Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэксфорд порты – Ирландияның Уэксфорд графтығындағы Слэни өзенінің құйылатын жеріндегі табиғи порт. Бұрынғы кезде, порттың аумағы қазіргіден әлдеқайда кеңірек болған, ең кең жері 16 шақырымға дейін жеткен. Екі жағасында үлкен лайлы аймақтар болған, олар ирланд тіліндегі "slab" сөзінен шыққан "Солтүстік лайлы жер" және "Оңтүстік лайлы жер" деп аталған. Онда бірнеше аралдар болған, олардың ішінде үлкен Беггерин аралы ерте христиандық елді мекендер үшін қауіпті баспана ретінде танымал болған.
Wexford Harbour in County Wexford, Ireland is the natural harbour at the mouth of the River Slaney. In earlier times, the area occupied by the harbour was considerably larger than it is today, up to ten miles (16 km) wide at its widest point, with large mud flats on both sides. These were known as the North Slob and the South Slob from the Irish word slab, meaning mud. It contained several islands, among which the large island of Beggerin was known to be a safe refuge for early Christian settlements.
Ерте тарих
819 жылы Норвегиядан викингтер келіп, Вексфорд қаласын құрды және оны Waes Fjord деп атады, яғни «балшықты жағалаудың шығанағы» деген мағынаны білдіреді, ал қазіргі атауы осыдан туындаған. Шамамен 300 жыл бойында норвегиялықтар Вексфордқа қоныстанды, жергілікті халықпен араласып, біртіндеп христиан дініне көшті. Олар ирланд патшаларымен уақытша одақтар жасады, кейде басқа викинг қалаларымен соғысты, ал 933 және 1161 жылдары сияқты басқа уақыттарда ирландтар шабуыл жасады. Норвегиялықтар 1169 жылға дейін билікте болды, осы жылы Вексфордқа нормандық және ирланд әскерлерінің үлкен күші шабуыл жасады. Ұзаққа соқпай шайқас болды, одан кейін гиберно-викингтер қабырғалардың ішіне шегініп, кемелерін қорғаусыз қалдырды. Шайқасқа қатысушылар оларды өртеді – бұл Вексфорд қаласының гербінде бейнеленген үш өртенген кеменің шығуына себеп болуы мүмкін.
Vikings arrived from Norway in 819 AD and founded the city of Wexford calling it Waes Fjord, meaning 'inlet of the mudflats', and the modern name has evolved from this. Over the course of about 300 years, the Norse settled in Wexford, intermarried with the local population and gradually converted to Christianity. They forged temporary alliances with Irish kings, sometimes fighting with other Norse towns; at other times, such as in 933 and 1161 they were attacked by the Irish. The Norse remained in control until 1169 AD when Wexford was attacked by a superior force of Norman and Irish soldiers. There was a short battle after which the Hiberno Norse withdrew within the walls leaving their ships unprotected. These were set on fire by the attackers this may have been the origin of the Wexford Town crest, the three burning ships.
XVII ғасыр
Уэксфорд балық, мата, жүн және тері экспортталатын ірі теңіз портына айналды. 15- және 16-ғасырларда ол Ирландияның балық аулау бойынша жетекші порты болды, негізінен Англия мен Уэльстің батыс жағалауындағы порттарға экспорт жүзеге асырылды. 1642 жылы Дублин үкіметі Лондоннан жіберілген хабарламада Уэксфордты "кемелер мен теңізшілерге толы орын, ал көтерілісшілер өз қабырғаларына испан туларын іліп, Англия патшалары мен мемлекетіне қарсы шықты, сондай-ақ шетелден көп мөлшерде қару-жарақ пен оқ-дәрі әкелді" деп сипаттады. Бұл 1641 жылғы ирландтық көтерілістен кейін бір жыл өткен соң болды, сол кезде фламанд теңізшілері Уэксфорд портын пайдаланып, Уайтхейвеннен Бристольге және тіпті Ла-Манш арқылы өтетін британдық кемелерге шабуыл жасауға ынталандырылды. Уэксфорд порты операциялар үшін тамаша база болды; ол Ирланд теңізі, Англия арнасының батыс жағалауы және Атлант мұхитының тоғысқан жерінде стратегиялық тұрғыдан орналасқан. Порттың кеме жүруге қиындығы жергілікті халқына қауіпсіздік берді, себебі үлкен шабуылдаушы кемелер кіре алмады. Құмдықтар мен тар арналар Дюнкерк фрегаттарына немесе жергілікті, аз суға жүзетін жүк кемелеріне көп қиындық туғызбады.
