдыңғы тіреуді шамамен бейнелейді. Дегенмен, көптеген ретиклдерде жақсырақ визуализация үшін көлденең және тік сызықтар болады.
Көздеген нүктелер
Кроссель – ең қарапайым тор, "+" пішіндес тегіс, түзу қиылысатын сызықтар жұбы ретінде бейнеленеді, ал кроссельдің ортасы қаруды нысанаға алу үшін қолданылады. Кроссельдік сызықтар геометриялық тұрғыдан Картезиандық координаттар жүйесінің X және Y осьтеріне ұқсайды, оларды атушы қарапайым көлденең және тік калибрлеу үшін анықтама ретінде пайдалана алады. Кроссельдік торлар әдетте градуировкаланған белгілерге ие емес, сондықтан стадиаметриялық қашықтықты өлшеуге жарамсыз. Дегенмен, кейбір кроссель конструкцияларында сыртқы бөліктері қалыңдатылған, бұл жұқа кроссельдің ортасы нашар көрінетін жағдайларда нысанаға көмектеседі. Бұл "жұқа-қалың" кроссель желілері, дуплекс желілері деп аталады, және егер жұқа және қалың сызықтар арасындағы ауысу нүктесі ортасынан белгілі бір қашықтықта болса, шамамен есептеулер үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, 30/30 кроссельдерінде (жақсы көлденең және тік кроссель сызықтары 4x үлкейтуде қалың сызықтарға ауысу алдында 30 МОА ұзындығында болады). Сонымен қатар, нысанаға оңай көмектесетін үлкейтілген орталық нүкте (көбінесе жарықтандырылған), концентрлі шеңбер (толық немесе үзіліспен), шеврон, стадиялық сызықтар немесе жоғарыда аталғандардың комбинациясы сияқты қосымша мүмкіндіктер болуы мүмкін.
Дәнекерлеу желілері
Көптеген заманауи торлар (стадиаметрлік) қашықтықты анықтау мақсатында жасалған. Ең танымал және кең таралған қашықтық өлшеу торы – миллидотты тор, ол орталықтан миллирадиан (немесе "миль") аралықтарын көрсететін кішкентай нүктелері бар дуплекс крестінен тұрады. Балама нұсқасында нүктелердің орнына перпендикуляр штрихтар қолданылады, ол миллидотты штрихты тор деп аталады. Мұндай градуировкаланған торлар, MOA негізіндегі интервалдармен бірге, жиынтығында және бейресми түрде "мильдеу торлары" деп аталады және НАТО және басқа да әскери және құқық қорғау ұйымдарында кең таралған. Миль негізіндегі торлар, градуировкасы ондық болғандықтан, метрикалық бірліктердің кең таралғандығы мен қашықтықты есептеудің қарапайымдылығы мен сенімділігіне байланысты әлдеқайда көп таралған, себебі әрбір метр қашықтықтағы әр миллирадиан 1 миллиметрлік бұрылысқа сәйкес келеді; ал MOA негізіндегі торлар империялық бірліктерді (мысалы, АҚШ-та) ұнататын азаматтық қолдануда көбірек танымал, себебі сәйкессіздікке байланысты 100 ярдтағы (ең көп қолданылатын көріс қашықтығы) 1 MOA шамамен 1 дюймге дейін дөңгеленеді. Әдістемелік біртектілікті, дәл есептеуді және снайперлік командалардағы бақылаушылар мен атушылар арасындағы тиімді байланысты қамтамасыз ету үшін, мильдік көлденеңдер әдетте 0,1 мильдік интервалмен биіктік/көлденең түзетулермен үйлеседі. Дегенмен, әскери және спорттық көлденеңдерде одан ірі немесе ұсақ интервалдар қолданылуы мүмкін. "[Нысан мөлшері] ÷ [Миль аралығының саны] × 1000 = Қашықтық" математикалық формуласы арқылы пайдаланушы нысанға дейінгі қашықтықты оңай есептей алады, себебі 1 метрлік нысан 1000 метр қашықтықта дәл 1 миллирадиан болады. Мысалы, егер пайдаланушы телескоп арқылы 1,8 метр биіктігі бар нысанды 3 миль биіктіктегі нәрсе ретінде көрсе, онда нысанға дейінгі қашықтық 600 метр болады (1,8 ÷ 3 × 1000 = 600).
Ұсталған торлар
Кейбір фрезерлік торлардың төменгі екі квадрантында қосымша белгілер үлгілері бар, олар ұқыпты орналастырылған ұсақ нүктелердің, "+" белгілерінің немесе сызықтардың (әдетте 0,2 мил немесе ½ МОА аралықта) күрделі массивтерінен тұрады, бұл пуляның құлауын және желдің ығысуын өтеу үшін нысананың үстінен (яғни "нысананы ұстап тұру") және желге қарсы (яғни бұрылу атысы немесе "Кентукки желдігі") бағыттау арқылы нақты сілтемелер беруге мүмкіндік береді. Нысананы жоғары және нысанадан алыс ұстауға арналған осы торлардың түрі ұстап тұру торлары деп аталады. Мұндай нысаналау техникасы баллистикалық ауытқуларды қолмен көздеуді қайта баптау қажеттілігінсіз жылдам түзетуге мүмкіндік береді, соның арқасында атысшы жылдам және сенімді калибрленген қосымша оқтарды жіберуге болады. Үлкен қашықтықтарда ату кезінде нысана неғұрлым алыс болса, соғұрлым көп пуля құлайды және желдің ығысуын өтеу қажет болады. Осы себепті, ұстап тұру торларының анықтамалық массивтері әдетте төменгі бөлігінде кеңірек болады, теңбұрышты үшбұрыш/трапеция пішінін қалыптастырады, ол әдетте Рождество ағаштарын жасау үшін қолданылатын шыршаның шатырына ұқсайды. Сондықтан, holdover торлары кеңінен "Рождество ағашы торлары" деп те аталады. Бұл торлардың белгілі мысалдары – GAP G2DMR, Horus TReMoR сериясы және H58/H59, Vortex EBR 2B және Kahles AMR.
