Кiр жууға арналған механикалық құрал

Кіріспе

Механикалық кір жууға көмектесетін құрал

Мангель (британдық термин) немесе wringer (американдық термин) – берік рамаға орнатылған екі дөңгелектен тұратын, тісті дөңгелектермен байланысқан және (үйлік нұсқасында) қолмен немесе электр қуатымен жұмыс істейтін механикалық кір жууға көмектесетін құрал. Бұл құрал бастапқыда ылғал киімнен суды сығу үшін пайдаланылса, қазірде жамылғыларды, үстел төсемелерін, ас үй сүлгілерін, киімдерді және басқа да кір жууға арналған заттарды тегістеуге қолданылады.

Киім пресі

Оксфорд ағылшын сөздігі "mangle" сөзінің алғашқы қолданылуын 1598 жылға датейді, Джон Флориодан цитата келтіреді. Ол 1598 жылғы сөздігінде, "A World of Words" есімді еңбегінде, "бұкрам, фустиан немесе боялған маталарды жылтырату немесе жалтырта түсу үшін қолданылатын бір түбір пресс" деп сипаттаған. Сөз голланд тілінен келген "mangel" сөзінен шыққан, ол өз кезегінде орта ғасырлық латын тіліндегі "mango" немесе "manga" сөздерінен туындаған. Бұл сөздер грек тіліндегі "manganon" сөзінен алынған, ол "білік" немесе "құрал" деген мағына береді. Солтүстік Еуропаның кейбір елдері ғасырлар бойы үстел үлгісін пайдаланған, бұл құрылғыға ылғалды матаны орап алатын ағаш цилиндрлі дөңгелек және матаны дөңгелетіп, тегістеу үшін қолданылатын қисық немесе жалпақ ағаш тақта кірген. Ең көне сақталған үлгі – 1444 жылға жатқан норвегиялық мангле тақтасы, ол Берген қаласының жанынан табылған. 19 ғасырдың екінші жартысында коммерциялық кір жуу орындары бумен жұмыс істейтін манглелерді немесе үтіктегіш машиналарын қолдана бастады. Электрлік кір жуғыш машиналардың центрифугалық айналу циклі осы манглелерді қолдануды қажетсіз етіп, киімдерден суды механикалық түрде сығу қажеттілігін жойды. Жәшік тәрізді манглелер үлкен болған және негізінен кір жуатын заттарды тегістеуге арналған; оларды бай үйлер, ірі коммерциялық кір жуу орындары және жеке жұмыс істейтін "мангле әйелдері" пайдаланған. Орта таптық отбасылар мен тәуелсіз кір жуушылар кірден суды сығу үшін тік манглелерді қолданған, ал 19 ғасырдың соңында олар ерте кір жуғыш машиналардан гөрі кеңінен таралған. Дөңгелектер әдетте ағаштан немесе кейде резеңкеден жасалған. 1902 жылы Иллинойс штатының Чикаго қаласындағы 108 Франклин көшесінде орналасқан Steel Roll Mangle Co. кір-жабынға үтіс беру үшін газбен қыздырылатын үй манглесін ұсынды. 1930 жылдары электрлік манглелер жасалды және олар әлі де көптеген кір жуу бөлмелерінің маңызды бөлігі болып табылады. Олар стационарлық немесе айналатын барабаннан тұратын жылыту элементіне қарсы айналатын төселген барабаннан құралған. Киімдер айналатын манглеге салынып, екінші жағынан тегіс және үтіктеліп шығады. Бұл процесс әдеттегі үтір және үтір тақтасымен үтіктеуге қарағанда әлдеқайда аз уақыт алады. Америка нарығында Solent, Thor, Ironrite және Apex сияқты көптеген электрлік ротациялық үтіктегіштер болды. 1940 жылдары тізімге Bendix, General Electric, Kenmore және Maytag кірді. 1950 жылдары үйдегі үтіктегіштер немесе манглелер, үй шаруасындағы әйелдер үшін уақытты үнемдеуге көмектесетін құрал ретінде танымал болды.