Wexford became a major maritime port exporting fish, cloth, wool and hides. It was Ireland's leading fishing port in the 15th and 16th century exporting mainly to ports along the west coast of England and Wales. In 1642, the Dublin government in a dispatch from London described Wexford as "a place plentiful in ships and seamen, and where the rebels have set up Spanish colours on their walls in defiance of the kings and kingdom of England, and have gotten in from foreign parts great stores of arms and ammunition". This was only one year after the Irish Rebellion of 1641 when Flemish mariners were encouraged to use Wexford Harbour to attack British ships passing along the Irish Sea from ports Whitehaven to Bristol and even in the English Channel. Wexford Harbour was a marvellous base for operations; it was strategically located at the junction of the Irish Sea, the Western Approaches of the English Channel and the Atlantic Ocean. The difficult navigation of the harbour gave security to the locals, as larger attacking ships could not enter. The sandbanks and narrow channels did not present much difficulty to the Dunkirk frigates or the local shallow draft cargo ships.
Кромвелл
1640 жылдардың ортасына қарай, Вексфордта орналасқан ирланд, фламанд және француз жекеменшік қауымдастығы 200 жүк кемесінен және 21 фрегаттан тұратын флотқа ие болды. Олардың мақсаты – Бискай шығанағы мен Балтық теңізі арасындағы ағылшын кемелеріне шабуыл жасау еді. Бірнеше жылдың ішінде бұл флот екі есеге ұлғайды. Дегенмен, бұл ұзаққа соқпады. 1649 жылы Оливер Кромвель басқаратын парламенттік армия Дублинге қонды, ал бірнеше айдан кейін Вексфордты басып алуға кірісті. 7000 жаяу әскер мен 2000 атты әскер қаланың солтүстігіне орналасып, порттың аузындағы Росслэр бекінісін басып алу үшін жасақ жіберді. Бұл Кромвельдің флотына ешқандай қарсылықсыз портқа енуге мүмкіндік берді. Армия қаланың оңтүстігіне жылжып, Вексфорд қамалын бомбалауға кірісті. Бастапқыда Кромвель Вексфордты қолға түсіріп, оны әскерлерінің қысқы жайлауы ретінде пайдалану ниетімен жеңіл шарттармен берілуді ұсынды. Вексфорд қаласының әкімі, қалалық кеңес мүшелері және көптеген тұрғындары берілуге дайын болды, бірақ әскери қолбасшы уақытты кешіктіруге тырысты. Кромвель шыдамдылығын жоғалтып, келіссөздер тоқтатылды. Бомбалау жалғасты, бір аптадан соң Кромвельдің әскері қамалдың қолбасшысы берілгеннен кейін қорғанысты бұзып өтті. Қамалдың артиллериясы қалаға бұрылып, Кромвельдің әскері қаланың қорғаушыларына дереу шабуыл жасады. Ирландиялық әскерлер базар алаңында қарсы тұрды, бірақ олар тез жеңіліске ұшырады. Кромвель мен оның офицерлері Вексфордтың қорғаушыларын өлтіріп, қаланы тонаған әскерлерін тоқтатуға тырыспады. Жүздеген бейбіт тұрғындар қашып кетуге тырысқанда атылып немесе Слэни өзеніне батып қайтыс болды. Ирландиялық жекеменшік флот соңымен тоқырады. Кейіннен Кромвель парламентке жолдаған есебінде Вексфордтағы бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратқанына өкініш білдірмеді. Ол бұл оқиғаны 1641 жылғы католик көтерілісінің кінәлілеріне және Вексфорд портынан жұмыс істеген қарақшыларға тағы бір жаза ретінде қарады. Оның басты өкініші – қала тонау кезінде қатты зақымдалып, оны қысқы жайлау ретінде пайдалану мүмкін болмай қалды.