Ретикулдің фокустық жазықтығы
Сурет орнатқыш линзаларға негізделген телескопиялық нысаналар (пайдаланушыға тік кескінді ұсыну үшін қолданылады) екі фокус жазықтығына ие, онда ретикулді орналастыруға болады: объектив пен сурет орнатқыш линзалар жүйесі арасындағы фокус жазықтығында (Бірінші фокус жазықтығы (БФЖ)) немесе сурет орнатқыш линзалар жүйесі мен окуляр арасындағы фокус жазықтығында (Екінші фокус жазықтығы (ЕФЖ)). Белгілі қуатты телескопиялық нысаналарда айтарлықтай айырмашылық жоқ, бірақ өзгермелі қуатты телескопиялық нысаналарда бірінші фокустық жазықтық торкөзінің кеңейуі және суреттің қалған бөлігімен бірге кеміуі, ал екінші фокустық жазықтық торкөзінің көлемі мен пішіні нысананың суреті өскенде және кемігенде өзгермейді. Жалпы, қазіргі заманғы өзгермелі қуатты нысаналардың көпшілігі, егер басқаша көрсетілмесе, ЕФЖ болып табылады. Әрбір еуропалық жоғары сапалы телескопиялық нысана өндірушісі өзгермелі қуатты телескопиялық нысаналарға FFP торларын ұсынады, себебі европалық аңшылар, түнгі, таңертең және алауда аң аулауға рұқсат етілген аймақтарда өмір сүретін, аз жарық жағдайында аң ауламайтын аңшылардан ерекшеленеді. ЕФЖ конструкцияларының басты кемшілігі – mil dot сияқты арақашықтықты анықтау торларын пайдалану. Торкөз бен нысана арасындағы пропорция таңдалған ұлғаюға байланысты болғандықтан, мұндай торлар тек бір ұлғаю деңгейінде, әдетте ең жоғары қуатта ғана дұрыс жұмыс істейді. Кейбір алыстан атушылар мен әскери снайперлер қателіктерді жою үшін тұрақты қуатты телескопиялық нысаналарды қолданады. Кейбір ЕФЖ нысаналары осы мүмкіндікті пайдаланып, нысана торға белгілі бір жолмен сыйып қалғанша ұлғаюды реттейді, содан кейін қуатты реттеуге негізделген қашықтықты есептейді. Кейбір Leupold аңшылық нысаналары дуплекс торларымен ақ құйрықты бұғының қашықтығын бағалауға мүмкіндік береді. Бұл үшін тірек сүйегі мен көкжауықтың арасындағы аймақ тордың айқасы мен жоғарғы қалың бағанасы арасында орналасатынға дейін ұлғаюды реттеу қажет. Осыны орындағаннан кейін, қашықтықты ұлғаюды реттеу сақинасына басылған шкаладан оқып шығаруға болады. FFP конструкциялары ұлғаюдан туындаған қателерге бейім болмаса да, олардың өз кемшіліктері бар. Үлкендеудің барлық диапазонында көрінетін торды жобалау қиын: 24x ұлғаюда жақсы және айқын көрінетін торды 6x-та көру өте қиын болуы мүмкін. Керісінше, 6x-те оңай көрінетін тор 24x-те дәлдік түсіру үшін тым қалың болуы мүмкін. Жарық аз жағдайда ату үшін жарық жиналуын арттыру үшін жарықтандыруды немесе қалың торды, сондай-ақ төменгі ұлғаюды қажет етеді. Іс жүзінде бұл мәселелер FFP нысаналарына қарағанда ЕФЖ нысаналарының ұлғаю диапазонын азайтады, ал FFP нысаналары ұқсас сапалы ЕФЖ модельдеріне қарағанда әлдеқайда қымбат. Көптеген жоғары сапалы оптикалық құрылғылар өндірушілері FFP немесе ЕФЖ орнатылған тордың арасында таңдауды сатып алушыға қалдырады немесе екі орнатумен де көзге түсетін өнім үлгілерін ұсынады. Өзгермелі қуатты телескопиялық нысаналар FFP торлары бар, соқтығысу нүктесін ауыстыруда ешқандай проблемалар жоқ. Өзгермелі қуатты телескопиялық нысаналар ЕФЖ торлары бар, олардың ұлғаю диапазонында соқтығысу нүктесінің кішкене ауысуы мүмкін, бұл тордың телескопиялық нысананың артқы бөлігіндегі механикалық зум механизміне орналасуынан туындайды. Әдетте бұл ауысулар маңызды емес, бірақ телескопиялық нысананы бірнеше ұлғаю деңгейлерінде қиындықсыз пайдалануды қалаған дәлдікке бағытталған пайдаланушылар көбінесе FFP торларын таңдайды. 2005 жылы Zeiss телескопиялық нысаналарға арналған пернетақтасын жоғары деңгейдегі еуропалық өндіруші болды, ол артқы ЕФЖ орнатылған торлары бар өзгермелі ұлғаю әскери сыныпты телескопиялық нысаналардың модельдерін шығарды. Олар әр әскери сыныпты телескопиялық нысананы еңбектеп, қолмен баптау арқылы рұқсат етілмейтін соқтығысу ауысуын болдырмайды. Американың жоғары сапалы телескопиялық нысаналар өндірушісі U.S. Optics Inc. де ЕФЖ орнатылған торлары бар өзгермелі ұлғаю әскери сыныпты телескопиялық нысаналардың модельдерін ұсынады.