The Oxford English Dictionary dates the first use of the word mangle in English from 1598, quoting John Florio who, in his 1598 dictionary, A World of Words, described "a kind of press to press buckram, fustian, or dyed linen cloth, to make it have a luster or gloss". The word comes from the Dutch mangel, from mangelen "to mangle", which in turn derives from the medieval Latin mango or manga which ultimately comes from the Greek manganon, meaning "axis" or "engine". Some northern European countries used a table version for centuries, the device consisting of the rolling pin, a wood cylinder around which the damp cloth was wrapped, and the mangle board, a curved or flat length of wood which was used to roll and flatten the cloth. The oldest known model is a Norwegian mangle board, found near Bergen and dated 1444. In the second half of the 19th century, commercial laundries began using steam powered mangles or ironers. Gradually, the electric washing machine's spin cycle rendered this use of a mangle obsolete, and with it the need to wring out water from clothes mechanically. Box mangles were large and primarily intended for pressing laundry smooth; they were used by wealthy households, large commercial laundries, and self employed "mangle women". Middle class households and independent washerwomen used upright mangles for wringing water out of laundry, and in the later 19th century they were more widely used than early washing machines. The rollers were typically made of wood, or sometimes rubber. The Steel Roll Mangle Co. of 108 Franklin Street, Chicago, Illinois, offered a gas heated home mangle for pressing linens in 1902. In the 1930s electric mangles were developed and are still a feature of many laundry rooms. They consist of a rotating padded drum which revolves against a heating element which can be stationary, or can also be a rotating drum. Laundry is fed into the turning mangle and emerges flat and pressed on the other side. This process takes much less time than ironing with the usual iron and ironing board. There were many electric rotary ironers on the American market including Solent, Thor, Ironrite and Apex. By the 1940s the list had grown to include Bendix, General Electric, Kenmore and Maytag. By the 1950s, home ironers, or mangles, as they came to be called, were becoming popular time savers for the homemaker.

Киім кептіру

Үйге арналған кір жуғыш машиналар алғаш рет ойлап табылғанда, олар тек кір жууға арналған еді: аяқтары немесе дөңгелектері бар ыдыс. 1843 жылдан кейін, Нью-Брансуик штатының Сент-Джон қаласынан Джон Э. Тернбулл "қысып суын шығару роликтері бар киім жуғыш" патентін алғаннан кейін қолмен айналдырылатын қысым машинасы пайда болды. Ұлыбританиядағы алғашқы механизмді қысым машинасы шамамен 1850 жылға дейін жасалған деп саналады, оны Ланкаширден Роберт Таскер ойлап тапқан. Бұл қорапшаның кішірек, тік түрі болды.

Қазіргі қолданылуы

Кейбір елдерде басқаларына қарағанда шағын үй шаруалық пресстеу машиналарын (мангльдерді) көбірек кездестіруге болады. Олар Солтүстік Америка дүкендерінде сатылмайды. Үйде қолданылуынан өзгеше, мангльдер коммерциялық немесе ірі көлемді кір жуу орындарындағы қажетті құралға айналды. Олар көбінесе жаймалар немесе үстел жамылғылары сияқты жалпақ заттарды престеу үшін қолданылады, сондай-ақ киім кептіргіштен гөрі судың көп бөлігін алуда әлдеқайда жылдам және энергияны тиімді пайдаланады. Білікті операторлар мангльде көйлектер мен шалбарларды да престеуі мүмкін. Маңгальдеудің маңызды артықшылығы – шаңның азаюы. Кір жуғанда, беткі талшықтардың ұштары босап, кептірілген кезде сыртқа шығып тұрады. Содан кейін киімдер шаңды, кірді және майды оңайрақ сіңіріп алады, сонымен қатар талшықтарды тозады. Маңгальдеу талшық ұштарын талшыққа қайта басып, киімді ұзақ уақыт таза ұстауға көмектеседі. Бұл шамамен 10-60 есеге дейін шаңды азайтуға мүмкіндік береді, бірақ бұл әлі расталмаған. Маңгальдер көбінесе төсек жаймалары, үстел жамылғылары және сүлгілер үшін қолданылады, оларды қолмен үтіктеу көп уақытты қажет етеді.

Көркемдік мақсатта

Суретшілер, мысалы Барбара Браш, мангльдерді баспа машиналары ретінде бейімдеген, олардың құрылысы оларға ұқсас. Баспа тақтасы мен қағазы қойылған металл пластинаны роликтер арасына бекіту арқылы, роликтердің өздері бұрылған металл цилиндрлермен алмастырылуы немесе олармен қапталған болуы мүмкін; осылайша олар коммерциялық цилиндрлік баспа машинасына қарағанда пайдалырақ және әлдеқайда арзан балама жасайды.