By the mid 1640s, the privateering community of Irish, Flemish and French based in Wexford had a fleet of 200 cargo ships and 21 frigates whose purpose was to attack English ships between Biscay and the Baltic. Within a few years this fleet had doubled. However, it could not last. In 1649, a parliamentary army under Oliver Cromwell landed in Dublin and after some months set out to conquer Wexford. An army of 7,000 foot soldiers and 2,000 cavalry camped north of the town and sent a detachment to capture Rosslare fort at the mouth of the harbour. This enabled Cromwell's fleet to enter the harbour unopposed. The army moved to south of the town and bombarded Wexford Castle. Initially, Cromwell issued a summons to surrender, offering lenient terms in the hope that he could secure Wexford intact and use it as winter quarters for his troops. The mayor, aldermen and many citizens of Wexford were prepared to surrender but the military commander played for time. Cromwell lost patience and talks broke down. The bombardment continued and after a week or so Cromwell's troops breached the defences when the commander of the castle surrendered. The castle guns were turned on the town and Cromwell's troops launched an immediate attack on the town's defenders. Irish troops made a stand in the market square, but they were quickly overwhelmed. Cromwell and his officers made no attempt to restrain their soldiers, who slaughtered the Wexford defenders and plundered the town. Hundreds of civilians were shot or drowned as they tried to escape the carnage by fleeing across the River Slaney. The Irish privateering fleet was finally broken up. Afterwards, Cromwell expressed no remorse for the massacre of civilians at Wexford in his subsequent report to Parliament. He regarded it as a further judgement upon the perpetrators of the Catholic uprising of 1641 and also upon the pirates who had operated out of Wexford harbour. His principal regret was that the town was so badly damaged during the sack that it was no longer suitable as winter quarters.
Одақ актісі
1764 жылы тарихшы Эмиас Гриффит Вексфордтың басты экспорты – жүгері (жылына 2 миллион баррель), шабақ, сыра, сиыр еті, тері, май, сары май және т.б. болғанын жазды. Олар әлемнің түкпір-түкпірімен сауда жасады, әсіресе Ливерпуль, Барбадос, Дублин, Норвегия және Бордомен. Қала кеңейу мен экономикалық өсімді жалғастырды және 1772 жылы екі маңызды мекеме құрылды: кеме қатынасы, кемежайлар мен портқа толық жауапкершілік жүктелген Кей корпорациясы және Вексфорд пен Феррикарригте Слейни өзені арқылы екі көпір салу үшін Бридж корпорациясы. 1788 жылы 44 жүк кемесі мен 200 шабақ қайығы бар Вексфорд Ирландиядағы ең жұмысты порттардың алтыншысы болды. Дегенмен, порттың қауіпті жағдайы саудаға үлкен тосқауыл болды. Арнаны жақсарту және кемежайлар, тұрақтар мен доктар салу үшін Вексфордтың бар, қала және портын жақсарту корпорациясы деген жаңа мекеме құрылды. 1798 жылғы ирландиялық көтеріліс 1800 жылы Одақ заңының асығыс қабылдануына әкелді. Осылайша Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі құрылды және Ирландия Вестминстердегі британ Парламенті арқылы ғана басқарылды. Содан бері Ирландия тәуелсіздік алғанға дейін Вексфорд портына қатысты барлық маңызды шешімдер Вестминстерде қабылданды. Өкінішке орай, бұл порттың дамуына және кеме қатынасын жақсартуға көмектеспеді. Анық айтқанда, портты жақсартуға мүдделі адамдар ұсыныстарын жерді мелиорациялаумен байланыстырды, бұл байланыс ақырында Вексфордқа тек қана аз су айдағы кемелердің кіруіне мүмкіндік берді. 1832 жылы портқа келген кемелерден балластты тиеу және түсіруді жеңілдету үшін балласт банкы салынды. Қазір ол қорғалатын құрылыс болып табылады.