Ретикулдің жарықтылығы
Екі түрдегі тордың да жарығы аз немесе күндізгі уақытта қолдануға болады. Кез келген жарықтандырылған тордың жарықтығын реттеу қажет. Тым жарық ретикул оператордың көзіне сәуле түсіріп, жарық аз жағдайда көру қабілетіне кедергі келтіруі мүмкін. Себебі адамның көзінің қарамағы жарық көзін көрген соң тез тарылады. Көптеген жарықтандырылған торлар, ретикулді айналадағы жарыққа сәйкес реттеу үшін жарықтылық деңгейін таңдау мүмкіндігін ұсынады. Жарықтандыру көбінесе батареямен жұмыс істейтін светодиод (LED) арқылы қамтамасыз етіледі, бірақ басқа да электрлік жарық көздерін пайдалануға болады. Жарық көзден алға қарай бағытталып, ретикулдың артқы бетінен шағылысады. Атысшының түнгі көру қабілетіне ең аз кедергі келтіретін қызыл түс ең көп қолданылады. Бұл жарықтандыру әдісі күндізгі және жарық аз жағдайда ретикулді жарықтандыру үшін қолданылуы мүмкін. Тритий сияқты радиоактивті изотоптарды жарық көзі ретінде пайдаланып, жарық аз жағдайда нысана алуға арналған жарықтандырылған ретикул жасауға болады. SUSAT немесе Elcan C79 оптикалық көзқарастар сияқты көзделгілерде тритиймен жарықтандырылған торлар қолданылады. АҚШ армиясының түрлі шабуылдық бөлімшелері қолданатын ACOG призмалық көзқарастарымен танымал Trijicon компаниясы, өз жауынгерлік және аңшылық қаруларының оптикасында тритийді пайдаланады. Тритийлі жарық көзін 8–12 жыл сайын ауыстыру қажет, себебі ол радиоактивті ыдырау салдарынан жарықтылығын бірте-бірте жоғалтады. Оптикалық талшықтар арқылы айналадағы жарықты жинап, күндізгі ретикулға бағыттауға болады. Оптикалық талшықтар ретикулдің жарықтығын анықтайтын айналадағы жарық деңгейімен автоматты түрде өзара әрекеттеседі. Trijicon компаниясы AccuPoint телескопиялық көзқарастарында және кейбір ACOG көзқарастарының модельдерінде жарық аз жағдайлардағы жарықтандыру әдістерімен біріктірілген оптикалық талшықтарды қолданады.
Қақпақтардың құлауын өтеу
Оқтың құлауын өтеу (BDC, кейде баллистикалық биіктік деп аталады) – тактикалық бағытталған жартылай автоматты және шабуылдық мылтықтарда қолданылатын кейбір телескопиялық көзқарастардың мүмкіндігі. Бұл мүмкіндік әртүрлі қашықтықтар үшін алдын ала белгіленген анықтамалық белгілерді ("оқ құлауы") торшаға немесе (сирек жағдайда) биіктік мұнарасына ұсынады. Бұл жазық ату жағдайында оқтың қозғалысына әсер ететін гравитациялық ауытқуды шамамен анықтауға мүмкіндік береді, соның арқасында атушы түзеулерді жасау үшін сынақ атулар жасамай немесе күрделі баллистикалық есептеулерді орындамай-ақ мақсатына дұрыс бағыт ала алады. BDC мүмкіндігі әдетте белгілі бір қарудың патроны үшін, алдын ала анықталған оқ салмағы/түрі, оқ ату жылдамдығы және ауа тығыздығы бойынша баллистикалық траекторияға қалыптастырылады. BDC торшасы бар әскери призмалық көзқарастар (мысалы, ACOG) немесе қашықтық белгілері бар биіктік мұнаралары (мысалы, PSO-1) жиі кездеседі, бірақ коммерциялық өндірушілер де клиент қажетті баллистикалық деректерді ұсынған жағдайда BDC торшасын немесе биіктік мұнарасын орнату мүмкіндігін ұсынады. Мұндай конструкцияны жасау қымбатқа соғады және техникалық тұрғыдан күрделі, бірақ пайдаланушылар оны AO конструкцияларынан гөрі жақсы көреді, себебі ол эргономикалық жағынан ыңғайлы. AO модельдеріндегідей (оларды жоғарыдан оқып, көзқарастың алдыңғы бөлігіне жетіп реттеу қажет) SF мұнарасының орнатылуын арт жағынан оңай оқуға және басты минималды қозғаумен реттеуге болады. Көп кездеспейтін конструкция, тек тұрақты ұлғайтуға ие көзқарастарда қолданылады, ол көздің алдында орналасқан коаксиалдық дөңгелек арқылы реттелетін жылдам SFF торшасын қамтиды, ал тұрақты ұлғайтуға ие көзқарастарда ұлғайтуды реттеу дөңгелегі болмайды. Бұл артқы фокус (қысқаша RF немесе R/F) дизайны ретінде белгілі және