Кіріспе

ДНК нүктелік мутациясы, онда пурин (А немесе Г) пиримидинге (С немесе Т) немесе керісінше алмастырылады. Трансверсия – молекулалық биологияда ДНК-дағы нүктелік мутация, онда бір (екі сақиналы) пурин (А немесе Г) бір (бір сақиналы) пиримидинге (Т немесе С) немесе керісінше ауыстырылады. Трансверсия спонтанды түрде немесе иондаушы сәулеленудің немесе алкилдеуші заттардың әсерінен пайда болуы мүмкін. Оны тек спонтанды кері қайтару арқылы ғана түзетуге болады.

Трансверсиялар мен ауысулардың арақатынасы

Бір негізге екі мүмкін трансверсия, бірақ бір ғана транзит мүмкін болса да, транзициялық мутациялар трансверсиялардан жиі кездеседі, себебі бір сақиналы құрылымды екінші бір сақиналы құрылыммен алмастыру, екі сақиналы құрылымды бір сақиналы құрылыммен алмастырудан оңайырақ. Сонымен қатар, транзициялар аминоқышқылының алмасуына аз әсер етеді (тербелмелі базалық жұптарға байланысты), сондықтан олар популяцияларда «үнсіз алмастырулар» ретінде, жалғыз нуклеотидтік полиморфизмдер (ЖНП) түрінде сақталуы мүмкін. Трансверсия, әдетте, транзицияға қарағанда күштірек әсер етеді, өйткені ДНК-ның үшінші нуклеотидтік кодон позициясы, кодтың дегенерациясы үшін жауапты, транзицияға қарағанда көбірек төзімді: яғни, транзиция бірдей аминоқышқылын кодтау ықтималдығы жоғары.

Өрлеу сызығының өздігінен ауысуы

8 оксо 2' дезоксигуанозин (8 оксоДГ) – дезоксигуанозиннің тотыққан түрі және ДНК тотығуының негізгі өнімдерінің бірі. Егеуқұйрықтардың ұрықтық жасушаларында ДНК көбейтілу кезінде тотыққан 8-оксогуанин (8 oxoG) спонтанды және мұраға берілетін G-ден T-ға трансверсия мутацияларын тудырады. Бұл мутациялар ұрықтық жасушалар шежіресінің әртүрлі кезеңдерінде пайда болады және хромосомалар бойымен таралады.

Трансверсиялық мутацияның салдары

Белсенді кодтайтын гендегі трансверсиялық мутацияның орналасуы мутацияның дәрежесімен байланысты. Егер мутация белоктың пішініне, ферменттің құрылымына немесе оның активті ортасына қатысы жоқ жерде болса, онда мутация жасушаға немесе оның белоктарының ферменттік активтілігіне елеулі әсер етпейді. Егер мутация белоктың құрылымын немесе функциясын өзгертетін, соның салдарынан оның ферменттік активтілігін өзгертетін жерде пайда болса, онда мутация клетканың тірі қалуына маңызды әсер етуі мүмкін.

Гуаниннің окистену зақымдануының өнімдеріне байланысты трансверсиялар

ДНК-ның табиғи азотты негіздерінің арасында гуанин ең оңай тотығады. Гуаниннің тотығуы, сондай-ақ тотығу салдарынан гуаниннің зақымдануы, көптеген қосылыстардың түзілуіне алып келеді. Бұл қосылыстар мутацияларды тудырып, ДНК зақымдануына себеп болады және сутекті байланыс арқылы аденинмен және гуанинпен жұптасып, тиісінше G-T және G-C трансверсияларын құрайды.

Темекі шегуге байланысты қатерлі ісіктердегі трансверсия және p53 мутациялары

P53 генінің мутациясы – қатерлі ісік жасушаларында ең көп кездесетін гендік мутация. Бір зерттеуде p53 мутациялары темекіге байланысты қатерлі ісіктерде жиі кездесетіні анықталды, сондай-ақ темекі шегушілер мен шемеушілердің өкпе қатерлі ісігінде GT трансверсиялардың саны әртүрлі. Темекі шегушілердің өкпе қатерлі ісігінде GT трансверсиясының үлесі 30% құрайды, ал темекі шемеушілерде – 12%. Көптеген p53 мутациялық ошақтарында өкпе қатерлі ісігінде мутациялардың көп бөлігі GT оқиғалары болып табылады, бірақ темекіге байланысты емес қатерлі ісіктерде дерлік барлық мутациялар GA ауысуларынан тұрады.