In 1764 the historian Amyas Griffith wrote that Wexford's chief export was corn (2 million barrels per year), herrings, beer, beef, hides, tallow, butter etc. and they trade to all parts of the globe but in particular to Liverpool, Barbados, Dublin, Norway and Bordeaux. The town continued to experience expansion and economic growth and in 1772 two important bodies were set up the Quay Corporation with full responsibility for shipping, quays and harbour and the Bridge Corporation to build two bridges across the Slaney at Wexford and Ferrycarrig. By 1788, Wexford, with 44 cargo ships and 200 herring boats was the sixth busiest port in Ireland. However the dangerous state of the harbour was a major impediment to trade. A new body The Corporation for the Improvement of the Bar, Town & Harbour of Wexford was set up to improve and enhance the channel and to build quays, wharves and docks. The Irish Rebellion of 1798 resulted in the hurried passing of the Act of Union in 1800. This created the United Kingdom of Great Britain and Ireland, and Ireland was ruled solely through the British Parliament at Westminster. From then until Ireland achieved independence, all major decisions regarding Wexford Harbour were taken by Westminster. Unfortunately, this did not work to the advantage of the harbour and the improvement of its navigation. The pity was that those interested in improving the harbour, linked their proposed improvements with land reclamation; a linkage that would ultimately help to destroy access to Wexford by all but shallow draft vessels. In 1832, the Ballast Bank was constructed to facilitate the loading and unloading of ballast from ships visiting the harbour. It is now a protected structure.
Кемежайды су бұру жұмыстарымен жою
XIX ғасырда бөгеттер салынып, су сорғыш жүйелер орнатылды. Осы арқылы батпақты жерлер кептіріліп, теңіз деңгейінен төмен жатқан құнарлы егіс жерлері – полдерлер құрылды, олар Голландиядағыларға ұқсас. Порттың көлемі айтарлықтай кішірейтілді. Қалған бөлігі көбінесе жайлы және бүгінгі күнге дейін маңызды лайлану мәселелеріне тап болып отыр. Өзеннің толқындары мен ағындары порттағы лай мен құмды жиі жылжытады. Құмның шағын аралдары бірнеше апта ішінде пайда болып, кейін жоғалуы мүмкін, әсіресе порттың аузында. Осының салдарынан порт ірі кемелерге жарамсыз, көбінесе мидия аулаушылар мен демалыс қайықтары пайдаланады.
In the 19th century, dykes were built and pumping systems installed to drain the slobs, producing fine agricultural land below sea level in polders similar to those in the Netherlands. The size of the harbour was reduced considerably. What was left was mostly shallow and up to today suffers from serious silt problems. The tides and currents of the river frequently shift mud and sand in the harbour. Islands of sand can appear and then disappear over the course of a few weeks, particularly at the mouth of the harbour. As a result, the harbour is not suitable for large ships and is used mainly by mussel dredgers and pleasure craft.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері портың шығыс жағындағы Феррибанкте «Уэксфорд Әскери-теңіз әуе станциясы» деп белгіленген әскери-теңіз әуе станциясын пайдаланды.
During World War I the US Navy operated a naval air station, known as U. S. Naval Air Station Wexford, at Ferrybank on the eastern side of the harbour.
Жүзу бағыттары
Төңкеріспен таныс емес теңізшілер үшін кіру тікелей емес. Ең жақсысы – жоғары толқынның екі сағаттың ішінде, ал 1,5 метрден (5 футтан) төмен суға отыратын қайықтар үшін ең қауіпсіз. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-шығысқа дейінгі бағыттағы қатты жел кезінде толқын барды жарып өтеді. Сондықтан кіру қауіпті және одан әрекет етуге болмайды.
Entry for sailors unfamiliar with the harbour is not straightforward. It is best within two hours either side of high water and safest for boats drawing less than 1.5 metres (5 feet). In strong winds between SE and NE direction, the sea breaks on the bar. Entry is then hazardous and should not be attempted.