тұрақты ұлғайтуға ие көзқарастарда AO дизайнына қарағанда ыңғайлырақ, себебі реттеу дөңгелегі пайдаланушыға жақын және қол жетімді. Көптеген телескопиялық көзқарастарда шығынды үнемдеу үшін параллакс компенсациясы болмайды, себебі олар мұндай түзетулерсіз де жақсы жұмыс істей алады, өйткені көптеген жағдайларда өте жоғары дәлдік қажет болмайды, сондықтан параллакс компенсациясына қосымша өндірістік шығындар ақталмайды. Мысалы, аң аурудың көптеген жағдайында, жануардың "өлтіру аймағы" (мұнда өмірлік органдар орналасқан) соншалықты кең болуы мүмкін, ату оқ жолындағы кез келген жерге тисе де сәтті аң аулауға кепілдік береді. Мұндай көзқарастарда өндірушілер көбінесе олардың мақсатты қолданылуына ең жақсы сәйкес келетін "параллакссыз" қашықтықты ескере отырып жобалайды. Аң ауруға арналған телескопиялық көзқарастар үшін параллакссыз стандартты қашықтықтар 300 ярд/метрден аспайды. Параллакс компенсациясы жоқ кейбір алыс қашықтыққа арналған нысаналар мен "тактикалық стильдегі" көзқарастар 300 ярд/метрге дейінгі қашықтықта параллакссыз болуы үшін реттеледі, бұл оларды ұзақ қашықтықта атуға қолайлырақ етеді. 100 ярд/метрден аспайтын қашықтықта сирек атылатын, ату қаруы, сапқыш және тұмсық қаруы үшін қолданылатын телескопиялық көзқарастардың параллакс параметрлері қысқарақ болады, әдетте, ату қаруы үшін 50 ярд/метр, ал сапқыш пен тұмсық қаруы үшін 100 ярд/метр. Дегенмен, параллакс әсері жақын қашықтықта (қысқару нәтижесінде) айқын болатындықтан, әуе қаруы үшін қолданылатын көзқарастар (әдетте өте жақын қашықтықта қолданылады) әрқашан параллакс компенсациясына ие болады, көбінесе реттелетін объектив дизайнында, ол өте жақын қашықтыққа дейін реттелуі мүмкін. Қысқа қашықтыққа арналған телескопиялық көзқарастардың параллакс компенсациясымен жабдықталуының себебі, қысқа қашықтықта (және жоғары ұлғайту кезінде) параллакс қателері пропорционалды түрде айқын болады. Типтік телескопиялық көзқарас объективінің фокустық қашықтығы бар. Бұл мысалдағы оптикалық тұрғыдан идеалды 10x көзқарас параллакс бойынша толыққанды түзетілген және сол қашықтықта мінсіз жұмыс істейді. Егер дәл осындай көзқарас нысанаға қолданса, сурет (1000 м / 100 м) / 100 мм = 0,1 мм торша жазықтығынан артқа қарай проекцияланады. 10 есе ұлғайту кезінде қателік 10 × 0,1 мм = 1 мм құрайды. Егер дәл осындай телескопиялық көзқарас нысанаға қолданса, сурет (1000 м / 10 м) / 100 мм = 1 мм торша жазықтығынан артқа қарай проекцияланады. 10 есе ұлғайту кезінде қателік 10 × 1 мм = 10 мм құрайды.
The reason why telescopic sights intended for short range use are often equipped with parallax compensation is that at short range (and at high magnification) parallax errors become proportionally more noticeable. A typical telescopic sight objective lens has a focal length of An optically ideal 10× sight in this example has been perfectly parallax corrected at and functions flawlessly at that distance. If the same sight is used at the target picture would be projected (1000 m / 100 m) / 100 mm = 0.1 mm behind the reticle plane. At 10× magnification the error would be 10 × 0.1 mm = 1 mm at the ocular. If the same telescopic sight was used at the target picture would be (1000 m / 10 m) / 100 mm = 1 mm projected behind the reticle plane. When 10× magnified the error would be 10 × 1 mm = 10 mm at the ocular.
Интегралды лазерлік қашықтық өлшегіш
1997 жылы Swarovski Optik компаниясы LRS сериялы телескопиялық көзбені ұсынды, бұл азаматтық нарықтағы ендірілген лазерлік қашықтық өлшегіші бар алғашқы көзбені болды. LRS 2 12x50 көзбені 12x50 көзбенің қашықтығын 12x50 көзбенің қашықтығын өлшеуге болады. LRS көзбендері қазір (2008) шығарылмайды, бірақ ұқсас мүмкіндіктерге ие көзбендер бірнеше өндірушілерден қолжетімді.
Баллистикалық қолдау құрылғылары
Барретт атыс қарулары компаниясы BORS деп аталатын интеграцияланған баллистикалық компьютерлік / телескопиялық мақсат жүйесін әзірледі және ол 2007 жыл шамасында коммерциялық қолжетімділікке ие болды. BORS модулі – бұл Leupold және Nightforce компаниялары жасаған кейбір телескопиялық көзқарас үлгілері үшін ұзақ қашықтықтағы нысана алуға арналған электронды Bullet Drop Compensation (BDC) сенсор/калькулятор жиынтығы. Тиісті биіктік параметрін орнату үшін атушы оқ-дәрі түрін BORS-ке енгізуі керек (BORS консоліндегі сенсорлық панельдерді пайдаланып), қашықтықты анықтауы керек (механикалық түрде немесе лазерлік қашықтық өлшегіш арқылы) және BORS дисплейінде дұрыс қашықтық көрсетілгенге дейін көзқарастың биіктік бұрылысын айналдыру керек. BORS ауа тығыздығын, сондай-ақ мылтықтың еңісін автоматты түрде анықтайды және осы қоршаған орта факторларын биіктік есептеулеріне қосады. SAM (Атушыға көмектесетін қосымша модуль) мақсат алуға және баллистикалық деректерге қатысты маңызды ақпаратты өлшейді және ұсынады, осы деректерді Zeiss 6–24×72 телескопиялық көзқарасының ішкі көзінде пайдаланушыға көрсетеді. SAM-де әртүрлі сенсорлар (температура, ауа қысымы, ату бұрышы) интеграцияланған және нақты баллистикалық компенсацияны есептейді. Барлық көрсеткіштер ішкі көзде көрсетіледі. Ол 4 түрлі баллистиканы және 4 түрлі атыс кестесін жадқа сақтай алады. Сондықтан, қосымша түзетулерсіз 1 SAM-ді төрт түрлі оқ-дәрімен немесе қарумен пайдалану мүмкін.
CCD және LCD технологиясы
Кейбір заманауи скаптарда окулярдың ішіне орнатылған мөлдір дисплей бар, ол микропроцессордан алынған цифрлық деректерді кеңейтілген шындық құру үшін оптикалық нысана бейнесіне қоюға мүмкіндік береді. Кейбір жаңа модельдер, мысалы SIG Sauer BDX сериясы, тіпті қашықтық өлшегіштерден, жел өлшегіштерден және баллистикалық калькуляторлардан алынған баллистикалық ақпаратты бірнеше скаптар арасында синхронды түрде бөлісуге мүмкіндік береді. Жақында әзірленген, ELCAN DigitalHunter сериясы мен ATN X Sight сериясында қолданылған мүлдем басқа тәсіл, негізінен бейнекамера жүйесін нысананың виртуалды шындық бейнесін цифрлық түрде түсіріп, өңдеу және экранға шығару үшін пайдаланады, көбінесе окулярдың ішіне орнатылған кішкентай жазық панельді дисплеймен, сондай-ақ қосымша қашықтық өлшегіш, баллистикалық калькулятор, сигнал сүзгілері, жад картасы және/немесе сымсыз қосылыммен жабдықталған интеллектуалды құрылғы интерфейсі арқылы "ақылды скапты" құруға мүмкіндік береді, ол деректерді басқа мобильді құрылғылармен сақтау/бөлісуге қабілетті. Мысалы, ELCAN DigitalHunter CCD және LCD технологиясын электрондық баллистикалық компенсациямен, автоматты бейне түсірумен, 4 өрісте таңдалатын және конфигурацияланатын нысана белгілерімен біріктіреді. 2008 жылы CCD арқылы түсірілген инфрақызыл сәулелерді жарық аз болғанда мүмкіндіктерді арттыру үшін пайдаланатын DigitalHunter Day/Night Riflescope қолжетімді болды. Сондай-ақ, мұндай көріністерді толық қараңғыда пайдалану үшін инфрақызыл жарық көздерін қосуға болады, бірақ бейне сапасы және жалпы өнімділігі көбінесе нашар болады. Дегенмен, кейбір юрисдикциялар азаматтық қолдану үшін түнгі көру құрылғыларын қолдануға тыйым салады немесе шектеулер қояды.
Қою
Өте сирек кездесетін мылтықтар зауыттан-ақ телескопиялық көзқарастармен (Steyr AUG, SAR 21 және H&K G36 – ерекше жағдайлар) шығады, сондықтан жеке алынған көзқарасты мылтыққа орнату үшін қосымша керек-жарақтар қажет. Көзқарас орнату жүйесі әдетте екі бөліктен тұрады: көзқарас сақиналары және көзқарас негізі. Орнату кезінде телескопиялық көзқарас осі қабылдағыш пен ұңғы осының орта осіне қатысты бұрылмай орналастырылады, бұл пайдаланушыға әртүрлі қашықтықтарда баллистикалық түзетулерді жасауды мүмкіндігінше жеңілдетуге арналған.
Көзқарас сақиналары
Телескоптық көздеуіштердің көпшілігі бір нәрсеге тікелей бекітуге арналған құрастырылған конструкциямен келмейді, сондықтан аралық монтаждау керек-жарақтары қажет. Телескоптық көздеуіштердің барлығында дерлік дөңгелек негізгі түтігі болғандықтан, стандартты монтаждау әдісі – телескоптық көздеуіш корпусына берік қысылатын дөңгелек металл құбырдан жасалған сақиналар (scope rings) қолдану болып табылады. Көбінесе екі сақина қолданылады, бірақ өте қысқа телескоптық көздеуіштер кейде тек бір сақинаны пайдаланады. Сондай-ақ, екі ендірілген сақинасы бар, "кантилевер" немесе "оффсет" (ортасынан бір жаққа еңкейген) монтаждау мүмкіндігін ұсынатын бір бөліктен тұратын монтаждау керек-жарақтары ("scope mounts") да бар. Сақинаның мөлшері (ішкі диаметрі) телескоптық көздеуіштің негізгі түтігінің сыртқы диаметріне дәл сәйкес болуы керек, әйтпесе телескоптық көздеуіш бос орнатылуы немесе тым қысылғандықтан қысымнан зақымдануы мүмкін. Ең көп таралған үш сақина мөлшері: , 30 мм негізгі түтіктерге қарағанда өндіріс құны төмен, бірақ 30 мм түтіктерге қарағанда көтерілуді реттеу мүмкіндігі шектеулі. 30 мм – бүгінгі күні ең көп таралған негізгі түтік стандарты, сондықтан монтаждау шешімдерінің ең кең ауқымы осыған арналған. 34 мм – тактикалық мылтықтарға арналған телескоптық көздеуіштер үшін жаңа стандартты негізгі түтік мөлшері, онда стандартты 30 мм түтікке қарағанда көбірек көтерілу қажет.
, offers a lower production cost compared to 30 mm main tubes, but allows for less elevation adjustment than what is possible with a 30 mm tube. 30 mm, the most common main tube standard today, and therefore has the widest range of mounting solutions. 34 mm, which has become a new standard main tube size for tactical rifle telescopic sights where more elevation is needed than with a standard 30 mm tube.
Қолданылу аясының негіздері
Көздейтін негіз – мылтық қабылдағышындағы бекіту интерфейсі, оған көздейтін сақиналар немесе көздейтін орын орнатылады. Алғашқы телескоптық көздердің көбісі тікелей қабылдағыштағы бұрандалы тесіктерге бекітілетін сақиналармен жабдықталған, сондықтан қабылдағыштың үстіңгі жағынан басқа қосымша көздейтін негіз болмаған. Бұл қарапайым және арзан болғанымен, бұрандалы тесіктердің дұрыс келмеуі көздейтін құрылысқа иілу стресін тудыруы мүмкін, ал телескоптық көзді қауіпсіз орнату үшін сақиналардың ішкі жиектерін тегістеу қажет болуы мүмкін. Кейбір көздейтін негіздер, мысалы, Leupold & Stevens компаниясының эксклюзивті STD ұстағыштары, қабылдағышқа бұрандаланған ұялы негіздерді және олармен бірге келетін көздейтін сақиналарды бекіту үшін бұралып жабылатын интерфейсті пайдаланады. 20-ғасырдың басынан бері танымал болған баламалы конструкция – трапеция тәрізді қимасы бар (ағаш өңдеуде қолданылатын құйрықша буынға ұқсас) тік металл тіреуіш. Телескоптық көзді орнату кезінде, трапеция тәрізді интерфейсі бар көздейтін сақиналарды рельске қалаулы позицияда жылғастыруға болады және оларды жиектегі бұрандалар арқылы қысып бекітуге немесе "ұстағыштар" деп аталатын бұрандалы пластиналармен мықтап бекітуге болады. Тік металл таяқшаны өңдеудің салыстырмалы оңайлығының арқасында, трапеция тәрізді рельстер бұранда мен тесіктердің дұрыс келмеуіне байланысты туындайтын мәселелерді жойды. Көптеген трапеция тәрізді рельстер қабылдағыштың үстіңгі жағына үшбұрышты ойыстар жасау арқылы жасалады, бірақ жоғарыда аталған көздейтін сақина тесіктеріне бұрандалармен орнатылатын қосымша рельстер де бар. Интегралды трапеция тәрізді рельсі бар қабылдағыштардың үстіңгі жағында артқа және алға жылжудың алдын алу үшін кері соққыны жұмылдыратын пішіндегі жалғау тесіктері болуы мүмкін. Кейбір өндірушілер көптеген қаруларына интегралды негіздерді орнатады; мұндай қарудың мысалы – Ruger Super Redhawk револьвері. Ең көп кездесетін орнату жүйелері – 11 мм трапеция тәрізді рельстер (кейде "ажыратылатын ұстағыштар" деп аталады), олар көбінесе пневматикалық және ауа қаруларында кездеседі, Weaver рельстері, MIL STD 1913 Picatinny рельсі (STANAG 2324) және NATO аксессуарлық рельсі (STANAG 4694). Ruger өзіне тән көздейтін негіз жүйесін пайдаланады, бірақ Ruger негіздерін басқа Weaver типті негіздерге түрлендіруге арналған адаптерлер бар.
Рельсті интерфейс жүйелері
Телескопиялық көзқарастарды және/немесе басқа да аксессуарларды тапаншаларға орнату үшін бірнеше рельстік интерфейс жүйелері қол жетімді, олар стандартталған орнату платформасын қамтамасыз етеді. Ең танымал рельстік интерфейс жүйесі – стандартталған MIL STD 1913 Picatinny рельсі немесе «Pic рельсі», сондай-ақ 1995 жылғы 3 ақпанда НАТО күштері қабылдағаннан кейін STANAG 2324 рельсі деп те аталады. Ол Нью-Джерси штатындағы Пикатинни Арсеналының атымен аталады, онда ол бастапқыда сол кездегі басқа рельс стандарттарына қарағанда әскери қабылдау үшін жобаланып, сыналып және ұсынылды. Пикатинни рельсі Т-тәрізді рельстен тұрады, оның жоғарғы бөлігі жалпақ алтыбұрышты қимаға ие және ұзын көлденең бұрандаларды орналастыру үшін тегіс араласқан көлденең «аралық ойыстармен» жабдықталған. Телескопиялық көзқарастарды орнату сақиналары оларды бір жағынан немесе екінші жағынан жылғалап, немесе бұрандалар, қабаттамалы бұрандалар немесе рычагтармен рельске бекітілетін «рельс ұстағышы» арқылы, немесе көтерілген бөлімдер арасындағы ойыстарға орнатылады. Тағы бір ескі, коммерциялық түрде қол жетімді рельс жүйесі – Уивер рельсі, оны 1950 жылдары Уильям Р. Уивер (1905–1975) жобалап, танымал еткен, ол Пикатинни рельсінің стандартталмаған тұжырымдамалық алғышарты болды. Пикатинни рельсі мен Уивер рельсі арасындағы негізгі айырмашылықтар рельстің өлшемдері мен көлденең ойыстардың арақашықтығы, бірақ Пикатинни рельсі дерлік барлық Уивер аксессуарларымен кері үйлесімді (бірақ керісінше емес). Жаңа STANAG 4694 стандартымен анықталған НАТО аксессуарлық рельсі (NAR) 2009 жылғы 8 мамырда телескопиялық көзқарастар, тактикалық шамдар, лазерлік нысаналау модульдері, түнгі көру құрылғылары, рефлекстік көзқарастар, алдыңғы тұтқалар, екіаяқты тұрақтар және мылтықтар сияқты шағын қаруларға штыктарды орнату үшін стандартты рельстік интерфейс жүйесі ретінде Пикатинни рельсін ауыстыру мақсатымен НАТО-да бекітілді. НАТО аксессуарлық рельсі – Пикатинни рельсінің метрикалық жаңартуы, бірақ жаңа дизайнмен жасалған ұстау беттерімен, бірақ дерлік бірдей пішін мен өлшемдермен, ал екі рельс жүйесі негізінен өзара үйлесімді.
Монтаждау мәселелері
Жеңіл кері соққысы бар қаруларда, мысалы, қақпақты қаруларда қолданылатын телескоптық көздегіштер бір сақинамен орнатылуы мүмкін, және бұл әдіс кеңістік шектеулі қолда ұсталатын қаруларда жиі қолданылады. Көптеген телескоптық көздегіштер екі сақинамен орнатылады – біреуі көздегіштің алдыңғы жартысында, екіншісі артқы жартысында, бұл қосымша күш пен сенімділік береді. Ең күшті кері соққысы бар қарулар, мысалы, Thompson Center Arms Contender пистолеттерінің күшті кері соққысы бар оқ-дәрілері үшін, телескоптық көздегішті максималды түрде қолдау үшін үш сақина қолданылады. Сақиналардың жеткіліксіз болуы телескоптық көздегіштің кері соққы кезінде жылғалуына және қару кері соққы жасағанда телескоптық көздегіш түтігіне артық күш түсуіне әкелуі мүмкін. Күшті кері соққысы бар қарулар мен серіппелі поршеньді пневматикалық қаруларда (поршень сапар соңына жеткенде туындайтын күшті «кері соққысы» бар) «көздің жылғалуы» деген құбылыс пайда болады, онда телескоптық көздегіштің инерциясы оны тұрақты ұстап тұрады, ал қару оның астынан кері соққы жасайды. Осы себепті, телескоптық көздегіш сақиналары көздегішке дәл орнатылып, тең күшпен бекітілуі керек, көздегіш корпусына тең емес стресс түсірмей, максималды ұстауды қамтамасыз ету үшін. Дөңгелек пішіндес келмеген, негіздерінде дұрыс орналаспаған немесе теңсіз тартылған сақиналар телескоптық көздегіштің корпусын деформациялауы немесе сығуы мүмкін. Тағы бір мәселе – телескоптық көздегішті оқтардың қабығы жоғарыдан шығатын мылтыққа орнату, мысалы, кейбір рычагты механизмдерде. Әдетте, бұл телескоптық көздегіштің бір жаққа жылғалуына (оң қолды адамдар үшін солға, сол қолды адамдар үшін оңға) әкеледі, бұл қабықтың телескоптық көздегіштен өтуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, «скаут» мылтығы түріндегі бекіткішті пайдалануға болады, ол ұзақ көздік арақашықтығы бар телескоптық көздегішті механизмнің алдына орнатады. Қару барлық көздегіш оптикалық шешімдеріне сәйкес келмей қалуы мүмкін, сондықтан таңдалған көздегіш оптикалық шешімді кәсіби маманға қарау үшін алдын ала ұсыну жөн.
Реттелетін тұтқалар
Кейбір заманауи тіреулер де реттеуге мүмкіндік береді, бірақ әдетте бұл ерекше жоғары дәлдік қажет болған жағдайда телескоптық көріністің ішкі түзетулерін толықтыруға арналған. Мысалы, кейбір жағдайларда биіктікті экстремалды реттеу қажет, мысалы, пневматикалық қарумен өте қысқа қашықтықта ату немесе өте алыс қашықтықта ату, онда оқтың түсуі өте маңызды болады, сондықтан ішкі көздеу механизмінен жоғары биіктікті өтеу қажет. Өндірістің жоғарғы төзімділігі арқасында тұғырдың орнату тесіктері стволға толық сәйкес келмеуі мүмкін. Бұл жағдайда телескоптық нысананы биіктік реттеудің шегіне дейін реттеудің орнына, телескоптық нысананың тіреуі реттелуі мүмкін. Бұл телескоптық көзге өзінің реттеу диапазонының ортасына жақын жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бұл ішкі компоненттерге аз қысым жасайды. Кейбір компаниялар реттелетін негіздерді ұсынады, ал басқалары биіктігі белгілі бір мөлшерде салынған (әдетте MOA-да көрсетілген) таяз негіздерді ұсынады. Реттелетін тіреулер икемдірек, бірақ тұрақты тіреулер әлдеқайда берік, өйткені реттелетін тіреулер кері қайту кезінде босауы және ауысуы мүмкін және кір кіруіне бейім болуы мүмкін. Бұл жоғары сапалы бақылау құрылғылары жалпы құны 1500 евро / 2000 доллар немесе одан да көп. Әскери телескоптық нысаналар үшін типтік нұсқалар - қолайсыз жарық жағдайында пайдалану үшін ретикуланың жарықтандырылуы және операторға нысананың көзі арқылы нысананың параметрлерін немесе баллистикалық маңызды қоршаған ортаны өлшеу деректерін ұсыну. Бұрынғы Варшава келісімінің мүшелері өздерінің тағайындалған мергендері үшін әскери телескоптық нысаналар шығарады және орташа адамның бойына негізделген қашықтықты анықтау желісін әзірледі. Бұл стадиометриялық арақашықтық өлшегіш желісі бастапқыда ресейлік PSO 1 4 × 24 телескопиялық көздегішінде қолданылған және 200 м-ден 1000 м-ге дейінгі 1,7 м биіктік нысананы өлшеуге калибрленген. Мақсат негізі арақашықтық өлшегіш шкаласының көлденең сызығына тігілуі керек, ал мақсат жоғарғы нүктесі шкаланың жоғарғы (дақталған) сызығына рұқсатсыз жанасуы керек. Бұл тізбектелудің астындағы сан нысанаға дейінгі қашықтықты анықтайды. PSO 1 негізгі конструкциясы мен стадиометриялық қашықтық өлшегіш POSP және басқа да телескопиялық көзқарас үлгілерінде кездеседі. Израиль әскері телескоптық нысаналарды қарапайым жаяу әскерлер арқылы соққы алу ықтималдығын (әсіресе нашар жарықта) арттыру және стандартты жаяу әскер мылтықтарының тиімді қашықтығын кеңейту үшін кеңінен қолдана бастады. Аль-Акса интифадасындағы палестиналық жанкештілер де АК-47-ге арзан телескопиялық көзбен қарау құралын қосу оның тиімділігін арттырды. Бүгінде бірнеше әскерилер жаяу әскерлеріне телескоптық нысаналар береді, әдетте, ықшам, кіші масштабтағы нысаналар, шұғыл атқылауға жарамды. АҚШ әскері M16 мылтығы мен M4 карабине қолданылуы үшін жасалған Advanced Combat Optical Gunsight (ACOG) шығарады. Ирак пен Ауғанстандағы американдық сарбаздар жиі өздерінің жауынгерлік оптикасын сатып алып, үйден алып жүреді. Британдық армия SA80 мылтығын SUSAT 4× оптикалық нысанасымен стандартты түрде пайдаланады. Канадалық әскерилердің стандартты C7 мылтығының 3,4× Elcan C79 оптикалық нысанасы бар. Австрия мен Австралияның екеуі де Австрияның Steyr AUG-нің далалық нұсқалары, ол 1970-ші жылдардың соңында орналастырылғаннан бері интегралды 1,5 × оптикалық нысананы жасады. Неміс армиясының G36 шабуыл винтовкаларында екі жақты жауынгерлік нысана жүйесі бар, ол ZF 3 × 4 ° телескопиялық нысанасы мен ұлғайтылмаған электрондық қызыл нүктелі нысанадан тұрады. Екі жақты жауынгерлік нысаналау жүйесі шыны талшықтан жасалған полиамид корпусынан салмақты. Барлық неміс G36 мылтықтары Hensoldt NSA 80 II үшінші буындық түнгі көріністі пайдалануға бейімделген, ол G36-ның оптикалық көрініс корпусының алдындағы тұтқа адаптеріне түйіседі және мылтықтың стандартты қос жауынгерлік көздеу жүйесімен үйлеседі.